การพัฒนารูปแบบเครือข่ายความร่วมมือหลายภาคส่วนแบบมีส่วนร่วม เพื่อลดอุบัติเหตุทางถนนในกลุ่มเยาวชน อำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
อุบัติเหตุทางถนนเป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับหนึ่งของเด็กและเยาวชนอายุ 5–29 ปีทั่วโลก อำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย ซึ่งเป็นพื้นที่ภูเขาและแหล่งท่องเที่ยว มีอัตราการเกิดอุบัติเหตุทางถนน 187.4 ต่อประชากรแสนคน
สูงกว่าค่าเฉลี่ยของจังหวัด (156.2) และของประเทศ (142.8) มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบเครือข่ายความร่วมมือหลายภาคส่วนแบบมีส่วนร่วมในการลดอุบัติเหตุทางถนนในกลุ่มเยาวชน และประเมินผลลัพธ์ของการดำเนินงาน วิธีการศึกษาการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมร่วมกับการวิจัยแบบผสานวิธีแบบฝังตัว ดำเนินการ 2 วงจร ระหว่างเดือนกันยายน 2568 ถึงมิถุนายน 2569 กลุ่มตัวอย่างเชิงปริมาณ คือ นักเรียนอายุ 15–18 ปี จาก 3 สถานศึกษา จำนวน 160 คน (สุ่มห้องเรียนและสุ่มนักเรียน) กลุ่มตัวอย่างเชิงคุณภาพ 63 คน (ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 15 คน และสนทนากลุ่ม 4 กลุ่ม 48 คน) ใช้แบบสอบถามที่ผ่านการตรวจสอบคุณภาพ (IOC = 0.67–1.00, ค่าสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาค = 0.87) เก็บข้อมูลก่อนและหลังดำเนินงาน วิเคราะห์ด้วย Paired t-test, McNemar’s test, อัตราส่วนอัตราอุบัติการณ์ (IRR) เทียบกับช่วง 6 เดือนเดียวกันของปีก่อน และการวิเคราะห์เนื้อหา
ผลการวิจัยรูปแบบ “เครือข่ายด่านซ้ายปลอดภัย” (DSN Model) ประกอบด้วย 5 องค์ประกอบ ได้แก่ โครงสร้าง 3 ระดับ บทบาทของภาคี กระบวนการมีส่วนร่วมแบบบูรณาการ มาตรการ 4Es และระบบติดตามประเมินผล หลังดำเนินงาน คะแนนความรู้ ทัศนคติ และพฤติกรรมเพิ่มขึ้นจาก 12.40 เป็น 16.80, 52.30 เป็น 64.70 และ 78.50 เป็น 98.20 ตามลำดับ (p < 0.001 ทุกด้าน) การสวมหมวกนิรภัยเป็นประจำเพิ่มจากร้อยละ 55.6 เป็น 91.3 การขับรถเร็วลดจากร้อยละ 52.5 เป็น 18.1 (p < 0.001 ทั้งสองด้าน) เมื่อเทียบกับช่วงเวลาเดียวกันของปีก่อน จำนวนอุบัติเหตุลดลงจาก 47 เป็น 18 ครั้ง (IRR = 0.38, 95% CI 0.22–0.66) ผู้บาดเจ็บลดลงจาก 63 เป็น 24 ราย (IRR = 0.38, 95% CI 0.24–0.61) ส่วนการลดลงของผู้เสียชีวิต (5 เป็น 1 ราย) ไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ (IRR = 0.20, 95% CI 0.02–1.71)
สรุป การดำเนินงานตามรูปแบบ DSN สัมพันธ์กับพฤติกรรมความปลอดภัยที่ดีขึ้นและอุบัติเหตุในเยาวชนที่ลดลง อย่างไรก็ตามการวิจัยนี้ไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบและติดตามผลเพียง 6 เดือน จึงยังสรุปประสิทธิผลเชิงเหตุและผลไม่ได้ ควรประเมินซ้ำด้วยชุดข้อมูลเปรียบเทียบและการติดตามระยะยาว
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความนี้ได้รับการเผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาต Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) ซึ่งอนุญาตให้ผู้อื่นสามารถแชร์บทความได้โดยให้เครดิตผู้เขียนและห้ามนำไปใช้เพื่อการค้าหรือดัดแปลง หากต้องการใช้งานซ้ำในลักษณะอื่น ๆ หรือการเผยแพร่ซ้ำ จำเป็นต้องได้รับอนุญาตจากวารสารเอกสารอ้างอิง
กาญจนา เลิศวุฒิ, วันเพ็ญ โพธิยอด, และ ชัยธรณ์ อุ่นบ้าน. (2561). การพัฒนารูปแบบการป้องกันอุบัติเหตุจราจรทางถนนโดยการมีส่วนร่วมของพหุภาคีเครือข่าย จังหวัดลำพูน. วารสารสาธารณสุขล้านนา, 14(1), 46–59. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/LPHJ/article/view/158744 [In Thai]
ณัฐนันต์ ทองศรี. (2568). การพัฒนารูปแบบการสร้างทักษะคิดเพื่อเอาชีวิตรอดในการขับขี่รถจักรยานยนต์ของเด็กนักเรียนมัธยมศึกษาโดยการมีส่วนร่วมของเครือข่าย อำเภอจอมพระ จังหวัดสุรินทร์. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ, 10(4), 1314–1325. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/hej/article/view/291268 [In Thai]
สำนักงานป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยจังหวัดเลย. (2567). [ผู้วิจัยระบุชื่อรายงานหรือเอกสารสถิติอุบัติเหตุทางถนนที่ใช้ค่า 187.4, 156.2 และ 142.8 ต่อประชากรแสนคน]. สำนักงานป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยจังหวัดเลย. [In Thai]
Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179–211. https://doi.org/10.1016/0749-5978(91)90020-T
Ansell, C., & Gash, A. (2008). Collaborative governance in theory and practice. Journal of Public Administration Research and Theory, 18(4), 543–571. https://doi.org/10.1093/jopart/mum032
Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development: Experiments by nature and design. Harvard University Press.
