การประเมินผลการดำเนินงานการขับเคลื่อนนโยบาย 3 หมอ ในหน่วยบริการปฐมภูมิ จังหวัดตราด
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การศึกษาครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงพรรณนาแบบภาคตัดขวาง (Cross-sectional Descriptive Research) มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินประสิทธิผลการดำเนินงานตามนโยบาย 3 หมอ ศึกษาปัจจัยที่ส่งผลต่อความสำเร็จ ปัญหาและอุปสรรค และเสนอแนวทางการพัฒนาในหน่วยบริการปฐมภูมิ จังหวัดตราด กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยบุคลากร 3 กลุ่ม รวม 460 คน คัดเลือกด้วยวิธีการสุ่มแบบแบ่งชั้นไม่เป็นสัดส่วน ได้แก่ หมอ 1 (อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน) จำนวน 372 คน หมอ 2 (เจ้าหน้าที่สาธารณสุข) จำนวน 70 คน และหมอ 3 (แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัว) จำนวน 18 คน พร้อมด้วยประชาชนผู้รับบริการ 430 คน คัดเลือกด้วยการสุ่มแบบหลายขั้นตอน คำนวณขนาดตัวอย่างบุคลากรด้วยสูตร Taro Yamane และประชาชนด้วยสูตร Cochran เก็บข้อมูลด้วยแบบสอบถามแบบมีโครงสร้าง 2 ชุด ที่ผ่านการตรวจสอบโดยผู้ทรงคุณวุฒิ 3 ท่าน ค่า Cronbach's alpha ระหว่าง 0.87–0.93 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา การวิเคราะห์ความแปรปรวนทางเดียว (One-way ANOVA) การทดสอบ Tukey's HSD สหสัมพันธ์เพียร์สัน และการวิเคราะห์ถดถอยพหุคูณ
ผลการวิจัยพบว่า ประสิทธิผลการดำเนินงานโดยรวมอยู่ในระดับมาก บุคลากรทุกกลุ่มมีความรู้ ความเข้าใจนโยบาย (Mean = 3.85–4.03) และการปฏิบัติงาน (Mean = 3.76–4.21) ในระดับมาก โดยหมอ 3
มีคะแนนสูงสุดทั้งสองด้าน ระดับการปฏิบัติงานแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติระหว่าง 3 กลุ่ม (F = 3.672, p = 0.026) โดยหมอ 3 มีคะแนนสูงกว่าหมอ 2 อย่างมีนัยสำคัญ (p = 0.019) ความรู้ความเข้าใจ
มีความสัมพันธ์ทางบวกระดับสูงกับการปฏิบัติงาน (r = 0.658, p < 0.01) ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อความพึงพอใจของประชาชนสูงสุดคือคุณภาพการให้บริการของหมอ 3 (Beta = 0.321) โดยตัวแปรทั้งหมดอธิบายความแปรปรวนได้ร้อยละ 68.7 (R² = 0.687) ประชาชนมีการรับรู้นโยบาย (Mean = 3.72) และความพึงพอใจ (Mean = 4.07) ในระดับมาก ปัญหาหลักคือภาระงานที่มากเกินไป (ร้อยละ 38.2–66.7) การขาดแคลนทรัพยากรโดยเฉพาะในกลุ่มหมอ 3 (ร้อยละ 77.8) และการขาดระบบข้อมูลที่เชื่อมโยงระหว่างทีม (ร้อยละ 61.1)
ข้อเสนอแนะ ควรพัฒนาระบบข้อมูลสุขภาพอิเล็กทรอนิกส์ที่เชื่อมโยงระหว่างทีม 3 หมอ จัดสรรบุคลากรและทรัพยากรให้สอดคล้องกับภาระงาน และพัฒนาทักษะดิจิทัลสำหรับอาสาสมัครสาธารณสุขที่มีอายุมาก
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความนี้ได้รับการเผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาต Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) ซึ่งอนุญาตให้ผู้อื่นสามารถแชร์บทความได้โดยให้เครดิตผู้เขียนและห้ามนำไปใช้เพื่อการค้าหรือดัดแปลง หากต้องการใช้งานซ้ำในลักษณะอื่น ๆ หรือการเผยแพร่ซ้ำ จำเป็นต้องได้รับอนุญาตจากวารสารเอกสารอ้างอิง
กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ. (2565). นโยบาย 3 หมอ คนไทยทุกครอบครัวมีหมอประจำตัว 3 คน. สืบค้นจาก https://prgroup.hss.moph.go.th/medias/article/1175
กระทรวงสาธารณสุข. (2564). นโยบายคนไทยทุกครอบครัวมีหมอประจำตัว 3 คน. กรุงเทพฯ: กระทรวงสาธารณสุข.
