ประสิทธิผลของนโยบายการปฏิบัติงานของผู้ดูแลผู้ที่มีภาวะพึ่งพิงในการฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ที่มีภาวะพึ่งพิงระยะกลาง ในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล อำเภอบ้านฝาง จังหวัดขอนแก่น
คำสำคัญ:
ผู้ที่มีภาวะพึ่งพิงระยะกลาง, ประสิทธิผลของนโยบาย , การวิจัยแบบอนุกรมเวลาบทคัดย่อ
การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินประสิทธิผลของนโยบายการปฏิบัติงานของผู้ดูแลต่อจำนวนผู้ที่มีภาวะพึ่งพิงระยะกลางที่ได้รับการดูแลต่อเนื่อง อำเภอบ้านฝาง จังหวัดขอนแก่น โดยใช้การวิจัยแบบอนุกรมเวลาที่มีจุดเปลี่ยน กำหนดการดำเนินนโยบายตามแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 ในไตรมาสที่ 4 ปีงบประมาณ 2566 เป็นจุดเริ่มมาตรการ ใช้ข้อมูลทุติยภูมิจากระบบคลังข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพ ระหว่างวันที่ 1 ตุลาคม 2565 ถึง 30 กันยายน 2568 ครอบคลุมผู้ได้รับการดูแล 117 ราย หน่วยวิเคราะห์คือข้อมูลรายไตรมาส 12 จุด แบ่งเป็นก่อนมาตรการ 3 จุด และหลังมาตรการ 9 จุด วิเคราะห์ด้วยการถดถอยแบบแบ่งช่วงเชิงเส้นและประมาณค่าความคลาดเคลื่อนมาตรฐานแบบ Newey-West
ผลการศึกษาพบว่า แนวโน้มก่อนมาตรการเพิ่มขึ้น 2.99 รายต่อไตรมาส แต่ไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ (95%CI:-0.33 ถึง 6.31; p=0.071) ระดับทันทีหลังเริ่มมาตรการลดลง 14.13 รายอย่างมีนัยสำคัญ (95%CI: −26.89 ถึง −1.36; p=0.034) ความชันเปลี่ยนแปลงจากก่อนมาตรการ −0.19 รายต่อไตรมาสอย่างไม่มีนัยสำคัญ (95%CI:−4.28 ถึง 3.90; p=0.918) ส่วนแนวโน้มหลังมาตรการเพิ่มขึ้น 2.80 รายต่อไตรมาสอย่างมีนัยสำคัญ (95%CI: 0.49 ถึง 5.11; p=0.023)
แม้จำนวนผู้ได้รับการดูแลต่อเนื่องมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นหลังเริ่มนโยบาย แต่ยังไม่พบหลักฐานว่าความชันแตกต่างจากช่วงก่อนนโยบาย จึงยังไม่อาจสรุปว่านโยบายทำให้การเข้าถึงบริการเพิ่มขึ้นเหนือแนวโน้มเดิม ควรพัฒนาระบบติดตามผู้ป่วยและศักยภาพผู้ดูแลอย่างต่อเนื่อง ทั้งนี้ การศึกษาครอบคลุมเพียงอำเภอเดียว มีข้อมูลก่อนมาตรการเพียง 3 ไตรมาส และไม่มีพื้นที่เปรียบเทียบ จึงควรระมัดระวังการตีความเชิงสาเหตุและการนำผลไปใช้ในพื้นที่อื่น
เอกสารอ้างอิง
1. สำนักงานสถิติแห่งชาติ. การสำรวจประชากรสูงอายุในประเทศไทย พ.ศ. 2567. กรุงเทพฯ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม; 2567.
2. กรมกิจการผู้สูงอายุ. สถานการณ์ผู้สูงอายุในไทย. กรุงเทพฯ: มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย; 2552.
3. กรมการแพทย์. การดูแลระยะกลางสำหรับผู้ป่วยที่มีภาวะพึ่งพิง. นนทบุรี: กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข; 2564.
4. กองบริหารการสาธารณสุข สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข. แนวทางการปฏิบัติงานดูแลผู้ที่มีภาวะพึ่งพิงในการฟื้นฟูสมรรถภาพระยะกลาง. นนทบุรี: สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข; 2562.
5. สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดขอนแก่น. รายงานผลการดำเนินงานด้านสาธารณสุข ปีงบประมาณ 2567. ขอนแก่น: สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดขอนแก่น; 2567.
6. สำนักงานสถิติแห่งชาติ. จำนวนประชากรกลางปี จำแนกตามเพศ ภาค และจังหวัด (จากกระทรวงสาธารณสุข) พ.ศ. 2555-2567 [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ; 2568 [เข้าถึงเมื่อ 1 พ.ย. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://www.nso.go.th/nsoweb/nso/statistics_and_indicators?impt_branch=300
7. สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ สำนักนายกรัฐมนตรี. แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 (พ.ศ. 2566-2570). กรุงเทพฯ: สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ; 2566.
8. เอกพล กาละดี. การวิเคราะห์ถดถอยแบบแบ่งช่วงสำหรับการศึกษารูปแบบ Interrupted Time Series: การประยุกต์ใช้ในงานวิจัยทางวิทยาศาสตร์สุขภาพ. วารสารความปลอดภัยและสุขภาพ. 2560;10(37):1-9.
9. Newey WK, West KD. A simple, positive semi-definite, heteroskedasticity and autocorrelation consistent covariance matrix. Econometrica. 1987;55(3):703-8. doi:10.2307/1913610
10. Lopez Bernal J, Cummins S, Gasparrini A. Interrupted time series regression for the evaluation of public health interventions: a tutorial. Int J Epidemiol. 2017;46(1):348-55. doi:10.1093/ije/dyw098
11. Wagner AK, Soumerai SB, Zhang F, Ross-Degnan D. Segmented regression analysis of interrupted time series studies in medication use research. J Clin Pharm Ther. 2002;27(4):299-309. doi:10.1046/j.1365-2710.2002.00430.x
12. Cochrane Effective Practice and Organisation of Care (EPOC). Analysis in EPOC reviews [อินเทอร์เน็ต]. EPOC Resources for review authors; 2017 [เข้าถึงเมื่อ 13 ก.ย. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://epoc.cochrane.org/sites/epoc.cochrane.org/files/public/uploads/Resources-for-authors2017/analysis_in_epoc_reviews.pdf
13. Zhang F, Wagner AK, Ross-Degnan D. Simulation-based power calculation for designing interrupted time series analyses of health policy interventions. J Clin Epidemiol. 2011;64(11):1252-61. doi:10.1016/j.jclinepi.2011.02.007
14. บรรจบ แสนสุข, ถนอม นามวงศ์, จินตนา พลมีศักดิ์, นริศรา อารีรักษ์. รอยต่อสำหรับผู้สูงอายุจังหวัดยโสธร. วารสารวิชาการสาธารณสุขชุมชน. 2566;9(3):179-90.
15. สุมาลี คุ้มสุวรรณ, บุษยมาศ ธรรมจารย์. การพัฒนารูปแบบบริการสุขภาพผู้ป่วยระยะกลางของศูนย์ร่วมสุขตำบลคลองเรือ อำเภอวิหารแดง จังหวัดสระบุรี. ชัยภูมิเวชสาร. 2567;43(ฉบับพิเศษ):1-11.
16. วุฒิศักดิ์ รัตนชัยฤทธิ์, รุจริยา จันทร์หอม, เสถียรพงษ์ ศิวนิ. การพัฒนารูปแบบการบริบาลฟื้นสภาพผู้ป่วยระยะกลาง (Intermediate Care: IMC) จากโรงพยาบาลสู่ชุมชนเครือข่ายบริการสุขภาพจังหวัดร้อยเอ็ด. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ. 2565;15(2):119-32.
17. Jones A, Gayowsky A, Sinn CLJ, Costa AP, Katz A, Kirkwood D, et al. Impact of incentive reform and COVID-19 on primary care home visits in Ontario: a population-based interrupted time series analysis. Ann Fam Med. 2026;24(1):44-51. doi:10.1370/afm.250314
18. สมศรี ดวงสิน. การนำนโยบายการดูแลผู้สูงอายุระยะยาวสู่การปฏิบัติขององค์การบริหารส่วนตำบลสะเดาใหญ่ อำเภอขุขันธ์ จังหวัดศรีสะเกษ [การค้นคว้าอิสระสังคมสงเคราะห์ศาสตรมหาบัณฑิต]. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์; 2566.
