ตัดวงจรโรคพยาธิใบไม้ในตับและมะเร็งท่อน้ำดีด้วยการจัดการสิ่งปฏิกูลที่ถูกหลักสุขาภิบาล - เชื้อธรรม บุญเกิด (วารสารศูนย์อนามัยที่ 10 อุบลราชธานี, 2022)
การติดเชื้อพยาธิใบในตับเป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศ ไทย การติดเชื้อพยาธิใบไม้ในตับมีความสัมพันธ์กับการเกิดมะเร็งท่อน้ำดี สำหรับประเทศไทยพบว่ามีอัตรา ของการเกิดมะเร็งท่อน้ำดีสูงในผู้ป่วยที่อาศัยอยู่ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีความชุกของ การติดพยาธิใบไม้ในตับสูงกว่าพื้นที่อื่นของประเทศ สาเหตุหลักจากพฤติกรรมเสี่ยงเรื่องการบริโภค อาหารที่ทำจากปลาน้ำจืดที่ไม่ถูกต้อง เช่น ปลาดิบ ปลาร้าดิบ แจ่วบองใส่ปลาร้าดิบ เป็นต้น กระทรวง สาธารณสุขในฐานะหน่วยงานหลักที่ดูแลสุขภาพประชาชน มีการดำเนินการกำจัดปัญหาพยาธิใบไม้ตับ อย่างต่อเนื่อง โดยผลักดันเข้าสู่การประชุมสมัชชาสุขภาพแห่งชาติ ผ่านความเห็นชอบคณะรัฐมนตรีในปี 2558 พร้อมจัดทำแผนยุทธศาสตร์ “ทศวรรษกำจัดปัญหาพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี ” โดยความ ร่วมมือจากหน่วยงานภาครัฐ เอกชน หน่วยงานด้านการศึกษา องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และภาค ประชาชน ซึ่งในปัจจุบันดำเนินการขับเคลื่อนตาม แผนยุทธศาสตร์ระยะที่ 2 (2562 - 2568) ตาม ยุทธศาสตร์ทศวรรษการกำจัดพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี เพื่อให้การกำจัดปัญหาพยาธิใบไม้ตับและ มะเร็งท่อน้ำดีเกิดความยั่งยืน ตั้งเป้าหมายอัตราเสียชีวิตด้วยมะเร็งท่อน้ำดีลดลงครึ่งหนึ่งในปี 2575 อัตรา การติดพยาธิใบไม้ตับในคนลดลงน้อยกว่าร้อยละ 1 ในปี 2568 และปลาปลอดพยาธิน้อยกว่าร้อยละ 1 โดยมี แนวทางการดำเนินงานที่สำคัญ ประกอบด้วย 1. จัดกิจกรรมอาหารปลอดภัยปลาปลอดพยาธิ 2. ตรวจคัดกรองในประชาชนอายุ 15 ปีขึ้นไปให้การรักษาและปรับเปลี่ ยนพฤติกรรมสุขภาพ พร้อมรักษาพยาธิใบไม้ตับในสุนัข แมวในชุมชน 3. จัดระบบสุขาภิบาลบริหารจัดการสิ่งปฏิกูลเพื่อตัดวงจรพยาธิผ่านองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 4. จัดการเรียนการสอนการสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพในเด็กและเยาวชน และ 5. การคัดกรองมะเร็งท่อน้ำดีในประชาชนอายุ 40 ปีขึ้นไปด้วยเครื่องอัลตราซาวด์ เป็นต้น