ผลของโปรแกรมการพัฒนาความรู้ ทัศนคติ และพฤติกรรมการจัดการขยะอันตราย ของคนในชุมชน อำเภอนาเยีย จังหวัดอุบลราชธานี
คำสำคัญ:
การจัดการขยะอันตราย, การเรียนรู้แบบมีส่วนร่วม, ปรากฏการณ์เพดาน, พฤติกรรมสุขภาพบทคัดย่อ
การวิจัยกึ่งทดลองนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาและเปรียบเทียบผลของโปรแกรมการพัฒนาความรู้ ทัศนคติ และพฤติกรรมการจัดการขยะอันตรายของประชาชนในอำเภอนาเยีย ระหว่างกลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุมในระยะก่อนทดลอง หลังทดลอง และระยะติดตามผล กลุ่มตัวอย่าง แบ่งเป็นกลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุม กลุ่มละ 27 คน เครื่องมือที่ใช้ คือ โปรแกรมการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วม 4 ขั้นตอน (ประสบการณ์ สะท้อนความคิด ความคิดรวบยอด และประยุกต์แนวคิด) เก็บข้อมูลด้วยแบบสอบถามที่มีค่าความเชื่อมั่นด้านความรู้ได้ค่า KR-20 เท่ากับ 0.842 ส่วนด้านทัศนคติและพฤติกรรมได้ค่าสัมประสิทธิ์อัลฟาของครอนบาค เท่ากับ 0.625 และ 0.876 ตามลำดับ เก็บข้อมูล 3 ระยะ คือ ก่อนทดลอง หลังทดลอง (สัปดาห์ที่ 9) และติดตามผล (สัปดาห์ที่ 15) วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา Independent t-test และ Repeated Measure ANOVA
ผลการศึกษาพบว่า การเปรียบเทียบค่าคะแนนเฉลี่ยด้านความรู้ ทัศนคติ และพฤติกรรมระหว่างกลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุม ในระยะหลังการทดลอง (สัปดาห์ที่ 9) แตกต่างกันอย่างไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ (p>0.05) โดยด้านความรู้ (Mean Difference=1.074, 95%CI: -0.102 ถึง 2.250, p=0.073, Cohen’s d=0.517) ทัศนคติ (Mean Difference=0.037, 95%CI: -1.697 ถึง 1.771, p=0.966, Cohen’s d=0.012) และพฤติกรรม (Mean Difference=0.630, 95%CI: -0.835 ถึง 2.094, p=0.392, Cohen’s d=0.234) เช่นเดียวกับการเปรียบเทียบภายในกลุ่มทดลองตลอด 3 ระยะ ที่แตกต่างกันอย่างไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ (p>0.05) ในทุกตัวแปร ได้แก่ ด้านความรู้ ( F=1.192, p=0.305, np2=0.044) ด้านทัศนคติ ( F=0.154, p=0.858, np2=0.006) และด้านพฤติกรรม ( F=0.423, p=0.657, np2=0.016) ทั้งนี้เนื่องจากกลุ่มตัวอย่างมีคะแนนพื้นฐานเดิมสูงอยู่แล้ว ส่งผลให้เกิดปรากฏการณ์เพดาน (Ceiling effect)
เอกสารอ้างอิง
United Nations Environment Programme (UNEP). Global Waste Management Outlook 2024: Beyond an age of waste-Turning rubbish into a resource. Nairobi: UNEP; 2024.
Kaza S, Yao LC, Bhada-Tata P, Van Woerden F. What a Waste 2.0: A Global Snapshot of Solid Waste Management to 2050. Washington, DC: World Bank; 2018.
Statista. Global waste composition by type 2022. Hamburg: Statista Inc.; 2022.
United Nations Institute for Training and Research (UNITAR). Global E-waste Monitor 2024. Geneva: UNITAR; 2024.
กรมควบคุมมลพิษ. รายงานสถานการณ์มลพิษของประเทศไทย ปี 2567. กรุงเทพมหานคร: กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม; 2567.
กรมควบคุมมลพิษ. แผนปฏิบัติการด้านการจัดการขยะของประเทศ ฉบับที่ 2 (พ.ศ. 2565-2570). กรุงเทพมหานคร: กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม; 2565.