ฑิณกร โนรี, ณรงค์ สหเมธาพัฒน์, และสุภาณี หาญเผชิญ. (2565). การถอดบทเรียนการดำเนินนโยบายคนไทยทุกครอบครัว มีหมอประจำตัว 3 คน ใน 4 จังหวัดของประเทศไทย. นนทบุรี: สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข.
ถวิล เลิกชัยภูมิ. (2567). ประสิทธิผลการดำเนินงานของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน หมอคนที่ 1 ในระบบสุขภาพปฐมภูมิ เขตสุขภาพที่ 7. วารสารสาธารณสุขมูลฐาน (ภาคเหนือ), 34(1), 20-27.
พารินทร์ แก้วสวัสดิ์. (2565). แรงจูงใจที่มีความสัมพันธ์กับสมรรถนะการปฏิบัติงานของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน อำเภอลาดหลุมแก้ว จังหวัดปทุมธานี. วารสารวิชาการทางการพยาบาลและวิทยาศาสตร์สุขภาพ, 2(2), 1-12.
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดตราด. (2566). รายงานสถานการณ์สุขภาพจังหวัดตราด ประจำปี 2566. ตราด: สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดตราด.
Animashaun, E., Hassan, K. A., Karbo, S., Aremu, O., Opare-Henaku, A., Obeng-Nti, F., & Agyepong, I. A. (2025). Thailand's universal health coverage reform as a policy process roadmap for countries pursuing bold health system change. Discover Public Health, 22, 669. https://doi.org/10.1186/s12982-025-01080-w
Chaitiang, N., Satyasomboon, T., & Tunsuchart, K. (2024). Primary health care system development according to Thailand's health policy. Public Health Policy and Laws Journal, 10(3), 655-666. https://doi.org/10.14456/journal_law.2024.52
Cochran, W. G. (1977). Sampling techniques (3rd ed.). John Wiley & Sons.
Donabedian, A. (1988). The quality of care: How can it be assessed? JAMA, 260(12), 1743-1748.
Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2019). Multivariate data analysis (8th ed.). Cengage Learning.
Khanthavudh, C., Grealish, A., Tzouvara, V., & Leamy, M. (2025). Supporting healthcare in rural communities in Thailand: An exploratory qualitative study to understand the role and current mental health practices of village health volunteers. PLOS ONE, 20(3), e0320559. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0320559
Kowitt, S. D., Emmerling, D., Fisher, E. B., & Tanasugarn, C. (2015). Community health workers as agents of health promotion: Analyzing Thailand's village health volunteer program. Journal of Community Health, 40(4), 780-788. https://doi.org/10.1007/s10900-015-9999-y
Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30(3), 607-610.
Singweratham, N., Sriratanaban, J., Komwong, D., Maneechay, M., & Siewchaisakul, P. (2025). The lack of impact of primary care units on screening services in Thailand and the transition to local administrative organization policy. Healthcare, 13(5), 1884. https://doi.org/10.3390/healthcare13051884
Sumriddetchkajorn, K., Shimazaki, K., Ono, T., Kusaba, T., Sato, K., & Kobayashi, N. (2019). Universal health coverage and primary care, Thailand. Bulletin of the World Health Organization, 97(6), 415-422. https://doi.org/10.2471/BLT.18.223693
Tangcharoensathien, V., Witthayapipopsakul, W., Panichkriangkrai, W., Patcharanarumol, W., & Mills, A. (2018). Health systems development in Thailand: A solid platform for successful implementation of universal health coverage. The Lancet, 391(10126), 1205-1223. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(18)30198-3
Van Meter, D. S., & Van Horn, C. E. (1975). The policy implementation process: A conceptual framework. Administration & Society, 6(4), 445-488.
World Bank. (2021). Thailand public revenue and spending assessment: Promoting an inclusive and sustainable economy. World Bank.
World Health Organization. (2017). Primary health care systems (PRIMASYS): Case study from Thailand, abridged version. WHO Regional Office for South-East Asia. https://iris.who.int/handle/10665/341041
World Health Organization. (2018). Strengthening primary health care for universal health coverage. WHO. https://www.who.int/publications/i/item/WHO-HIS-SDS-2018.41
Yamane, T. (1973). Statistics: An introductory analysis (3rd ed.). Harper & Row.
