ผลของโปรแกรมการจัดการตนเองต่อพฤติกรรมการป้องกันภาวะน้ำเกิน และคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยล้างไตทางช่องท้อง
คำสำคัญ:
การจัดการตนเอง, ภาวะน้ำเกิน, การล้างไตทางช่องท้อง, คุณภาพชีวิตบทคัดย่อ
ภาวะน้ำเกินเป็นภาวะแทรกซ้อนที่พบบ่อยและเป็นหนึ่งในสาเหตุที่ทำให้ต้องเปลี่ยนวิธีการรักษาด้วยวิธีอื่นในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะสุดท้ายที่ล้างไตทางช่องท้อง การวิจัยกึ่งทดลองแบบกลุ่มเดียววัดผลก่อนและหลังการทดลองนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลของโปรแกรมการจัดการตนเองต่อพฤติกรรมการป้องกันภาวะน้ำเกินและคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยล้างไตทางช่องท้อง กลุ่มตัวอย่างคือผู้ป่วยล้างไตทางช่องท้องที่มารับบริการ ณ โรงพยาบาลวานรนิวาส จำนวน 30 คน คัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยได้แก่ โปรแกรมการจัดการตนเองระยะเวลา 8 สัปดาห์ ประกอบด้วยการติดตามตนเอง การประเมินตนเอง และการให้แรงเสริมตนเอง เครื่องมือในการเก็บรวบรวมข้อมูลได้แก่แบบประเมินพฤติกรรมการจัดการตนเองและแบบประเมินคุณภาพชีวิต 9-THAI ซึ่งผ่านการตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหา เท่ากับ 0.98 และค่าความเชื่อมั่นสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาค เท่ากับ 0.83 วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนาและเปรียบเทียบค่าเฉลี่ยโดยใช้สถิติ Paired t-test
ผลการวิจัยพบว่า ภายหลังได้รับโปรแกรม กลุ่มตัวอย่างมีคะแนนเฉลี่ยพฤติกรรมการจัดการตนเองสูงขึ้น ( = 187.73, SD = 8.15) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (t = 38.23, p < .01) เมื่อเปรียบเทียบกับก่อนได้รับโปรแกรม( = 118.9, SD = 7.71) และคะแนนเฉลี่ยคุณภาพชีวิตโดยรวมภายหลังได้รับโปรแกรม ( = 89.69, SD = 15.08) สูงกว่าก่อนได้รับโปรแกรม ( = 32.10, SD = 35.69) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (t = 8.99, p < .01)
โปรแกรมการจัดการตนเองสามารถช่วยส่งเสริมทักษะการจัดการตนเองในการป้องกันภาวะน้ำเกินและยกระดับคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยล้างไตทางช่องท้องได้อย่างมีประสิทธิภาพ
เอกสารอ้างอิง
เถลิงศักดิ์ กาญจนบุษย์, บรรณาธิการ. แนวปฏิบัติการล้างไตทางช่องท้อง พ.ศ. 2560. กรุงเทพฯ: เฮลธ์ เวิร์ค พลัส จำกัด; 2560.
สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย. คำแนะนำสำหรับการล้างไตทางช่องท้อง ปี พ.ศ. 2560. กรุงเทพฯ: เท็กซ์ แอนด์ เจอร์นัล พับลิเคชั่น; 2560.
ขวัญใจ อำนาจสัตย์, จริยพร สุวรรณชาติ, ศิริลักษณ์ ถุงทอง. การเสริมสร้างพลังอำนาจของผู้ป่วยไตวายเรื้อรังที่ได้รับการล้างไตทางช่องท้องแบบต่อเนื่อง. วารสารพยาบาลสาธารณสุข. 2564;35(2):1-15.
Zheng S, Auguste BL. Five things to know about volume overload in peritoneal dialysis. Can J Kidney Health Dis. 2023;10:1-3.
เถลิงศักดิ์ กาญจนบุษย์, วรพจน์ เตรียมตระการผล. Management of common non-infectious complications in peritoneal dialysis. กรุงเทพฯ: ศิริวัฒนาอินเตอร์พริ้นท์; 2556. p. 213-49.