กรมควบคุมมลพิษ. สถานการณ์ของเสียอันตรายชุมชน ปี 2567. กรุงเทพมหานคร: กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม; 2567.
ธเรศ ศรีสถิตย์. วิศวกรรมการจัดการมูลฝอยชุมชน. พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย; 2553.
กรมควบคุมมลพิษ. คู่มือแนวทางการจัดการขยะอันตรายชุมชนสำหรับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น. กรุงเทพมหานคร: กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม; 2566.
ฉัตรนภา สนองบุญ. ผลของโปรแกรมสร้างแรงจูงใจในการลดปริมาณขยะมูลฝอยครัวเรือนของประชาชน ตำบลเมืองบางขลัง อำเภอสวรรคโลก จังหวัดสุโขทัย [วิทยานิพนธ์ปริญญาสาธารณสุขศาสตรมหาบัณฑิต]. พิษณุโลก: มหาวิทยาลัยนเรศวร; 2563.
โยธกา ขอเหนี่ยวกลาง. ผลของโปรแกรมการพัฒนาสมรรถนะด้านการจัดการขยะมูลฝอยของแกนนำนักเรียนระดับประถมศึกษา. วารสารวิชาการสาธารณสุข 2563;29(1):77-89.
ศศิวิมล จันทร์มาลี, พัชรินทร์ แตงอ่อน, ขวัญยุพา ม่วงงาม, พัณณิตา แขกพงษ์, จิรภาส หอมจิตสุขฤทัย, ชนินันท์ ประเสริฐไทย. ผลของโปรแกรมการให้ความรู้และทัศนคติต่อการจัดการขยะมูลฝอย ในตำบลข้าวงาม อำเภอวังน้อย จังหวัดพระนครศรีอยุธยา. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9: วารสารส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อม. 2566;17(1):150-165.
Kolb DA. Experiential learning: experience as the source of learning and development. Englewood Cliffs (NJ): Prentice-Hall; 1984.
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. สถิติจำนวนประชากรและบ้าน รายจังหวัด รายอำเภอ และรายตำบล (จังหวัดอุบลราชธานี) [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพมหานคร: กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม; 2567 [เข้าถึงเมื่อ 14 ส.ค. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://stat.bora.dopa.go.th/stat/statnew/statMONTH/statmonth/#/mainpage.
นิธิพัฒน์ เจียรกุล. n4Studies (เวอร์ชัน 1.4.1) [โปรแกรมคอมพิวเตอร์]. กรุงเทพมหานคร: คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล; 2554.
Bloom BS. Mastery learning. In: Block JH, editor. Mastery learning: Theory and practice. New York: Holt, Rinehart and Winston; 1971.
Likert R. A technique for the measurement of attitudes. Arch Psychol. 1932;22(140):5–55.
ธีร์ดนัย ชาวป่า. ผลของโปรแกรมส่งเสริมสุขภาพโดยประยุกต์ใช้ทฤษฎีแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพต่อพฤติกรรมการคัดแยกขยะติดเชื้อในครัวเรือน [วิทยานิพนธ์ปริญญาสาธารณสุขศาสตรมหาบัณฑิต]. พิษณุโลก: มหาวิทยาลัยนเรศวร; 2564.
กฤษฎา จันทมา และคณะ. ประสิทธิผลของโปรแกรมส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพในการจัดการขยะมูลฝอยต่อพฤติกรรมการจัดการขยะมูลฝอยของประชาชนตำบลท่าบุญมี อำเภอเกาะจันทร์ จังหวัดชลบุรี. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ. 2568;18(2):190-204.
Nikolopoulou K. What is a ceiling effect? | Definition & examples [Internet]. 2023 [cited 2025 Aug 14]. Available from: https://www.scribbr.com/research-bias/ceiling-effect/.
Zarei, F., Dehghani, A., Ratansiri, A., Ghaffari, M., Raina, S. K., Halimi, A., et al. ChecKAP: A checklist for reporting a Knowledge, Attitude, and Practice (KAP) study. APJCP. 2024;25(7):2573-7.
