บทวิเคราะห์การเข้าถึงบริการของกลุ่มเสี่ยงโรคเบาหวานในศูนย์สาธารณสุขมูลฐานชุมชน จังหวัดเลย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
โรคเบาหวานเป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญซึ่งมีความชุกเพิ่มขึ้นในประเทศไทย การศึกษาเชิงวิเคราะห์แบบภาคตัดขวางนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์การเข้าถึงบริการของกลุ่มเสี่ยงโรคเบาหวานในศูนย์สาธารณสุขมูลฐานชุมชนจังหวัดเลย โดยศึกษาสถานการณ์การเข้าถึงบริการ ปัจจัยที่มีอิทธิพล อุปสรรคและข้อจำกัด และเสนอแนวทางการพัฒนาบริการ ประชากรที่ศึกษาคือกลุ่มเสี่ยงโรคเบาหวาน จำนวน 25,982 คน จากศูนย์สาธารณสุขมูลฐานชุมชน 142 แห่ง ในปีงบประมาณ พ.ศ. 2568 (1 ตุลาคม 2567 - 30 กันยายน 2568) เก็บข้อมูลจากฐานข้อมูลทุติยภูมิผ่านการขออนุญาตเข้าถึงตามระเบียบวิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนาและการวิเคราะห์ถดถอยโลจิสติก
ผลการศึกษาพบว่ากลุ่มเสี่ยงร้อยละ 81.11 เข้าถึงบริการคัดกรองโดยช่องทางหลักคือการนัดหมายโดยอาสาสมัครสาธารณสุข (ร้อยละ 84.72) ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการเข้าถึงบริการอย่างมีนัยสำคัญ ได้แก่ ระดับการศึกษา (OR=8.54) ระยะทางน้อยกว่า 5 กิโลเมตร (OR=3.50) อายุ 55 ปีขึ้นไป (OR=0.16) การคมนาคมสะดวก (OR=1.37) ความพร้อมของบุคลากร (OR=1.33) และเวลาเปิดให้บริการ (OR=1.25) อุปสรรคสำคัญจากมุมมองผู้รับบริการ ได้แก่ ระยะทางไกล (ร้อยละ 46.08) ต้องทำงาน (ร้อยละ 41.92) และบุคลากรไม่เพียงพอ (ร้อยละ 43.34) จากมุมมองผู้ให้บริการ ได้แก่ ภาระงานมาก (11 จาก 15 ราย) งบประมาณจำกัด (15 รายทั้งหมด) และอุปกรณ์ล้าสมัย (15 จาก 15 ราย)
สรุป แม้กลุ่มเสี่ยงส่วนใหญ่ (ร้อยละ 81.11) เข้าถึงบริการคัดกรอง แต่ยังมีกลุ่มที่ไม่เข้าถึงร้อยละ 18.89 ซึ่งสูงกว่าเป้าหมายระดับชาติที่กำหนดไว้ร้อยละ 10 การพัฒนาบริการควรเน้นขยายบริการเคลื่อนที่ เพิ่มทรัพยากร พัฒนาระบบข้อมูลให้เชื่อมโยง และส่งเสริมการมีส่วนร่วมของชุมชน เพื่อให้กลุ่มเสี่ยงเข้าถึงบริการได้อย่างทั่วถึงและมีประสิทธิภาพ ควรมีการศึกษาเชิงคุณภาพเพิ่มเติมเพื่อทำความเข้าใจอุปสรรคเชิงลึกและติดตามผลระยะยาวของการเข้าถึงบริการต่อการป้องกันโรคเบาหวาน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความนี้ได้รับการเผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาต Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) ซึ่งอนุญาตให้ผู้อื่นสามารถแชร์บทความได้โดยให้เครดิตผู้เขียนและห้ามนำไปใช้เพื่อการค้าหรือดัดแปลง หากต้องการใช้งานซ้ำในลักษณะอื่น ๆ หรือการเผยแพร่ซ้ำ จำเป็นต้องได้รับอนุญาตจากวารสารเอกสารอ้างอิง
กระทรวงสาธารณสุข. (2566). รายงานสถานการณ์โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง. กรมควบคุมโรค, สำนักโรคไม่ติดต่อ.