19. นารีรัตน์ บำรุงถิ่น, อรุณรัตน์ สู่หนองบัว. ประสิทธิผลของการดูแลต่อเนื่องในชุมชนในกลุ่มผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองระยะกลาง อำเภอเมืองชัยภูมิ. ชัยภูมิเวชสาร. 2566;43(ฉบับพิเศษ):59-73.
20. ปริฉัตร แก้ววิเศษ. ประสิทธิผลของแนวปฏิบัติการฟื้นฟูผู้ป่วยระยะกลางเพื่อเพิ่มความสามารถในกิจวัตรประจำวันของผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง ผู้ป่วยบาดเจ็บไขสันหลังและผู้ป่วยบาดเจ็บที่ศีรษะ โรงพยาบาลเซกา จังหวัดบึงกาฬ: รายงานการวิจัย. บึงกาฬ: โรงพยาบาลเซกา; 2568.
21. Kontopantelis E, Doran T, Springate DA, Buchan I, Reeves D. Regression based quasi-experimental approach when randomisation is not an option: interrupted time series analysis. BMJ. 2015;350:h2750. doi:10.1136/bmj.h2750
22. Penfold RB, Zhang F. Use of interrupted time series analysis in evaluating health care quality improvements. Acad Pediatr. 2013;13(6 Suppl):S38-44. doi:10.1016/j.acap.2013.08.002
23. วัฒนา จันทร์เปรม, มยุรี บุญทัด, วิสุทธิ์ โนจิตต์, ไพศาล ขุนวิเศษ. การประเมินผลการปฏิบัติตามนโยบายการดูแลระยะยาวด้านสาธารณสุขสำหรับผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงในจังหวัดชัยนาท กรณีศึกษา: ตำบล LTC ดีเด่น ระดับเขตสุขภาพที่ 3. วารสารรัฐประศาสนศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา. 2566;6(1):14-34.
24. ประเสริฐ สาวีรัมย์. การพัฒนาคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง โดยการพัฒนาความรอบรู้ด้วยหลักสูตร “CG เชี่ยวชาญ” ให้กับผู้ดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง ในเขตอำเภอเมืองบุรีรัมย์ จังหวัดบุรีรัมย์. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9. 2564;16(1):86-100.
25. นัทธมน หรี่อินทร์. ผลการพัฒนาการดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงภายใต้กระบวนการ Care Management อำเภอหนองสองห้อง จังหวัดขอนแก่น. วารสารสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดขอนแก่น. 2564;3(1):55-69.
26. ปิยรัตน์ ยาประดิษฐ์, อรสา กงตาล. การพัฒนาการจัดบริการดูแลระยะยาวสำหรับผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง ตำบลหนองสิม อำเภอบรบือ จังหวัดมหาสารคาม. วารสารพยาบาลสงขลานครินทร์. 2563;40(3):48-65.
27. วรรณภา อินต๊ะราชา. ผลการปฏิบัติงานของผู้ดูแลผู้สูงอายุ (Care giver) ตามแผนการดูแลรายบุคคลที่ผ่านการอบรมหลักสูตร 70 ชั่วโมง ในเขตสุขภาพที่ 10 กรมอนามัย. วารสารศูนย์อนามัยที่ 10 อุบลราชธานี. 2565;10(2):65-83.
28. ปิยนุช ภิญโย, กิตติภูมิ ภิญโย, สายสุดา จันหัวนา, วชิรศักดิ์ อภิพัฒฐ์กานต์, ธรณิศ สายวัฒน์, อมรรัตน์ อัครเศรษฐสกุล. ประสิทธิผลของโปรแกรมเสริมสร้างความสามารถแห่งตนต่อความรู้ ทัศนคติ และพฤติกรรมการดูแลของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านในการดูแลผู้สูงอายุระยะยาวในชุมชน จังหวัดขอนแก่น. วารสารพยาบาลสงขลานครินทร์. 2558;37(3):109-20.