การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ให้เข้าสู่ระยะสงบ โรงพยาบาลรามัน จังหวัดยะลา

ทิพวดี สีสุข; นิยา  สือนิ; รุสนา  ธนาธรณ์ทัศศิริ; สุไลณี สะแต

ผู้แต่ง

ทิพวดี สีสุข โรงพยาบาลรามัน จังหวัดยะลา
นิยา สือนิ โรงพยาบาลรามัน จังหวัดยะลา
รุสนา ธนาธรณ์ทัศศิริ โรงพยาบาลรามัน จังหวัดยะลา
สุไลณี สะแต โรงพยาบาลรามัน จังหวัดยะลา

คำสำคัญ:

การพัฒนาระบบ, โรคเบาหวานสงบ, อาหารคาร์โบไฮเดรตต่ำ, การจัดการตนเอง

บทคัดย่อ

การวิจัยเชิงพัฒนานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ให้เข้าสู่ระยะสงบ และประเมินประสิทธิผลของรูปแบบต่อค่าดัชนีมวลกาย (BMI) และระดับ HbA1c ดำเนินการแบ่งเป็น 3 ระยะ ได้แก่ 1) ศึกษาสภาพการณ์การจัดการตนเองของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ใช้แบบสอบถามและแบบสัมภาษณ์ 2) พัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยให้เข้าสู่ระยะสงบ โดยสหวิชาชีพและผู้ป่วยต้นแบบ 3) ประเมินประสิทธิผลของรูปแบบต่อ BMI และ HbA1c กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วย ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ในระยะที่ 1 จำนวน 147 ราย ระยะที่ 2 จำนวน 13 ราย และระยะที่ 3 จำนวน 59 ราย เครื่องมือที่ใช้ในการดำเนินวิจัย คือ รูปแบบการดูแลผู้ป่วยชนิดที่ 2 ให้เข้าสู่ระยะสงบ เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูล คือ แบบสอบถามและสมุดบันทึกสุขภาพ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติ paired t-test

ผลการศึกษาพบว่า ระยะที่ 1 ศึกษาสภาพการณ์ พบว่าผู้ป่วยมีปัญหาเรื่อง 1) ความรู้ในการควบคุมปริมาณคาร์โบไฮเดรต 2) การจัดการตนเองด้านโภชนาการและออกกำลังกาย 3) ขาดแรงจูงใจในการติดตามตนเอง อย่างต่อเนื่อง ระยะที่ 2 พัฒนารูปแบบได้รูปแบบกิจกรรม 3 ขั้นตอน คือ 1) พัฒนารูปแบบจากข้อมูล 2) กำหนดกิจกรรมการดูแลตามกรอบแนวคิด 3) ทดลองใช้และปรับปรุงรูปแบบ ระยะที่ 3 ประเมินประสิทธิผล พบว่า ค่าดัชนีมวลกายหลังทดลองต่ำกว่าก่อนทดลองอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .001) และค่า HbA1c หลังทดลองต่ำกว่าก่อนทดลองอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .001)

ข้อเสนอแนะจากการวิจัยคือ ผู้ป่วยเบาหวานสามารถใช้รูปแบบนี้เพื่อปรับพฤติกรรมสุขภาพ ครอบครัวสามารถนำรูปแบบไปใช้ในการสนับสนุนและติดตามผู้ป่วย และบุคลากรสาธารณสุขสามารถนำไปใช้ในการเสริมพลังให้ผู้ป่วยได้อย่างมีประสิทธิภาพ

เอกสารอ้างอิง

กรมควบคุมโรค. (2567). รายงานสถานการณ์และแนวทางการดูแลผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCD) ระดับปฐมภูมิ ปี 2567

พิชญ์ชญานิษฐ์ เรืองเริงกุลฤทธิ์, สาธิมาน มากชูจิต, นุรซาฮีดา เจ๊ะมามะ, กมลวรรณ สุวรรณ, บูคอรี มะมิง, และยูนัยดะ กะดะแซ. (2567). ความต้องการด้านการสนับสนุนการจัดการตนเองเพื่อควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดของงผู้ป่วยโรคเบาหวานชุมชนท่าสาป จังหวัดยะลา. วารสารมหาราชนครศรีธรรมราชเวชสาร, 7(2), 68-82

สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข. (2567). ฐานข้อมูล Health Data Center (HDC): Service Plan NCD ปีงบประมาณ 2567. https://hdc.moph.go.th

สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดยะลา. (2566). รายงานสถานการณ์โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง จังหวัดยะลา.

