การพัฒนาศักยภาพด้านการดำเนินงานสุขภาพจิตและยาเสพติดในชุมชนของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน อำเภอเชียงคาน จังหวัดเลย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) เป็นกำลังสำคัญของระบบเฝ้าระวัง คัดกรอง และประสานส่งต่อผู้มีปัญหาสุขภาพจิตและยาเสพติดในชุมชน การถอดบทเรียนในอำเภอเชียงคานพบช่องว่างด้านความมั่นใจในการใช้แบบคัดกรอง ช่องทางแจ้งเหตุ บทบาทของภาคีเครือข่าย และการติดตามหลังส่งต่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) พัฒนารูปแบบการดำเนินงานสุขภาพจิตและยาเสพติดในชุมชนของ อสม. (2) เปรียบเทียบความรู้ ทัศนคติ และพฤติกรรมการปฏิบัติงานที่รายงานด้วยตนเอง ก่อนและหลังการพัฒนา และ (3) ศึกษาความพึงพอใจของ อสม.
วิธีการศึกษา: การวิจัยเชิงปฏิบัติการตามวงจร PAOR จำนวน 1 วงรอบ ระหว่าง 5 กุมภาพันธ์–5 สิงหาคม 2569 ร่วมกับการประเมินเชิงปริมาณแบบกลุ่มเดียววัดก่อน–หลัง ผู้เข้าร่วมเป็น อสม. ตำบลนาซ่าว ที่เข้าร่วมกิจกรรมครบ 96 คน (จาก 98 คน) รูปแบบ 3S-CARE ประกอบด้วยการอบรมและฝึกปฏิบัติ 18 ชั่วโมง การนิเทศ และการสะท้อนผล วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วย paired-samples t-test รายงานช่วงความเชื่อมั่น 95% และ Cohen's dz และวิเคราะห์เนื้อหาข้อมูลเชิงคุณภาพ
ผลการศึกษา พบว่า ได้รูปแบบ 3S-CARE ที่มี 4 องค์ประกอบ คะแนนก่อนการพัฒนาอยู่ในระดับสูงตามเกณฑ์ที่กำหนดอยู่แล้วทั้งสามด้าน หลังการพัฒนาคะแนนความรู้เพิ่มจาก 12.14 (SD = 1.42) เป็น 13.32 (SD = 1.20; ผลต่าง 1.18, 95%CI 0.94–1.44; dz = 0.97, 95%CI 0.72–1.21) ทัศนคติเพิ่มจาก 56.41 เป็น 63.45 (ผลต่าง 7.04; dz = 1.52) และพฤติกรรมที่รายงานด้วยตนเองเพิ่มจาก 10.94 เป็น 12.98 (ผลต่าง 2.04; dz = 1.41) ทุกด้าน p < .001 ผลต่างคิดเป็นร้อยละ 7.9, 11.7 และ 13.6 ของพิสัยคะแนนตามลำดับ ความพึงพอใจ
รายข้อ (ต่อการอบรมและการดำเนินงาน) มีค่าเฉลี่ย 4.64–4.77 อยู่ในระดับมากที่สุด
สรุปผลการวิจัย พบว่า หลังเข้าร่วมกิจกรรมพัฒนาศักยภาพ อสม. รายงานความรู้ ทัศนคติ และการปฏิบัติงานสูงขึ้นในระดับที่สม่ำเสมอ แต่การเพิ่มเชิงสัมบูรณ์ โดยเฉพาะด้านความรู้ มีขนาดจำกัดเนื่องจากคะแนนก่อนสูงอยู่แล้ว ไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ ใช้แบบวัดชุดเดิม และยังไม่ได้วัดผลลัพธ์ระดับผู้รับบริการ จึงยังสรุปความเป็นเหตุและผลหรือประสิทธิผลของระบบไม่ได้ ควรประเมินด้วยกลุ่มเปรียบเทียบและตัวชี้วัดระดับบริการก่อนขยายผล
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความนี้ได้รับการเผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาต Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) ซึ่งอนุญาตให้ผู้อื่นสามารถแชร์บทความได้โดยให้เครดิตผู้เขียนและห้ามนำไปใช้เพื่อการค้าหรือดัดแปลง หากต้องการใช้งานซ้ำในลักษณะอื่น ๆ หรือการเผยแพร่ซ้ำ จำเป็นต้องได้รับอนุญาตจากวารสารเอกสารอ้างอิง
กรองจิต วลัยศรี. (2566). การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยจิตเวชและยาเสพติดที่มีความเสี่ยงสูงต่อการก่อความรุนแรงในชุมชน โดยการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่าย อำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน, 8(3), 909–917.
