การพัฒนารูปแบบการบริหารจัดการความปลอดภัยทางถนนโดยใช้กลไกคณะกรรมการพัฒนา คุณภาพชีวิตระดับอำเภอ (พชอ.) ขับเคลื่อนการมีส่วนร่วมภาคีเครือข่าย อำเภอหนองหงส์ จังหวัดบุรีรัมย์
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
อุบัติเหตุทางถนนเป็นปัญหาสาธารณสุขสำคัญของอำเภอหนองหงส์ จังหวัดบุรีรัมย์ ระหว่างปี พ.ศ. 2562 - 2566 มีผู้เสียชีวิตสะสม 44 ราย สาเหตุหลักมาจากพฤติกรรมผู้ขับขี่และสภาพแวดล้อม ประกอบกับการทำงานแบบแยกส่วนและการขาดการเชื่อมโยงข้อมูลระหว่างหน่วยงาน จึงจำเป็นต้องใช้กลไกการบริหารจัดการเชิงพื้นที่ที่บูรณาการภาคีเครือข่ายอย่างเป็นระบบ
วัตถุประสงค์เพื่อ 1) เพื่อศึกษาบริบทและวิเคราะห์ปัญหาการบาดเจ็บจากอุบัติเหตุทางถนน 2) เพื่อพัฒนารูปแบบการบริหารจัดการความปลอดภัยทางถนนโดยใช้กลไก พชอ. และ 3) เพื่อประเมินประสิทธิภาพของรูปแบบที่พัฒนาขึ้น
การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research) ดำเนินการ 3 ระยะ ระหว่างเดือนพฤษภาคม–ธันวาคม 2568 ร่วมกับกลุ่มตัวอย่างแบบเจาะจง 30 คน พัฒนารูปแบบผ่านวงจร PAOR ร่วมกับการวิเคราะห์ SWOT และ TOWS Matrix และประเมินผลด้วย CIPP Model เครื่องมือ ได้แก่ แบบสอบถามประสิทธิภาพการจัดการความปลอดภัยทางถนน (ค่าความเชื่อมั่นทั้งฉบับ 0.91) และแบบสัมภาษณ์เชิงลึก วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา สถิติทดสอบที (paired t-test) และการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา
ผลการวิจัยพบว่า 1) พบจุดเสี่ยงสำคัญ 12 จุด และการทำงานแบบแยกส่วนระหว่างหน่วยงาน
2) ได้รูปแบบ “NH-RSI Model” ประกอบด้วย 4 องค์ประกอบ คือ การบูรณาการนโยบาย ระบบฐานข้อมูลร่วม กลไกภาคีเครือข่าย และมาตรการเชิงรุกในชุมชน 3) ประสิทธิภาพในภาพรวมเพิ่มขึ้นจากระดับปานกลาง
( x = 2.75, S.D. = 0.64) เป็นระดับดีมาก ( x = 4.58, S.D. = 0.43) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (t = 13.00,
df = 29, p < .001) จัดการจุดเสี่ยงได้ครบ 12 จุด เกิดข้อตกลงร่วม (MOU) ระดับหมู่บ้านครอบคลุมร้อยละ 100 อัตราการบาดเจ็บรุนแรงลดลงร้อยละ 14.71 และไม่พบผู้เสียชีวิตในช่วงเทศกาลสำคัญในพื้นที่เป้าหมาย
รูปแบบที่พัฒนาขึ้นเสริมสร้างการบูรณาการภาคีเครือข่ายและเพิ่มประสิทธิภาพการจัดการความปลอดภัยทางถนนได้จริงทั้งในระดับระบบและระดับชุมชน ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมความปลอดภัยอย่างเป็นรูปธรรม
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความนี้ได้รับการเผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาต Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) ซึ่งอนุญาตให้ผู้อื่นสามารถแชร์บทความได้โดยให้เครดิตผู้เขียนและห้ามนำไปใช้เพื่อการค้าหรือดัดแปลง หากต้องการใช้งานซ้ำในลักษณะอื่น ๆ หรือการเผยแพร่ซ้ำ จำเป็นต้องได้รับอนุญาตจากวารสารเอกสารอ้างอิง
งานอุบัติเหตุ สำนักงานสาธารณสุขอำเภอหนองหงส์. (2566). สรุปผลการดำเนินงานป้องกันและลดอุบัติเหตุทางถนนอำเภอหนองหงส์ ปี 2562–2566.
จุฑาทิพ ต่อยอด, สมชาย รักดี, และ สมหญิง มั่นคง. (2562). คู่มือการขับเคลื่อนกลไกคณะทำงานศูนย์ปฏิบัติการความปลอดภัยทางถนนระดับอำเภอ (ศปถ.อำเภอ) ในงานป้องกันและลดอุบัติเหตุทางถนน. กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข.
จุฬาภรณ์ เหตุทอง. (2566). บทบาทของคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ (พชอ.) ในการขับเคลื่อนงานสาธารณสุขเชิงพื้นที่. วารสารวิชาการสาธารณสุขชุมชน, 9(2), 45–58.
ธมลวรรณ เจนธนสาร. (2564). การจัดการเชิงกลยุทธ์เพื่อการพัฒนาองค์กรในศตวรรษที่ 21. สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
ปิยะ ปิจนำ. (2567). รายงานสถานการณ์อุบัติเหตุทางถนนจังหวัดบุรีรัมย์ ปีงบประมาณ 2567 [เอกสารอัดสำเนา]. ศูนย์อำนวยการความปลอดภัยทางถนนจังหวัดบุรีรัมย์.
มานะ ภูมิพันธุ์. (2564). การพัฒนารูปแบบการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายในการป้องกันอุบัติเหตุทางถนนโดยกลไก พชอ. วารสารวิจัยระบบสาธารณสุข, 15(3), 312–325.
มิตร สารัตน์. (2564). การพัฒนาระบบการจัดการความปลอดภัยทางถนนระดับอำเภอ: กรณีศึกษาพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. วารสารสาธารณสุขและวิทยาศาสตร์สุขภาพ, 4(1), 88–102.
สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 9 นครราชสีมา. (2566). รายงานสถานการณ์การบาดเจ็บและเสียชีวิตจากอุบัติเหตุทางถนน เขตสุขภาพที่ 9. กรมควบคุมโรค.
Cohen, J. M., & Uphoff, N. T. (1980). Participation's place in rural development: Seeking clarity through specificity. World Development, 8(3), 213–235. https://doi.org/10.1016/0305-750X(80)90011-X
Kemmis, S., McTaggart, R., & Nixon, R. (2014). The action research planner: Doing critical participatory action research. Springer.
Stufflebeam, D. L., & Shinkfield, A. J. (2007). Evaluation theory, models, and applications. Jossey-Bass.
World Health Organization. (2018). Global status report on road safety 2018.
World Health Organization. (2023). Global status report on road safety 2023.
