การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยจิตเวชและยาเสพติดที่มีพฤติกรรมรุนแรง โดยการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่าย โรงพยาบาลแวงน้อย จังหวัดขอนแก่น
Development of a Care Model for Psychiatric and Drug Addict Patients with Violent Behaviors Through the Participation of Network Partners at Waeng Noi Hospital, Khon Kaen Province
DOI:
https://doi.org/10.55674/ajhe.v4i1.5222Keywords:
ผู้ป่วยจิตเวช, พฤติกรรมรุนแรง, รูปแบบการดูแลAbstract
การวิจัยเชิงปฏิบัติการครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วย พร้อมประเมินผลการใช้รูปแบบในพื้นที่โรงพยาบาลแวงน้อย จังหวัดขอนแก่น การวิจัยดำเนินการระหว่างเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2568 ถึงเดือนมกราคม พ.ศ. 2569 โดยใช้กรอบแนวคิดการวิจัยเชิงปฏิบัติการของ Kemmis และ McTaggart ซึ่งประกอบด้วยขั้นตอนการวางแผน การปฏิบัติ การสังเกต และการสะท้อนผล ดำเนินการจำนวน 2 วงจร กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยผู้ป่วยจิตเวชและยาเสพติดที่มีพฤติกรรมรุนแรง จำนวน 57 คน และผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในการดูแลผู้ป่วยในชุมชน จำนวน 40 คน คัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจง โดยมีเกณฑ์การคัดเลือก ได้แก่ ผู้ป่วยที่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นผู้ป่วยจิตเวชที่มีความเสี่ยงต่อพฤติกรรมรุนแรง อยู่ในระบบการดูแลของโรงพยาบาล และยินยอมเข้าร่วมการวิจัยตลอดระยะเวลาดำเนินการ เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บข้อมูล ได้แก่ แบบประเมินอาการทางจิต แบบประเมินระดับความเสี่ยงต่อการก่อความรุนแรง และแบบติดตามผู้ป่วยจิตเวชเรื้อรังในชุมชน 10 ด้าน ซึ่งครอบคลุมด้านการรับประทานยา การมาตามนัด การรับรู้อาการเตือน การดูแลตนเอง การสนับสนุนจากครอบครัว และการปรับตัวในชุมชน วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติเชิงพรรณนา และสถิติเปรียบเทียบก่อนและหลังการใช้รูปแบบด้วย paired t-test ส่วนข้อมูลเชิงคุณภาพวิเคราะห์ด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา
ผลการวิจัยพบว่า ได้พัฒนารูปแบบการดูแล WNM-C Model (Waeng Noi Mental Health and Substance Abuse Comprehensive Care Model) ซึ่งประกอบด้วย 3 องค์ประกอบสำคัญ ได้แก่ การพัฒนาศักยภาพทีมดูแลและเครือข่ายในชุมชน กลไกการดูแลและจัดการผู้ป่วยที่มีพฤติกรรมรุนแรงในชุมชน ระบบติดตาม ประเมินผล และการพัฒนาความยั่งยืนของการดูแล รูปแบบดังกล่าวนำไปทดลองใช้ในพื้นที่เป็น ระยะเวลา 6 เดือน ผลการประเมินพบว่า คะแนนอาการทางจิตของผู้ป่วยตามแบบประเมิน BPRS ลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ จากระดับปานกลาง (Mean = 3.90, SD = 1.33) เป็นระดับเล็กน้อย (Mean = 2.63, SD = 1.37) (p < .05) และระดับความเสี่ยงต่อการก่อความรุนแรงตามแบบประเมิน PVSS ลดลง ผู้ป่วยมีพฤติกรรมรุนแรงลดลง สามารถอยู่ร่วมกับครอบครัวและชุมชนได้อย่างปลอดภัยมากขึ้น สรุปได้ว่า รูปแบบการดูแลผู้ป่วยจิตเวชและยาเสพติดที่มีพฤติกรรมรุนแรงที่พัฒนาขึ้นมีความเหมาะสมกับบริบทของโรงพยาบาลชุมชน สามารถช่วยลดอาการทางจิตและพฤติกรรมรุนแรงของผู้ป่วยได้อย่างมีประสิทธิภาพ และสามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการพัฒนาระบบการดูแลผู้ป่วยจิตเวชในระดับชุมชนต่อไป
References
(1) Department of Mental Health. Manual for care of psychiatric patients at high risk of violence (SMI-V) for healthcare personnel. Bangkok: Department of Mental Health; 2020.
(2) Department of Mental Health. Mental health service system and continuity of care in the community. Bangkok: Department of Mental Health; 2022.
(3) Laongsi S, Srichaikul B, Pimchan N. Development of a community-based care model for psychiatric patients in Phai Subdistrict, Rattanaburi District, Surin Province. J Public Health. 2017; 26 (4): 67 – 79.
(4) Nurak P. Psychiatric Violence Severity Scale (PVSS): development and psychometric validation in Thai psychiatric patients. Chiang Mai: Suan Prung Hospital; 2016.
(5) Sroiphet J, Limsakul M. Social capital and care for patients with schizophrenia in the community. J Ment Health Thai. 2023; 31( 2): 85 – 97.
(6) World Health Organization. Mental disorders [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2020 [cited 2025 Mar 25]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/mental-disorders
(7) Thornicroft G, Deb T, Henderson C. Community mental health care worldwide: current status and future directions. Lancet Psychiatry. 2017; 4 (10): 846 – 56.
(8) Thornicroft G, Deb T, Henderson C. Community mental health care and family involvement. Lancet Psychiatry. 2017; 4 (9): 684 – 96.
(9) Kemmis S, McTaggart R. The action research planner. 3rd ed. Victoria: Deakin University; 1988.
(10) Buchanan A, Allen A. Violence and psychiatric disorders: risk assessment and management. Br J Psychiatry. 2007; 190: 12 – 7.
(11) Fazel S, Wolf A, Geddes JR, Dahl M. Psychiatric morbidity and violent behavior: a systematic review and meta-analysis. Lancet Psychiatry. 2016; 3 (3): 223 – 30.
(12) Fazel S, Wolf A, Larsson H, et al. Identification of risk factors for violent behavior in patients with severe mental illness. PLoS Med. 2016; 13 (9): e1002036.
(13) Brown S, Smith J, Taylor K. Community-based interventions for reducing violent behavior in psychiatric patients: a systematic review. J Psychiatr Res. 2019; 112: 45 -52.
(14) Smith J, Clark P, Roberts L, et al. Family and multidisciplinary team involvement in reducing aggression and relapse in psychiatric patients. Community Ment Health J. 2019; 55 (7): 1234 – 45.
(15) Brown J, Smith K, Jones M. Integrated community-based care for patients with serious mental illness. J Ment Health. 2019; 28 (3): 234 – 41.
(16) Smith R, Williams H, Johnson P. Community networks and their role in psychiatric patient rehabilitation. Int J Ment Health Syst. 2020; 14: 78.
(17) Smith L, Green R, Taylor P. Community network participation and violence reduction in psychiatric patients. Community Ment Health J. 2020; 56 (4): 612 – 20.
