การพัฒนาระบบการเฝ้าระวังโรคจากการประกอบอาชีพร่อนทอง: กรณีศึกษาอำเภอปากชม จังหวัดเลย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
อาชีพร่อนทองในประเทศไทย โดยเฉพาะพื้นที่อำเภอปากชม จังหวัดเลย เป็นอาชีพเสริมที่มีความเสี่ยงสูงจากการใช้สารปรอท ซึ่งอาจก่อให้เกิดโรคพิษปรอทเรื้อรังต่อระบบประสาท ไต และทางเดินหายใจ อย่างไรก็ตาม ระบบการเฝ้าระวังโรคจากอาชีพนี้ยังขาดความต่อเนื่อง ครอบคลุม และการมีส่วนร่วมของชุมชน งานวิจัยนี้มุ่งพัฒนาระบบการเฝ้าระวังโรคจากการประกอบอาชีพร่อนทองที่มีประสิทธิภาพ สอดคล้องกับบริบทท้องถิ่น และยั่งยืน ด้วยระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสาน (Mixed Methods) ผ่าน 3 ระยะ ได้แก่
(1) การศึกษาสถานการณ์โดยใช้แบบสำรวจทั้งประชากร (N=56) การตรวจร่างกาย และการวัดสภาพแวดล้อม (2) การพัฒนาระบบแบบมีส่วนร่วมผ่านการสนทนากลุ่ม การสัมภาษณ์เชิงลึก (n=15) และการประชุม
เชิงปฏิบัติการ 3 ครั้ง และ (3) การประเมินระบบด้วย IOC, IOA และแบบประเมินความพึงพอใจ 5 ระดับ
ผลการศึกษาพบว่า ร้อยละ 73.21 ของผู้ร่อนทองไม่เคยได้รับความรู้เรื่องโรคพิษปรอท แม้ร้อยละ 95.24 ใช้สารปรอทในการจับทอง แต่มีเพียงร้อยละ 80.36 ที่ใช้หน้ากากป้องกันสารเคมี และร้อยละ 44.64
ใส่กางเกงขายาวขณะทำงาน สะท้อนพฤติกรรมป้องกันตนเองยังต่ำ โดยเฉพาะการเก็บสารปรอทอย่างปลอดภัย ร้อยละ 36.31 นอกจากนี้ หน่วยงานท้องถิ่นยังขาดแผนยุทธศาสตร์เฉพาะด้าน ขาดฐานข้อมูล
ผู้ประกอบอาชีพ และระบบการวิเคราะห์–สื่อสารข้อมูลยังไม่มีประสิทธิภาพ จากกระบวนการมีส่วนร่วม
ได้พัฒนาระบบเฝ้าระวังแบบบูรณาการ 4 องค์ประกอบหลัก ได้แก่ การกำหนดวัตถุประสงค์และขอบเขตชัดเจน การจัดการข้อมูลแบบ Real-time ผ่านแบบฟอร์มดิจิทัล การวิเคราะห์และแปลผลโดยทีมสหวิชาชีพ และการสื่อสารข้อมูลแบบสองทาง ผลการประเมินโดยผู้เชี่ยวชาญ (n=5) พบว่า ระบบมีค่า IOC=0.82 และ IOA=0.89 แสดงถึงความเหมาะสมและความเป็นไปได้ในระดับสูง ขณะที่ผู้ใช้ระบบร้อยละ 92.9 ให้คะแนนความพึงพอใจในระดับมากถึงมากที่สุด (ค่าเฉลี่ย=4.52, SD=0.48)
สรุปได้ว่า ระบบการเฝ้าระวังที่พัฒนาขึ้นมีความเหมาะสม มีประสิทธิภาพ และสามารถนำไปปฏิบัติ
ได้จริง สามารถประยุกต์เป็นต้นแบบสำหรับอาชีพนอกระบบเสี่ยงอื่นในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ สนับสนุนเป้าหมายตาม พรบ.ควบคุมโรคจากการประกอบอาชีพฯ พ.ศ. 2562 และแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความนี้ได้รับการเผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาต Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) ซึ่งอนุญาตให้ผู้อื่นสามารถแชร์บทความได้โดยให้เครดิตผู้เขียนและห้ามนำไปใช้เพื่อการค้าหรือดัดแปลง หากต้องการใช้งานซ้ำในลักษณะอื่น ๆ หรือการเผยแพร่ซ้ำ จำเป็นต้องได้รับอนุญาตจากวารสารเอกสารอ้างอิง
กรมควบคุมโรค. (2565). แนวทางการเฝ้าระวังโรคและภัยสุขภาพจากการประกอบอาชีพและสิ่งแวดล้อม . กองโรคจากการประกอบอาชีพและสิ่งแวดล้อม. http://envocc.ddc.moph.go.th/contents/view/902
กระทรวงแรงงาน. (2565). แผนแม่บทความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงานแห่งชาติ ฉบับที่ 3 (พ.ศ. 2566-2570) . กระทรวงแรงงาน.
กระทรวงสาธารณสุข. (2561). แผนยุทธศาสตร์ชาติระยะ 20 ปี (ด้านสาธารณสุข) พ.ศ. 2561-2580 . กระทรวงสาธารณสุข.
มานพ ศรีสุข. (2564). การศึกษาระบบการเฝ้าระวังโรคจากการประกอบอาชีพในชุมชน: กรณีศึกษาจังหวัดเชียงราย. วารสารวิชาการสาธารณสุขชุมชน , 7 (2), 45-58.
สมชาย ใจดี, วิภา สุขสันต์, และสุรชัย แก้วดี. (2564). การประเมินสถานการณ์สุขภาพของผู้ประกอบอาชีพร่อนทองในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. วารสารสาธารณสุขและการพัฒนา , 19 (1), 112-128.
สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2565). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 (พ.ศ. 2566-2570) . สำนักนายกรัฐมนตรี.
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเลย. (2567). รายงานสถานการณ์สุขภาพผู้ประกอบอาชีพร่อนทอง อำเภอปากชม จังหวัดเลย . สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเลย.
สำนักระบาดวิทยา กรมควบคุมโรค. (2565). รายงานสถานการณ์โรคจากการประกอบอาชีพและสิ่งแวดล้อม ประจำปี 2565 . กรมควบคุมโรค.
วิชัย เอกพลากร, สุนันทา จันทร์เพ็ญ, และปิยะ ทองคำ. (2563). ความเสี่ยงด้านสุขภาพของผู้ประกอบอาชีพร่อนทองจากการสัมผัสสารปรอท. วารสารวิจัยสุขภาพและสิ่งแวดล้อม , 16 (3), 234-247.
Acharya, S., Poudel, K. C., & Jimba, M. (2021). Occupational health hazards among artisanal and small-scale gold miners in Nepal. International Journal of Environmental Research and Public Health , 18 (4), 1841. https://doi.org/10.3390/ijerph18041841
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology , 3 (2), 77-101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Centers for Disease Control and Prevention. (2001). Updated guidelines for evaluating public health surveillance systems: Recommendations from the Guidelines Working Group . Morbidity and Mortality Weekly Report , 50 (RR-13), 1-35.
Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2018). Designing and conducting mixed methods research (3rd ed.). SAGE Publications.
Esdaile, L. J., & Chalker, J. M. (2018). The mercury problem in artisanal and small-scale gold mining. Chemistry: A European Journal , 24 (27), 6905-6916. https://doi.org/10.1002/chem.201704840
Gibb, H., & O'Leary, K. G. (2023). Mercury exposure and health impacts among artisanal and small-scale gold miners: A systematic review. Environmental Research , 218 , 115041. https://doi.org/10.1016/j.envres.2022.115041
Grandjean, P., & Bellanger, M. (2017). Calculation of the disease burden associated with environmental chemical exposures: Application of toxicological information in health economic estimation. Environmental Health , 16 (1), 123. https://doi.org/10.1186/s12940-017-0340-3
Kemmis, S., McTaggart, R., & Nixon, R. (2014). The action research planner: Doing critical participatory action research . Springer.
Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement , 30 (3), 607-610. https://doi.org/10.1177/001316447003000308
Krueger, R. A., & Casey, M. A. (2015). Focus groups: A practical guide for applied research (5th ed.). SAGE Publications.
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry . SAGE Publications.
Nunnally, J. C., & Bernstein, I. H. (1994). Psychometric theory (3rd ed.). McGraw-Hill.
Parasuraman, A., Zeithaml, V. A., & Berry, L. L. (1988). SERVQUAL: A multiple-item scale for measuring consumer perceptions of service quality. Journal of Retailing , 64 (1), 12-40.
Park, J., Kwon, Y. S., & Kim, Y. (2018). The application of digital technology in public health surveillance systems: A systematic review. Journal of Medical Systems , 42 (11), 214. https://doi.org/10.1007/s10916-018-1074-8
Patton, M. Q. (2015). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice (4th ed.). SAGE Publications.
Pega, F., Náfrádi, B., Momen, N. C., Ujita, Y., Streicher, K. N., Prüss-Üstün, A. M., Technical Advisory Group, Descatha, A., Driscoll, T., Fischer, F. M., Godderis, L., Kiiver, H. M., Li, J., Magnusson Hanson, L. L., Rugulies, R., Sørensen, K., & Woodruff, T. J. (2021). Global, regional, and national burdens of ischemic heart disease and stroke attributable to exposure to long working hours for 194 countries, 2000-2016: A systematic analysis from the WHO/ILO Joint Estimates of the Work-related Burden of Disease and Injury. Environment International , 154 , 106595. https://doi.org/10.1016/j.envint.2021.106595
Rodriguez, J., Wylie, S., & Gutierrez, M. (2021). Mercury exposure and health effects among artisanal gold miners in Peru: A cross-sectional study. Environmental Health Perspectives , 129 (7), 077008. https://doi.org/10.1289/EHP8081
Rovinelli, R. J., & Hambleton, R. K. (1977). On the use of content specialists in the assessment of criterion-referenced test item validity. Dutch Journal of Educational Research , 2 , 49-60.
Saunders, G. H., Griest, S. E., Frederick, M. T., Fausti, S. A., Porsov, E., Reavis, K. M., Ruffin, C. V., & Smith, S. L. (2020). Hearing loss and noise exposure in artisanal and small-scale gold miners. American Journal of Industrial Medicine , 63 (4), 299-309. https://doi.org/10.1002/ajim.23084
Schulte, P. A., Geraci, C. L., Zumwalde, R. D., Hoover, M. D., & Kuempel, E. D. (2012). Occupational risk management of engineered nanoparticles. Journal of Occupational and Environmental Hygiene , 9 (7), 422-433. https://doi.org/10.1080/15459624.2012.690935
Thacker, S. B., & Berkelman, R. L. (1988). Public health surveillance in the United States. Epidemiologic Reviews , 10 , 164-190. https://doi.org/10.1093/oxfordjournals.epirev.a036021
Wallerstein, N., & Duran, B. (2016). Using community-based participatory research to address health disparities. Health Promotion Practice , 7 (3), 312-323. https://doi.org/10.1177/1524839906289376
World Health Organization. (2022). Occupational health: Health workers . https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/occupational-health--health-workers
Yano, E., & Phanthunane, P. (2021). Integration of occupational health services into primary health care in Southeast Asia. Industrial Health , 59 (3), 155-162. https://doi.org/10.2486/indhealth.2020-0243
