การกำหนดค่าพารามิเตอร์การถ่ายภาพรังสีทรวงอกตามความหนาทรวงอกด้วยเครื่องเอกซเรย์เคลื่อนที่ในผู้ป่วยเด็ก โรงพยาบาลเพชรบูรณ์

บทคัดย่อ

การศึกษาครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงวิเคราะห์แบบเก็บข้อมูลไปข้างหน้า (Prospective analytical study) มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาค่าดัชนีบ่งชี้ปริมาณรังสี (Exposure Index; EI) ค่าดัชนีบ่งชี้การเปลี่ยนแปลงปริมาณรังสี (Deviation Index; DI) และค่าปริมาณรังสีที่ผิวผู้ป่วย (Entrance Surface Air Kerma; ESAK) จากการถ่ายภาพรังสีทรวงอกในผู้ป่วยเด็ก ประเมินความเหมาะสมของค่า EI, DI และ ESAK ศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างความหนาทรวงอกกับค่าความต่างศักย์ไฟฟ้า (kilovoltage peak; kVp) ค่ากระแสหลอดเอกซเรย์ต่อเวลา (milliampere-second; mAs) และค่า ESAK รวมทั้งพัฒนาสมการพยากรณ์สำหรับกำหนดค่า kVp และ mAs ตามความหนาทรวงอก กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้ป่วยเด็กอายุ 1–14 ปี จำนวน 106 ราย ที่เข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลเพชรบูรณ์ ระหว่างเดือนมิถุนายน–กันยายน พ.ศ. 2568 เก็บรวบรวมข้อมูลความหนาทรวงอก ค่า kVp, mAs, EI, DI และคำนวณค่า ESAK วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา การทดสอบไคสแควร์ (Chi-square test) และการวิเคราะห์ถดถอยเชิงเส้นอย่างง่าย (Simple Linear Regression) กำหนดระดับนัยสำคัญทางสถิติที่ 0.05 ผลการศึกษาพบว่า ค่า EI, DI และ ESAK มีค่าเฉลี่ย 377.9 ± 249.0, -0.05 ± 3.2 และ 0.08 ± 0.07 mGy ตามลำดับ โดยค่า EI และ DI อยู่นอกช่วงมาตรฐานร้อยละ 56.6 และ 60.4 ตามลำดับ ขณะที ่ผู ้ป่วยร้อยละ 62.3 มีค่า ESAK อยู่ในเกณฑ์ปริมาณรังสีวินิจฉัยอ้างอิงระดับชาติ ความหนาทรวงอกมีความสัมพันธ์เชิงบวกกับค่า kVp, mAs และ ESAK อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.001) และสามารถพัฒนาสมการพยากรณ์ ได้แก่ kVp = 54.378 + 1.016 (ความหนาทรวงอก) และ mAs = 0.455 + 0.117 (ความหนาทรวงอก) สรุปได้ว่า ความหนาทรวงอกมีความสัมพันธ์กับค่าพารามิเตอร์การถ่ายภาพรังสีและค่า ESAK อย่างมีนัยสำคัญ สมการที่ได้สามารถนำไปใช้เป็นแนวทางในการพัฒนา Exposure Chart สำหรับกำหนดค่าพารามิเตอร์เบื้องต้นในการถ่ายภาพรังสีทรวงอกในผู้ป่วยเด็ก เพื่อช่วยลดความแปรปรวนในการตั้งค่าเครื่องและส่งเสริมการใช้ปริมาณรังสีอย่างเหมาะสมตามหลัก As Low As Reasonably Achievable (ALARA)