การพัฒนารูปแบบบริการพยาบาลหญิงตั้งครรภ์ที่ใช้สารเมทแอมเฟตามีน :กรณีศึกษา โรงพยาบาลทุติยภูมิแห่งหนึ่ง ในจังหวัดสกลนคร
The Model of a Nursing Care in Maternal Methamphetamine Abuse: A Case Study of a Secondary Care Hospital in Sakon Nakhon Province
คำสำคัญ:
รูปแบบบริการพยาบาล, หญิงตั้งครรภ์, สารเมทแอมเฟตามีนบทคัดย่อ
การวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action research) นี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบบริการพยาบาลหญิงตั้งครรภ์ใช้สารเมทแอมเฟตามีน ผู้ร่วมวิจัยคัดเลือกแบบเจาะจง 1) พยาบาลแผนกฝากครรภ์ ห้องคลอดและหลังคลอด 15 คน ทีมสหวิชาชีพ 6 คน 2) หญิงตั้งครรภ์ที่ใช้สารเมทแอมเฟตามีน 5 คน การเก็บข้อมูลใช้วิธีเชิงคุณภาพ ได้แก่ สนทนากลุ่ม สัมภาษณ์เชิงลึก การสังเกต ข้อมูลเชิงปริมาณได้แก่ แบบวัดความรู้พยาบาลเรื่องการดูแลหญิงตั้งครรภ์ที่ใช้สารเมทแอมเฟตามีน แบบประเมินความพึงพอใจของพยาบาลและหญิงตั้งครรภ์ วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา เชิงปริมาณด้วยค่าเฉลี่ย ร้อยละ ดำเนินการระหว่างเดือนพฤศจิกายน 2567- เมษายน 2568
ผลการศึกษา พบว่า
1.สถานการณ์มารดาและทารกเสียชีวิตด้วยภาวะหัวใจล้มเหลวจากการใช้สารเมทแอมเฟตามีน ปัจจัยที่เกี่ยวข้อง คือ การฝากครรภ์ไม่เป็นไปตามเกณฑ์คุณภาพ แนวทางดูแลไม่ชัดเจน และบุคลากรขาดสมรรถนะ
2.การพัฒนารูปแบบบริการพยาบาลดำเนินการ 3 ระยะ ประกอบด้วย 1) ระยะเตรียมการ: พัฒนาสมรรถนะบุคลากรและแนวทางการดูแล 2)ระยะปฏิบัติการ 6-process (1) Screening amphetamine (2) ประเมิน Early Warning Sign (3) Care plan รายบุคคล (4) ฝากครรภ์/บำบัดยาเสพติด (5) วางแผนจำหน่าย (6) ติดตามนัด 3)ระยะประเมินผล: พยาบาลพึงพอใจต่อการจัดบริการในระดับมาก (ค่าเฉลี่ย 4.18) หญิงตั้งครรภ์พึงพอใจต่อการรับบริการในระดับมาก (ค่าเฉลี่ย 3.77) รูปแบบบริการพยาบาลที่พัฒนาขึ้นสามารถปรับใช้ในบริบทใกล้เคียงได้
เอกสารอ้างอิง
พิมลรัตน์ ไทยธรรมยานนท์. สารเสพติดและการให้นมแม่. ใน: สาหรี่ จิตตินันท์, วีระพงษ์ ฉัตรานนท์, ศิราภรณ์ สวัสดิวร, บรรณาธิการ. เลี้ยงลูกด้วยนมแม่ความรู้สู่ปฏิบัติ. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์กรุงเทพเวชสาร; 2546. p. 305-11.
สถาบันธัญญารักษ์. รายงานการใช้สารเสพติดในกลุ่มหญิงตั้งครรภ์ในประเทศไทย. กรุงเทพฯ: สถาบันธัญญารักษ์; 2563.
จุฑารัตน์ ชัยวีรพันธ์เดช, สิวิลักษณ์ กาญจนบัตร. ผลกระทบต่อทารกจากมารดาที่ใช้สารเมทแอมเฟตามีนก่อนคลอด. วชิรเวชสารและวารสารเวชศาสตร์เขตเมือง. 2559;60(1):53-63.
