ประสิทธิผลของนโยบายการเฝ้าระวังสอบสวนโรคและภัยสุขภาพ ต่ออุบัติการณ์โรคไข้เลือดออกของจังหวัดนครพนม ปี 2560-2568
คำสำคัญ:
โรคไข้เลือดออก, การเฝ้าระวังโรค, ประสิทธิผลของนโยบายบทคัดย่อ
โรคไข้เลือดออก เป็นโรคที่มีเชื้อไวรัสเป็นตัวก่อโรค โดยมียุงลายเป็นพาหะนำโรค ซึ่งเป็นปัญหาสาธารณสุขสำคัญในหลายประเทศทั่วโลกเนื่องจากโรคสามารถแพร่กระจายอย่างกว้างขวาง การศึกษานี้ใช้วิธีการศึกษาวิจัยแบบกึ่งทดลอง (Quasi-experiment) รูปแบบกลุ่มทดลองกลุ่มเดียวโดยมีการวัดผลลัพธ์ก่อนและหลังมีนโยบาย (Interrupted Time Series Design) มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประสิทธิผลของนโยบายการเฝ้าระวังสอบสวนโรคและภัยสุขภาพต่ออุบัติการณ์โรคไข้เลือดออกของจังหวัดนครพนม เก็บรวบรวมข้อมูลเชิงปริมาณ โดยใช้แบบบันทึกข้อมูลจำนวนผู้ป่วยโรคไข้เลือดออก ประชากรที่ใช้ในการศึกษา คือ ข้อมูลสถานการณ์โรคไข้เลือดออกจังหวัดนครพนม ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2560 ถึง 26 กันยายน 2568 จำนวน 4,301 ราย วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติการวิเคราะห์ถดถอยแบบแบ่งช่วงเชิงเส้นและการทดสอบ Seasonal โดยกำหนดระดับนัยสำคัญทางสถิติที่ 0.05
ผลการศึกษาพบว่า หลังจากได้รับนโยบายการเฝ้าระวังสอบสวนโรคและภัยสุขภาพต่ออุบัติการณ์โรคไข้เลือดออก ปี 2563 ทันที พบว่า จำนวนผู้ป่วยโรคไข้เลือดออกลดลง 952 คน อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ และในทุก ๆ 1 ปี หลังได้รับนโยบายฯ จำนวนผู้ป่วยฯมีแนวโน้มลดลง 427 คน อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ กล่าวโดยสรุป ในระยะสั้นการดำเนินงานตามนโยบายฯ ส่งผลให้จำนวนผู้ป่วยโรคไข้เลือดออกลดลง แต่เมื่อพิจารณาแนวโน้มในระยะยาวผลของนโยบายยังไม่สามารถลดจำนวนผู้ป่วยลงได้อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ดังนั้น หน่วยงานสาธารณสุขควรเสริมสร้างความต่อเนื่องของมาตรการเชิงรุกและการมีส่วนร่วมของชุมชน พร้อมทั้งบูรณาการข้อมูลการเฝ้าระวังโรคไข้เลือดออกระหว่างหน่วยงานภาครัฐและระหว่างประเทศเพื่อติดตามการระบาดได้อย่างทันท่วงที
เอกสารอ้างอิง
กรมควบคุมโรค. รู้ทันโรคไข้เลือดออก [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรมควบคุมโรค; 2565 [เข้าถึงเมื่อ 11 ต.ค. 2568]. เข้าถึงได้จาก https://ddc.moph.go.th/disease_detail.php?d=44
กระทรวงสาธารณสุข. ผนึกกำลังป้องกัน "ไข้เลือดออก" ด้วย 4 มาตรการ [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2568 [เข้าถึงเมื่อ 11 ต.ค. 2568]. เข้าถึงได้จาก https://www.hfocus.org/content/2025/06/34359
กรมควบคุมโรค. การพัฒนาชุดซอฟต์แวร์ในการเฝ้าระวัง ป้องกัน ควบคุมโรคไข้เลือดออกอัจฉริยะ หรือแอปพลิเคชั่น “ทันระบาด” [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรมควบคุมโรค; 2562 [เข้าถึงเมื่อ 11 ต.ค. 2568]. เข้าถึงได้จาก https://ddc.moph.go.th/odpc4/news.php?news=10494&deptcode=odpc4
กองโรคติดต่อนำโดยแมลง. แนวทางการดำเนินการตามมาตรการป้องกันควบคุมโรคติดต่อนำโดยยุงลายปี 2563 [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กองโรคติดต่อนำโดยแมลง; 2563 [เข้าถึงเมื่อ 11 ต.ค. 2568]. เข้าถึงได้จาก https://ddc.moph.go.th/dvb/news.php?news=1133&deptcode=dvb
พัชรพร เดชบุรัมย์, ภานุพงศ์ ตันติรัตน์, ระพีพงศ์ สุพรรณไชยมาตย์. การประเมินผลโครงการป้องกันและควบคุมโรคไข้เด็งกี่แบบบูรณาการในพื้นที่ที่มีการระบาดของโรคจังหวัดเชียงราย. วารสารโรงพยาบาลมหาสารคาม. 2567;21(2):179-95.