สมศักดิ์ ภัทรกุลวณิชย์, สุรีย์พร พันพึ่ง, และนิภาพร ศรีสุข. (2563). การเข้าถึงบริการคัดกรองโรคเบาหวานในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. วารสารวิจัยสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น, 13(2), 45–58.
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2565). การสำรวจพฤติกรรมสุขภาพของประชากร พ.ศ. 2564. สำนักงานสถิติแห่งชาติ.
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเลย. (2565). รายงานสถานการณ์โรคเบาหวานจังหวัดเลย ปีงบประมาณ 2565. สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเลย.
วิไลวรรณ สมบูรณ์. (2564). ประสิทธิผลของโปรแกรมปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพในกลุ่มเสี่ยงโรคเบาหวาน. วารสารสาธารณสุข มหาวิทยาลัยบูรพา, 16(1), 89–102.
อภิมหา ขาวนาค. (2562). ปัญหาและอุปสรรคในการดำเนินงานป้องกันและควบคุมโรคเบาหวาน. วารสารสาธารณสุขและการพัฒนา, 17(2), 45–58.
Aekplakorn, W., Chariyalertsak, S., Kessomboon, P., Assanangkornchai, S., Taneepanichskul, S., & Putwatana, P. (2020). Prevalence of diabetes and relationship with socioeconomic status in the Thai population: National Health Examination Survey, 2004–2014. Journal of Diabetes Research, 2020, 3161423.
American Diabetes Association. (2023). Standards of medical care in diabetes—2023. Diabetes Care, 46(Supplement 1), S1–S291.
International Diabetes Federation. (2021). IDF Diabetes Atlas (10th ed.). International Diabetes Federation.
Kumar, S., Singh, R., Patel, M., & Sharma, A. (2021). Barriers to healthcare access among elderly population in developing countries. International Journal of Health Sciences, 15(3), 234–245.
Levesque, J.-F., Harris, M. F., & Russell, G. (2013). Patient-centred access to health care: Conceptualising access at the interface of health systems and populations. International Journal for Equity in Health, 12(1), 18.
Limwattananon, S., Tangcharoensathien, V., & Prakongsai, P. (2011). Has universal health insurance reduced socioeconomic inequalities in urban and rural health service use in Thailand? Health Policy and Planning, 26(6), 455–467.
O'Donnell, O. (2007). Access to health care in developing countries: Breaking down demand side barriers. Cadernos de Saúde Pública, 23(12), 2820–2834.
Penchansky, R., & Thomas, J. W. (1981). The concept of access: Definition and relationship to consumer satisfaction. Medical Care, 19(2), 127–140.
Perez, A., Martinez, L., Garcia, C., & Rodriguez, D. (2022). Education level and preventive health service utilization: A systematic review. Health Education Research, 37(4), 312–328.
Rosenstock, I. M. (1966). Why people use health services. The Milbank Memorial Fund Quarterly, 44(3), 94–127.
Sarwar, N., Gao, P., Seshasai, S. R., Gobin, R., Kaptoge, S., Di Angelantonio, E., & Danesh, J. (2010). Diabetes mellitus, fasting blood glucose concentration, and risk of vascular disease: A collaborative meta-analysis of 102 prospective studies. The Lancet, 375(9733), 2215–2222.
Tabák, A. G., Herder, C., Rathmann, W., Brunner, E. J., & Kivimäki, M. (2012). Prediabetes: A high-risk state for diabetes development. The Lancet, 379(9833), 2279–2290.
Thiede, M., Akweongo, P., & McIntyre, D. (2007). Understanding and measuring access to health care. Bulletin of the World Health Organization, 85(5), 345–352.
Thummapol, O., Barton, S., & Park, T. (2018). Healthcare access experiences among indigenous women in northern rural Thailand: A focused ethnographic study. Central Asian Journal of Global Health, 7(1), 328. https://doi.org/10.5195/cajgh.2018.328
World Bank. (2023). Thailand public revenue and spending assessment: Promoting an inclusive and sustainable future. World Bank Group.
Yeung, W.-J., & Thang, L. L. (2018). Long-term care for older adults in ASEAN Plus Three: The roles of family, community, and the state in addressing unmet eldercare needs. Journal of Aging and Health, 30(10), 1567–1588.
Yodpramote, K., Sornlorm, K., & Wongwatcharapaiboon, J. (2018). Access to primary health care in rural areas of Ubon Ratchathani Province. Journal of Health Science Research, 12(2), 45–56.