Bryson, J. M., Crosby, B. C., & Stone, M. M. (2006). The design and implementation of cross-sector collaborations: Propositions from the literature. Public Administration Review, 66(s1), 44–55. https://doi.org/10.1111/j.1540-6210.2006.00665.x
Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2018). Designing and conducting mixed methods research (3rd ed.). SAGE.
Green, L. W., & Kreuter, M. W. (2005). Health program planning: An educational and ecological approach (4th ed.). McGraw-Hill.
Hawe, P., Shiell, A., & Riley, T. (2004). Complex interventions: How “out of control” can a randomised controlled trial be? BMJ, 328(7455), 1561–1563. https://doi.org/10.1136/bmj.328.7455.1561
Hofstede, G., Hofstede, G. J., & Minkov, M. (2010). Cultures and organizations: Software of the mind (3rd ed.). McGraw-Hill.
Kemmis, S., & McTaggart, R. (2005). Participatory action research: Communicative action and the public sphere. In N. K. Denzin & Y. S. Lincoln (Eds.), The SAGE handbook of qualitative research (3rd ed., pp. 559–603). SAGE.
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE.
Lindqvist, K., Timpka, T., & Schelp, L. (1996). Ten years of experiences from a participatory community-based injury prevention program in Motala, Sweden. Public Health, 110(6), 339–346. https://doi.org/10.1016/s0033-3506(96)80005-9
Lindqvist, K., Timpka, T., & Schelp, L. (2001). Evaluation of inter-organizational traffic injury prevention in a WHO safe community. Accident Analysis & Prevention, 33(5), 599–607. https://doi.org/10.1016/s0001-4575(00)00071-3
Liu, B. C., Ivers, R., Norton, R., Boufous, S., Blows, S., & Lo, S. K. (2008). Helmets for preventing injury in motorcycle riders. Cochrane Database of Systematic Reviews, (1), Article CD004333. https://doi.org/10.1002/14651858.CD004333.pub3
McLeroy, K. R., Bibeau, D., Steckler, A., & Glanz, K. (1988). An ecological perspective on health promotion programs. Health Education Quarterly, 15(4), 351–377. https://doi.org/10.1177/109019818801500401
Miles, M. B., Huberman, A. M., & Saldaña, J. (2014). Qualitative data analysis: A methods sourcebook (3rd ed.). SAGE.
Nordqvist, C., Timpka, T., & Lindqvist, K. (2009). What promotes sustainability in Safe Community programmes? BMC Health Services Research, 9, Article 4. https://doi.org/10.1186/1472-6963-9-4
Scheirer, M. A., & Dearing, J. W. (2011). An agenda for research on the sustainability of public health programs. American Journal of Public Health, 101(11), 2059–2067. https://doi.org/10.2105/AJPH.2011.300193
Shadish, W. R., Cook, T. D., & Campbell, D. T. (2002). Experimental and quasi-experimental designs for generalized causal inference. Houghton Mifflin.
Shediac-Rizkallah, M. C., & Bone, L. R. (1998). Planning for the sustainability of community-based health programs: Conceptual frameworks and future directions for research, practice and policy. Health Education Research, 13(1), 87–108. https://doi.org/10.1093/her/13.1.87
Steinberg, L. (2008). A social neuroscience perspective on adolescent risk-taking. Developmental Review, 28(1), 78–106. https://doi.org/10.1016/j.dr.2007.08.002
World Health Organization. (2021). Global plan for the decade of action for road safety 2021–2030. https://www.who.int/publications/m/item/global-plan-for-the-decade-of-action-for-road-safety-2021-2030
World Health Organization. (2023). Global status report on road safety 2023. https://www.who.int/publications/i/item/9789240086517
World Health Organization Thailand. (n.d.). Road safety. https://www.who.int/thailand/our-work/road-safety