ยุทธนา แยบคาย, จุฬาลักษณ์ ขันคำ, สุธีธิดา กลมกลอม, กฤษฎนัย ศรีใจ, และจีรภัทร์ รัตนชมภู. (2568). ปัจจัยที่มีผลต่อการปฏิบัติงานสุขภาพจิตชุมชนของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน อำเภอวังทอง จังหวัดพิษณุโลก. วารสารสาธารณสุขมูลฐาน (ภาคเหนือ), 35(3), 78–90.
รุจิรา อำพันธ์. (2565). การพัฒนาศักยภาพการใช้แบบสังเกตอาการด้านสุขภาพจิตของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน เพื่อส่งต่อโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลคลองกลาง อำเภอขุขันธ์ จังหวัดศรีสะเกษ. วารสารวิชาการสาธารณสุข, 31(6), 1115–1120.
วิสสุตา นพพิบูลย์, และอรุณ บุญสร้าง. (2568). การพัฒนาศักยภาพด้านการดูแลสุขภาพจิตของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน ตำบลหนองเหล็ก อำเภอศีขรภูมิ จังหวัดสุรินทร์. วารสารสาธารณสุขและสุขภาพศึกษา, 5(2), e274927.
ศูนย์เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร. (2568). ร้อยละของผู้ป่วยโรคจิตเภทเข้าถึงบริการ. https://hdc.moph.go.th/lei/public/standard-report-detail/7b13c6fcfb0be636fc5cce071e49a71a
ศูนย์สุขภาพจิตที่ 12 กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข. (2561). คู่มือ อสม. เชี่ยวชาญสาขาสุขภาพจิตชุมชน.
สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามยาเสพติด. (2563). หลักสูตรการดำเนินงานการติดตามยาเสพติดในชุมชนสำหรับ อสม. https://hss.moph.go.th/HssDepartment/file_reference/20220425199
สำนักงานเลขานุการคณะกรรมการบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติด. (2568). ระบบข้อมูลการบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติด: รายงานผลการดำเนินงานยาเสพติด ปีงบประมาณ 2568. https://antidrug.moph.go.th/report/normal
Best, J. W. (1997). Research in education (3rd ed.). Prentice Hall.
Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.
Des Jarlais, D. C., Lyles, C., Crepaz, N., & TREND Group. (2004). Improving the reporting quality of nonrandomized evaluations of behavioral and public health interventions: The TREND statement. American Journal of Public Health, 94(3), 361–366.
Elo, S., & Kyngäs, H. (2008). The qualitative content analysis process. Journal of Advanced Nursing, 62(1), 107–115.
Faul, F., Erdfelder, E., Lang, A.-G., & Buchner, A. (2007). G*Power 3: A flexible statistical power analysis program for the social, behavioral, and biomedical sciences. Behavior Research Methods, 39(2), 175–191.
Kemmis, S., McTaggart, R., & Nixon, R. (2014). The action research planner: Doing critical participatory action research. Springer Singapore. https://doi.org/10.1007/978-981-4560-67-2
Kirkpatrick, D. L., & Kirkpatrick, J. D. (2006). Evaluating training programs: The four levels (3rd ed.). Berrett-Koehler.
Lakens, D. (2013). Calculating and reporting effect sizes to facilitate cumulative science: A practical primer for t-tests and ANOVAs. Frontiers in Psychology, 4, 863.
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.
Singla, D. R., Kohrt, B. A., Murray, L. K., Anand, A., Chorpita, B. F., & Patel, V. (2017). Psychological treatments for the world: Lessons from low- and middle-income countries. Annual Review of Clinical Psychology, 13, 149–181. https://doi.org/10.1146/annurev-clinpsy-032816-045217
United Nations Office on Drugs and Crime. (2024). World drug report 2024. United Nations. https://www.unodc.org/unodc/en/data-and-analysis/world-drug-report-2024.html
van Ginneken, N., Tharyan, P., Lewin, S., Rao, G. N., Meera, S. M., Pian, J., Chandrashekar, S., & Patel, V. (2013). Non-specialist health worker interventions for the care of mental, neurological and substance-abuse disorders in low- and middle-income countries. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2013(11), CD009149. https://doi.org/10.1002/14651858.CD009149.pub2
World Health Organization. (2022). Schizophrenia [Fact sheet]. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/schizophrenia
World Health Organization. (2023). Mental Health Gap Action Programme (mhGAP) guideline for mental, neurological and substance use disorders. https://www.who.int/ publications/i/item/9789240084278
