การพัฒนารูปแบบการเฝ้าระวัง ป้องกัน และควบคุมโรคพิษสุนัขบ้า ด้วยกลไกคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ (พชอ.) อำเภอห้วยเม็ก จังหวัดกาฬสินธุ์ - ภูไกรลาศ ปราณี (วารสารการศึกษา-สุขภาพและการจัดการสิ่งแวดล้อม, 2026)
การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research: PAR) มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสถานการณ์ และแนวทางการดำเนินงานเฝ้าระวัง ป้องกัน และควบคุมโรคพิษสุนัขบ้า ในพื้นที่อำเภอห้วยเม็ก จังหวัดกาฬสินธุ์และพัฒนารูปแบบการดำเนินงานเฝ้าระวัง ป้องกัน และควบคุมโรคพิษสุนัขบ้าของคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ (พชอ.) อำเภอห้วยเม็ก จังหวัดกาฬสินธุ์ กลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ คณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ (พชอ.) อำเภอห้วยเม็กและคณะทำงานการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับตำบล พชต. จำนวน 86 คน เก็บข้อมูลจากแบบบันทึกและสรุปผลการดำเนินงาน วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพ และ สถิติพรรณนา ผลการศึกษา พบว่า 1) ความครอบคลุมของการขึ้นทะเบียนสัตว์ เป้าหมาย ≥80% พบว่า อำเภอห้วยเม็ก มีการสำรวจและขึ้นทะเบียนสัตว์สุนัข แมว ทั้งมีเจ้าของ และไม่มีเจ้าของเพิ่มมากขึ้น จากปี 2567 และปี 2568 โดยมีการปรับระบบการสำรวจและขึ้นทะเบียนสัตว์ เดิมสำรวจโดย ทีมอาสาปศุสัตว์ อย่างเดียว ซึ่งเป็นทีมที่มีบุคลากรน้อย เมื่อเทียบกับ อสม.ซึ่งมีจำนวนมากกว่า รับผิดชอบครัวเรือนละ 10-15 หลังคาเรือน ในปี 2568-ปี 2569 จึงได้พัฒนาศักยภาพ อสม.เข้าร่วมทีมในการสำรวจด้วย ทำให้การดำเนินงานการสำรวจขึ้นทะเบียนสัตว์มีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้น และจะเห็นได้ว่ามีการสำรวจสัตว์จรจัด เพิ่มขึ้นด้วย 2) อัตราการรับวัคซีนพิษสุนัขบ้าในสัตว์ มีการปรับระบบปฏิบัติการและมีอัตราการฉีดวัคซีนในสัตว์มีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้น 3) ความรอบรู้ด้านสุขภาพในการป้องกัน ควบคุมโรคพิษสุนัขบ้าคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ (พชอ.) และ กลุ่มภาคีเครือข่ายปฏิบัติการ ก่อนการดำเนินงาน โดยรวมและรายด้าน อยู่ในระดับปานกลาง หลังการดำเนินงาน โดยรวมและรายด้าน อยู่ในระดับมากที่สุด ยกเว้น ด้านการบอกต่อข้อมูลด้านสุขภาพ อยู่ในระดับมาก การรับรู้การเฝ้าระวัง ป้องกัน และควบคุมโรคพิษสุนัขบ้าด้วยกลไกคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ (พชอ.) อำเภอห้วยเม็ก จังหวัดกาฬสินธุ์ ก่อนการดำเนินงาน โดยรวมและรายด้าน อยู่ในระดับปานกลาง ยกเว้น ด้านอุปสรรคของการปฏิบัติในการป้องกันโรคไข้เลือดออก อยู่ในระดับน้อย หลังการดำเนินงาน โดยรวมและรายด้าน อยู่ในระดับมากที่สุดและเมื่อเปรียบเทียบความรอบรู้ด้านสุขภาพในการป้องกัน ควบคุมโรคพิษสุนัขบ้าคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ (พชอ.) และ กลุ่มภาคีเครือข่ายปฏิบัติการ และการรับรู้การเฝ้าระวัง ป้องกัน และควบคุมโรคพิษสุนัขบ้าด้วยกลไกคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ (พชอ.) อำเภอห้วยเม็ก จังหวัดกาฬสินธุ์ ก่อนและหลังการดำเนินงาน พบว่า โดยรวมและรายด้านมีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 โดยที่หลังการดำเนินงาน ดีกว่าก่อนการดำเนินงาน