อดิศักดิ์ ไวเขตการณ์. ผลลัพธ์การตั้งครรภ์ของมารดาและทารกในสตรีตั้งครรภ์ที่เสพสารเมทแอมเฟตามีนระหว่างตั้งครรภ์. วารสารโรงพยาบาลมหาสารคาม. 2021;18(2):105-12.
สถาบันรับรองคุณภาพสถานพยาบาล (องค์การมหาชน). มาตรฐานโรงพยาบาลและบริการสุขภาพ ฉบับที่ 5. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: การพิมพ์เทียนกวง; 2565.
งานเวชสถิติ โรงพยาบาลกุสุมาลย์. สถิติผู้คลอดโรงพยาบาลกุสุมาลย์ ประจำปี 2564-2567. 2567.
ศุภสิทธิ์ สุธี. การพัฒนารูปแบบการดูแลหญิงตั้งครรภ์ที่ใช้สารเมทแอมเฟตามีนขณะตั้งครรภ์ในโรงพยาบาลภาครัฐ จังหวัดเพชรบูรณ์. วารสารสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดขอนแก่น. 2567;6(4).
Holter IM, Schwartz-Barcott D. Action research: What is it? How has it been used and how can it be used in nursing? J Adv Nurs. 1993;18:298-304.
ศิริพร จิรวัฒน์กุล. การวิจัยเชิงคุณภาพในวิชาชีพพยาบาล. ขอนแก่น: ศิริภัณฑ์ ออฟเซ็ท; 2546.
จุฑารัตน์ นันตะสุข, สุดารัตน์ ศิริชัยพรศักดิ์, อัมพร ต้วนยี่. คู่มือการดูแลรักษาพยาบาลและการส่งต่อทารกแรก เกิด เขตบริการสุขภาพที่ 8. พิมพ์ครั้งที่ 1. สกลนคร; 2562.
รัฐวิชญ์ สุนทร. Pregnancy with Amphetamine used [เอกสารประกอบการบรรยาย]. อุดรธานี: การประชุมคณะทำงานพัฒนาระบบบริการสุขภาพ (service plan) สาขาแม่และเด็ก เขตสุขภาพที่ 8; 2568 มี.ค. 18.
จาริณี คูณทวีพันธุ์, และคณะ. ผลการพัฒนาแบบคัดกรองหญิงตั้งครรภ์ที่มีภาวะครรภ์เสี่ยงสูงเครือข่ายบริการสุขภาพจังหวัดบุรีรัมย์. วารสารวิชาการ กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ. 2562;15(1):19-57.
จารุวรรณ เย็นเสมอ. การพัฒนาระบบบริการเครือข่ายแบบห้องคลอดเดียวเพื่อหลีกเลี่ยงการตายของมารดาจากสาเหตุที่ป้องกันได้ จังหวัดสุรินทร์. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9. 2564;15(36):143-59.
นัชชา บ้านภูมิ. การพัฒนารูปแบบการดูแลเฉพาะรายในหญิงตั้งครรภ์ที่มีผลตรวจแอมเฟตามีนในปัสสาวะ โรงพยาบาลผาขาว สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเลย. วารสารสุขภาพและสิ่งแวดล้อมศึกษา. 2566;8(3):42-52.
สุรชัย สินธวาชีวะ. บทบาทของผู้ปฏิบัติการพยาบาลขั้นสูงในการจัดการรายกรณี: กรณีศึกษาหญิงตั้งครรภ์ไม่พึงประสงค์ที่มีปัญหายาเสพติดและจิตเวช. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน. 2562;4(3).
พรทิพย์ หอมเพชร, พิสมัย กองทรัพย์, นงนุช แสนบรรดิษฐ์. ประสิทธิผลของการใช้รูปแบบการวางแผนจำหน่ายมารดาหลังคลอดที่ใช้สารเสพติดเมทแอมเฟตามีนต่อความรู้ พฤติกรรมการดูแลตนเองหลังคลอด การกลับมารักษาซ้ำ และการกลับมาเสพซ้ำในโรงพยาบาลตติยภูมิแห่งหนึ่ง. วารสารโรงพยาบาลสกลนคร. 2566;26(1):12-25.