ดอนคำ แก้วบุญเสริฐ, เพ็ญศรี อุทธโยธา. ลักษณะเสี่ยงของการเกิดภาวะน้ำเกินในผู้ป่วยไตเรื้อรังระยะสุดท้ายที่ล้างไตทางช่องท้อง โรงพยาบาลพะเยา. เชียงรายเวชสาร. 2561;10(1):123-32.
วรรวิษา สำราญเนตร, นิตยา กออิสรานุภาพ, เพชรลดา จันทร์ศรี. การจัดการตนเองเพื่อป้องกันภาวะน้ำเกิน
ของผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะสุดท้ายที่ได้รับการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม. วารสารวิจัยและพัฒนาด้านสุขภาพ สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดนครราชสีมา. 2563;6(2):5-20.
มานะ ปัจจะแก้ว, พรรณี บัญชรหัตถกิจ. การจัดกระทำเพื่อป้องกันภาวะน้ำเกินในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะสุดท้ายที่ฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม: การทบทวนอย่างเป็นระบบ. วารสารโรงพยาบาลสิงห์บุรี. 2566;32(3):B40-55. Available from: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/shj/article/view/267304
Van Biesen W, Verger C, Heaf J, et al. Evolution over time of volume status and PD-related practice patterns in an incident peritoneal dialysis cohort. Clin J Am Soc Nephrol. 2019;14(6):882-93. doi:10.2215/CJN.11590918
Ye H, Liu R, Cao P, et al. Peritoneal protein clearance, fluid overload, and cardiovascular events in patients undergoing peritoneal dialysis: a prospective cohort study. Ren Fail. 2025;47(1):2461676. doi:10.1080/0886022X.2025.2461676
Thuanman J, Sangthawan P, Thinkhamrop K, et al. Effect of time interval and frequency of hospitalization because of fluid overload on survival in peritoneal dialysis: Thailand experience. Kidney360. 2024;5(11):1675-82. doi:10.34067/KID.0000000576
Kanfer FH, Gaelick-Buys L. Self-management methods. In: Kanfer FH, Goldstein AP, editors. Helping people change: a textbook of methods. New York: Pergamon Press; 1991. p. 305-60.
สมาคมนักกำหนดอาหารแห่งประเทศไทย. คู่มืออาหารสำหรับผู้ป่วยล้างไตทางช่องท้อง. กรุงเทพฯ: แบ็กซ์เตอร์ เฮลธ์แคร์ (ประเทศไทย); 2565.
วิโรจน์ ตั้งเจริญเสถียร, อารีวรรณ เชี่ยวชาญวัฒนา, จุฬาภรณ์ ลิมวัฒนานนท์, และคณะ. รายงานสถานะสุขภาพคนไทย: การวิเคราะห์ข้อมูลจากการสำรวจอนามัยและสวัสดิการ พ.ศ. 2546. นนทบุรี: สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข; 2546.
Lorig K, Holman H, Sobel D, Laurent D, Gonzalez V, Minor M. Self-management of long-term health conditions: a 4th-generation approach. 4th ed. Boulder (CO): Bull Publishing Company; 2020.
Kauric-Klein Z. Improving blood pressure control in end stage renal disease through a supportive educative self-management intervention. J Nurs Educ Pract. 2019;9(7):11-20.
สมลักษณ์ แสงรัตน์, วรวรรณ ทิพย์วงศ์, ประณีต ส่งวัฒนา. ผลของโปรแกรมการจัดการตนเองต่อพฤติกรรมการควบคุมน้ำและเกลือแร่ในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง. วารสารสภาการพยาบาล. 2565;37(2):89-105.
Liu Y, Wang J, Tan J, et al. Effects of self-management interventions on quality of life in patients undergoing peritoneal dialysis: a systematic review and meta-analysis. Int J Nurs Stud. 2023;138:104415.
อารีวรรณ เชี่ยวชาญวัฒนา. ใน: เถลิงศักดิ์ กาญจนบุษย์, บรรณาธิการ. ตำราแนวปฏิบัติการล้างไตทางช่องท้อง. กรุงเทพฯ: ศิริวัฒนาอินเตอร์พริ้นท์; 2556. p. 757-99.
นิศาชล มนสุรินทร์, จิระภา ศิริวัฒนเมธานนท์, พรทิพย์ มาลาธรรม. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยล้างไตทางช่องท้องในเขตภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. วารสารการพยาบาลและสุขภาพ. 2566;17(1):45-58.
