ประสิทธิผลของการใช้แนวทางปฏิบัติด้านโภชนบำบัดในผู้ป่วยวัณโรคปอดที่รับการรักษาในโรงพยาบาลเพชรบูรณ์

บทคัดย่อ

วัณโรคปอดเป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญของประเทศไทย โดยภาวะทุพโภชนาการเป็นปัจจัยเสี่ยงที่สัมพันธ์กับการเสียชีวิตและความล้มเหลวในการรักษา การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประสิทธิผลของแนวทางปฏิบัติด้านโภชนบำบัดต่อการเปลี่ยนแปลงน้ำหนักตัวและดัชนีมวลกายของผู้ป่วยวัณโรคปอด รวมทั้งเปรียบเทียบผลเสมหะและผลลัพธ์ด้านโภชนบำบัดระหว่างกลุ่มที่ได้รับการดูแลตามแนวทางปฏิบัติฯ กับกลุ่มที่ได้รับการดูแลตามปกติ เป็นการวิจัยกึ่งทดลองแบบสองกลุ่มวัดก่อนและหลังการทดลอง กลุ่มตัวอย่างจำนวน 92 ราย แบ่งเป็นกลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุมกลุ่มละ 46 ราย ติดตามผล 2 เดือนหลังจำหน่าย เครื่องมือประกอบด้วยแนวทางปฏิบัติด้านโภชนบำบัด แบบคัดกรอง SPENT และแบบประเมิน Nutritional Alert Form วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติพรรณนา Chi-square test, Fisher’s exact test, Independent t-test, Paired t-test และ McNemar’s test ผลการศึกษา พบว่ากลุ่มทดลองมีน้ำหนักตัวและดัชนีมวลกายเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ โดยน้ำหนักตัวเพิ่มจาก 45.72 ± 8.33 เป็น 48.86 ± 7.83 กิโลกรัม และดัชนีมวลกายเพิ่มจาก 17.33 ± 3.54 เป็น 18.50 ± 3.41 กิโลกรัมต่อตารางเมตร (p < 0.001) พร้อมทั้งภาวะโภชนาการดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.001) ขณะที่กลุ่มควบคุมน้ำหนักตัวลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p = 0.002) และดัชนีมวลกายลดลงเล็กน้อย เมื่อเปรียบเทียบระหว่างกลุ่ม พบว่าการเปลี่ยนแปลงของดัชนีมวลกายของกลุ่มทดลองเพิ่มขึ้นเฉลี่ย 1.09 ± 1.05 กิโลกรัมต่อตารางเมตร แตกต่างจากกลุ่มควบคุมที่ลดลงเฉลี่ย 0.36 ± 1.15 กิโลกรัมต่อตารางเมตร อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.001) และกลุ่มทดลองมีสัดส่วนผู้ป่วยที่มีภาวะโภชนาการดีขึ้นสูงกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p = 0.02) ส่วนผลเสมหะไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p = 0.35) สรุปว่าแนวทางปฏิบัติด้านโภชนบำบัดสามารถปรับปรุงภาวะโภชนาการของผู้ป่วยวัณโรคปอดได้อย่างมีประสิทธิผล และควรบูรณาการเป็นส่วนหนึ่งของการดูแลแบบสหวิชาชีพเพื่อยกระดับคุณภาพการรักษาในระยะยาว