American Diabetes Association Professional Practice Committee. (2024). 5. Facilitating positive health behaviors and well-being to improve health outcomes: Standards of care in diabetes—2024. Diabetes Care, 47(Suppl. 1), S68–S96. https://doi.org/10.2337/dc24-S005

American Diabetes Association Professional Practice Committee. (2024). 8. Obesity and weight management for the prevention and treatment of type 2 diabetes: Standards of care in diabetes—2024. Diabetes Care, 47(Suppl. 1), S113–S124. https://doi.org/10.2337/dc24-S008

Anderson, R. M., & Funnell, M. M. (2010). Patient empowerment: A look back, a look ahead. The Diabetes Educator, 36(3), 351–359. https://doi.org/10.1177/0145721710369790

Bandura, A. (1986). Social Foundations of Thought and Action: A Social Cognitive Theory. Prentice-Hall.

Creer, L. (2000). Self-management of chronic illness. In M. Boekaerts, P. R. Pintrich, & M. Zeidner (Eds.), Handbook of self-regulation (pp. 601–629). Academic Press.

Daniel, W. W., & Cross, C. L. (2018). Biostatistics: A Foundation for Analysis in the Health Sciences (11th ed.). Wiley.

Franz, M. J., Boucher, J. L., Rutten-Ramos, S., & VanWormer, J. J. (2015). Lifestyle weight-loss intervention outcomes in overweight and obese adults with type 2 diabetes: A systematic review and meta-analysis of randomized clinical trials. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics, 115(9), 1447–1463. https://doi.org/10.1016/j.jand.2015.02.031

Green, L. W., & Kreuter, M. W. (1991). Health Promotion Planning: An Educational and Environmental Approach. Mayfield Publishing Company.

Huntriss, R., Campbell, M., & Bedwell, C. (2018). The interpretation and effect of a low-carbohydrate diet in the management of type 2 diabetes: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. European Journal of Clinical Nutrition, 72(3), 311–325. https://doi.org/10.1038/s41430-018-0113-1

International Diabetes Federation. (2023). IDF Diabetes Atlas (10th ed.). https://diabetesatlas.org

Lean, M. E. J., Leslie, W. S., Barnes, A. C., Brosnahan, N., Thom, G., McCombie, L., Peters, C., Zhyzhneuskaya, S., Al-Mrabeh, A., Hollingsworth, K. G., Rodrigues, A. M., Rehackova, L., Adamson, A. J., Sniehotta, F. F., Mathers, J. C., & Taylor, R. (2018). Durability of a primary care–led weight-management intervention for remission of type 2 diabetes: 2-year results of the DiRECT open-label, cluster-randomised trial. The Lancet Diabetes & Endocrinology, 7(5), 344–355. https://doi.org/10.1016/S2213-8587(19)30068-3

Ludwig, D. S., & Ebbeling, C. B. (2018). The carbohydrate-insulin model of obesity: Beyond “calories in, calories out.” JAMA Internal Medicine, 178(8), 1098–1103. https://doi.org/10.1001/jamainternmed.2018.2933

Pender, N. J. (2021). Health Promotion Model Manual (Revised ed.). University of Michigan.

Polit, D. F., & Beck, C. T. (2021). Nursing Research: Generating and Assessing Evidence for Nursing Practice (11th ed.). Wolters Kluwer.

Powers, M. A., Bardsley, J., Cypress, M., Funnell, M. M., Harms, D., Hess Fischl, A., Maryniuk, M. D., Siminerio, L., & Vivian, E. (2022). Diabetes self-management education and support in adults with type 2 diabetes: A consensus report. Diabetes Care, 45(6), 1401–1419. https://doi.org/10.2337/dci22-0023

Rosenstock, I. M. (1974). The Health Belief Model and preventive health behavior. Health Education Monographs, 2(4), 354–386. https://doi.org/10.1177/109019817400200405

Tay, J., Luscombe-Marsh, N. D., Thompson, C. H., Noakes, M., Buckley, J. D., Wittert, G. A., & Brinkworth, G. D. (2015). Comparison of low- and high-carbohydrate diets for type 2 diabetes management: A randomized trial. American Journal of Clinical Nutrition, 102(4), 780–790. https://doi.org/10.3945/ajcn.115.112581

Taylor, R., Al-Mrabeh, A., Zhyzhneuskaya, S., Peters, C., Barnes, A. C., Aribisala, B. S., Hollingsworth, K. G., Mathers, J. C., Sattar, N., & Lean, M. E. J. (2015). Remission of human type 2 diabetes requires decrease in liver and pancreas fat content. Cell Metabolism, 28(4), 667–685. https://doi.org/10.1016/j.cmet.2018.07.003

World Health Organization. (2023). Diabetes. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diabetes