วสุวัฒน์ ทัพเคลียว. การประเมินผลกระทบของการเกิดโรคระบาดกรณีโรคโควิด 19 ต่อการรายงานจำนวนผู้ป่วยโรคไข้เลือดออกในระบบเฝ้าระวัง 506 ในพื้นที่เขตสุขภาพที่ 12. วารสารการศึกษาและวิจัยการสาธารณสุข. 2566;32(5):864-75.
ระนอง เกตุดาว, อัมพร เที่ยงตรงดี, ภาสินี โทอินทร์. การพัฒนารูปแบบการเฝ้าระวังป้องกันและควบคุมโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 ในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล จังหวัดอุดรธานี-Udon Model COVID-19. วารสารวิชาการสาธารณสุข. 2563;30(1):53-61.
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดนครพนม, กลุ่มงานโรคติดต่อ. ข้อมูลอุบัติการณ์โรคไข้เลือดออกจังหวัดนครพนม. นครพนม: สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดนครพนม; 2568.
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. จำนวนประชากรกลางปี จำแนกตามเพศ ภาค และจังหวัด (จากกระทรวงสาธารณสุข) พ.ศ. 2555-2567 [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ; 2568 [เข้าถึงเมื่อ 20 ต.ค. 2568]. เข้าถึงได้จาก https://www.nso.go.th/nsoweb/nso/statistics_and_indicators?
impt_branch=300#gsc.tab=0
เอกพล กาละดี. การวิเคราะห์ถดถอยแบบแบ่งช่วงสำหรับการศึกษารูปแบบ Interrupted Time Series: การประยุกต์ใช้ในงานวิจัยทางวิทยาศาสตร์สุขภาพ. วารสารความปลอดภัยและสุขภาพ. 2560;10(37):1-9.
Edwards JH. The recognition and estimation of cyclic trends. Ann Hum Genet. 1961;25:83-6.
Saita S, Maeakhian S, Silawan T. Temporal variations and spatial clusters of dengue in Thailand: Longitudinal study before and during the Coronavirus Disease (COVID-19) pandemic. Trop Med Infect Dis. 2022;7(8):171.
Thisyakorn U, Saokaew S, Gallagher E, Kastner R, Sruamsiri R, Oliver L, et al. Epidemiology and costs of dengue in Thailand: A systematic literature review. PLoS Negl Trop Dis. 2022;16(12):e0010966.
Lachyan A, Zaki RA, Banerjee B, Aghamohammadi N. The effect of community-based Intervention on dengue awareness and prevention among poor urban communities in Delhi, India. J Res Health Sci. 2023;23(4):e00596.
ทองบน เนาว์แก้ว. การพัฒนาและประเมินผลรูปแบบการป้องโรคไข้เลือดออกของแกนนำสุขภาพ (กสค) ประจำหมู่บ้านโดยประยุกต์ใช้ทฤษฎีการบริหารจัดการ POCCC. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน. 2565;7(2):150-9.
Liyanage P, Rocklöv J, Tissera H, Palihawadana P, Wilder-Smith A, Tozan Y. Evaluation of intensified dengue control measures with interrupted time series analysis in the Panadura Medical Officer of Health division in Sri Lanka: a case study and cost-effectiveness analysis. Lancet Planet Health. 2019;3(5):e211-8.
Overgaard HJ, Linn NYY, Kyaw AMM, Braack L, Win Tin M, Bastien S, et al. School and community driven dengue vector control and monitoring in Myanmar: Study protocol for a cluster randomized controlled trial. Wellcome Open Res. 2023;7:206.
Wodniak NR, Bhengsri S, Skaggs B, Uttayamakul S, Sawatwong P, Sangwichian O, et al. Demographic and clinical factors associated with bacterial or nonbacterial etiologies of acute undifferentiated febrile illness: findings from a 3-year observational study in Thailand, 2017-2020. Am J Trop Med Hyg. 2024;111(3):650-60.
