ผลของโปรแกรมการส่งเสริมสุขภาพตามแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ ต่อพฤติกรรม การดูแลสุขภาพของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมน้ำตาลไม่ได้ ตำบลนาโพธิ์ อำเภอบุณฑริก จังหวัดอุบลราชธานี
คำสำคัญ:
ผู้ป่วยเบาหวานที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดให้อยู่ในเกณฑ์ปกติไม่ได้, แบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ, พฤติกรรมการดูแลสุขภาพ, โปรแกรมการส่งเสริมสุขภาพบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยแบบกึ่งทดลอง วัดผลก่อนและหลังการทดลอง 2 กลุ่ม เพื่อศึกษาผลของโปรแกรมการส่งเสริมสุขภาพตามแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพต่อพฤติกรรมการดูแลสุขภาพของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมน้ำตาลสะสมในเลือดไม่ได้ ตำบลนาโพธิ์ อำเภอบุณฑริก จังหวัดอุบลราชธานี จำนวนกลุ่มละ 30 คน กลุ่มทดลองจะได้รับโปรแกรมส่งเสริมสุขภาพโดยประยุกต์ใช้แบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ ทั้งหมด 3 กิจกรรมเป็นเวลา 12 สัปดาห์ กลุ่มควบคุมจะได้รับการดูแลตามปกติของการรักษา วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติ Paired t-test เปรียบเทียบคะแนนเฉลี่ยภายในกลุ่ม และใช้สถิติ Multiple linear regression เปรียบเทียบความแตกต่างคะแนนเฉลี่ยระหว่างกลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุม กำหนดระดับนัยสำคัญทางสถิติที่ 0.05
ผลการวิจัย หลังเข้าร่วมโปรแกรมการเปรียบเทียบระหว่างกลุ่ม พบว่า คะแนนความเชื่อด้านสุขภาพ และค่าน้ำตาลสะสมเฉลี่ยในเลือด มีความแตกต่างกันอย่างไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ (p=0.125, 0.089 ตามลำดับ) คะแนนพฤติกรรมการดูแลสุขภาพ มีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ(p<0.001) โดยกลุ่มทดลองคะแนนมากกว่า 9.7 คะแนน (95%CI: 6.4-13.1)
ดังนั้น โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล สามารถประยุกต์ใช้โปรแกรมการส่งเสริมสุขภาพตามแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพในการดูแลผู้ป่วยโรคเรื้อรังอื่นๆ ขยายระยะเวลาการดำเนินโปรแกรมให้ครอบคลุมอย่างน้อย 6 เดือน เพื่อให้สามารถประเมินผลการเปลี่ยนแปลงของค่า HbA1C ได้ชัดเจนยิ่งขึ้นและพัฒนาเครื่องมือติดตามพฤติกรรมการดูแลสุขภาพแบบต่อเนื่อง เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการควบคุมโรคในระยะยาว
เอกสารอ้างอิง
สำนักระบาดวิทยา กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. สถานการณ์โรคเบาหวานทั่วโลก [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2565 [เข้าถึงเมื่อ 10 พ.ค. 2566]. เข้าถึงได้จาก: https://ddc.moph.go.th/brc/news.php?news=29611&deptcode=brc&news_views=2
สำนักสื่อสารความเสี่ยงและพัฒนาพฤติกรรมสุขภาพ กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. กรมควบคุมโรค รณรงค์วันเบาหวานโลก ปี 2564 ตระหนักถึงการดูแลรักษาโรคเบาหวานให้ได้รับการรักษาอย่างทั่วถึง [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2564 [เข้าถึงเมื่อ 1 เม.ย. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://ddc.moph.go.th/brc/news.php?news=21692&deptcode=brc
สมเกียรติ โพธิสัตย์, สถิตย์ นิรมิตมหาปัญญ, ชัยชาญ ดีโรจน์วงศ์, วีระศักดิ์ ศรินนภากร, นภา ศิริวิวัฒนากุล, สิทธิชัย อาชายินดี, และคณะ. โรคเบาหวาน (Diabetes Mellitus). นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2557.
กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. อัตราป่วยรายใหม่ของโรคเบาหวานต่อแสนประชากร [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2569 [เข้าถึงเมื่อ 20 มิ.ย. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://dashboard.anamai.moph.go.th/dashboard/dm/index?year=2025
สายใจ โพนาม. ผลของโปรแกรมการส่งเสริมสุขภาพผู้ป่วยเบาหวานตามปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ตำบลฟากกล้วย อำเภออรัญประเทศ จังหวัดสระแก้ว. วารสารวิจัยราชภัฏพระนคร 2558;10(1):108-103.
กระทรวงสาธารณสุข. งานศูนย์ข้อมูล (HDC) [อินเทอร์เน็ต]. อุบลราชธานี: สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดอุบลราชธานี; 2565 [เข้าถึงเมื่อ 1 พ.ค. 2565]. เข้าถึงได้จาก: https://ubn.hdc.moph.go.th/hdc/reports/page.php
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดอุบลราชธานี. ระบบข้อมูลสุขภาพ (HDC) [อินเทอร์เน็ต]. อุบลราชธานี: สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดอุบลราชธานี; 2565 [เข้าถึงเมื่อ 1 พ.ค. 2565]. เข้าถึงได้จาก: https://ubn.hdc.moph.go.th/hdc/reports/page.php
สุพัชยา วิลวัฒน์. ความสัมพันธ์ของการรับรู้ความเชื่อด้านสุขภาพกับพฤติกรรมการป้องกันโรคเบาหวานในญาติสายตรงของผู้ป่วยเบาหวานประเภท 2 [วิทยานิพนธ์ปริญญาพยาบาลศาสตรมหาบัณฑิต]. กรุงเทพมหานคร: มหาวิทยาลัยมหิดล; 2551.
สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย. แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2560. ปทุมธานี: บริษัท ร่มเย็น มีเดีย จำกัด; 2560.
ณัฐณิชา หาญลือ. ประสิทธิผลของโปรแกรมการดูแลตนเองสำหรับผู้ป่วยเบาหวานชนิดไม่พึ่งอินซูลิน อำเภอเดชอุดม จังหวัดอุบลราชธานี. วารสารสาธารณสุขและวิทยาศาสตร์สุขภาพ 2561;1(2):20-31.
สุระ สุพรหมอินทร์. ประสิทธิผลของโปรแกรมปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 อำเภอเมืองร้อยเอ็ด จังหวัดร้อยเอ็ด. ร้อยเอ็ดเวชสาร 2557;1(1):68-76.
วินัย อารีย์. การประยุกต์โปรแกรมในการจัดการการดูแลผู้ป่วยเบาหวานในชุมชนเพื่อเปลี่ยนแปลงการปฏิบัติตัวในการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดในเขตตำบลโพธิ์ชัย อำเภออุทุมพรพิสัย จังหวัดศรีสะเกษ [วิทยานิพนธ์ปริญญาสาธารณสุขศาสตรมหาบัณฑิต]. มหาสารคาม: มหาวิทยาลัยมหาสารคาม; 2555.
ชุติมา สร้อยนาค. การศึกษาแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ และความเสี่ยงการเกิดโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ของมุสลิมวัยทำงาน. วารสารพยาบาลทหารบก 2561;19(ฉบับพิเศษ):267-277.
รัชชนก กลิ่นชาติ, ธัสมน นามวงษ์. การส่งเสริมการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงในผู้ป่วยโรคเบาหวาน. วารสารวิทยาลัยพยาบาลพระปกเกล้า จันทบุรี 2561;29(2):186-197.
พรรษา ปัญจะศรี, ไพรวรรณ เขื่อนแก้ว, ทัศนีย์ บุญอริยเทพ. ผลของโปรแกรมการดูแลสุขภาพที่บ้านต่อการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมการดูแลตนเอง ระดับน้ำตาลในเลือด และฮีโมโกลบินเอวันซีของผู้ป่วยเบาหวานชนิดไม่พึ่งอินซูลิน. วารสารโรงพยาบาลแพร่ 2554;19(2):77-84.
นูร์มา แวบือซา. ความสัมพันธ์ระหว่างการรับรู้ภาวะสุขภาพกับการดูแลตนเองของผู้ป่วยโรคเบาหวานในอำเภอปะนาเระ จังหวัดปัตตานี [วิทยานิพนธ์ปริญญาสาธารณสุขศาสตรมหาบัณฑิต]. ปัตตานี: มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี; 2550.
ไชยา ท่าแดง. ผลของโปรแกรมการจัดการตนเองต่อการรับรู้สมรรถนะแห่งตน พฤติกรรมการจัดการตนเอง ระดับน้ำตาลในเลือด และระดับฮีโมโกลบินเอวันซีของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 อำเภอเมืองจังหวัดอ่างทอง [วิทยานิพนธ์ปริญญาสาธารณสุขศาสตรมหาบัณฑิต]. พิษณุโลก: มหาวิทยาลัยนเรศวร; 2563.
อารีรัตน์ แพงยอด. ผลของโปรแกรมการส่งเสริมพฤติกรรมสุขภาพตามแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพเพื่อควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดไม่ได้ โรงพยาบาลนาหว้า จังหวัดนครพนม. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน 2567;9(3):297-307.
ดวงเดือน หันทยุ, วรพล แวงนอก, วรากร เกรียงไกรศักดา. ผลของการใช้โปรแกรมประยุกต์ทฤษฎีแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพต่อพฤติกรรมการดูแลสุขภาพตนเองของผู้ป่วยเบาหวาน ในเขตโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลเมืองไผ. วารสารวิจัยมหาวิทยาลัยราชภัฏพระนคร 2559;11(1):36-51.
พรรษ โนนจุ้ย. การให้สุขศึกษา. ศรีนครินทร์เวชสาร 2564;36(2):246-251.
วาสนา อ่ำตาบ, รัศมี สุขนรินทร์. ประสิทธิผลของโปรแกรมการจัดการตนเองต่อพฤติกรรมสุขภาพและระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลไม่ได้ ตำบลภูน้ำหยด อำเภอวิเชียรบุรี จังหวัดเพชรบูรณ์. วารสารสาธารณสุขมูลฐาน (ภาคเหนือ) 2568;35(3):14-27.
อุมากร ใจยั่งยืน. ผลของโปรแกรมการส่งเสริมสุขภาพต่อพฤติกรรมการดูแลตนเองของผู้ป่วยโรคเบาหวาน. วารสารพยาบาลสาธารณสุข 2564;35(2):94-108.
กฤชคุณ คำมาปัน. ผลของโปรแกรมการให้ความรู้และส่งเสริมการรับรู้สมรรถนะแห่งตนต่อพฤติกรรมการบริโภคอาหารของผู้ป่วยเบาหวานตำบลแม่ปืม อำเภอเมือง จังหวัดพะเยา. วารสารวิชาการสาธารณสุขชุมชน 2563;6(1):110-114.
กิติยากร คล่องดี. ผลของโปรแกรมฉลาดบริโภคโดยประยุกต์แนวคิดการกำกับตัวเองเพื่อควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 โรงพยาบาลเวชศาสตร์เขตร้อน. รามาธิบดีพยาบาลสาร 2562;25(3):326-339.
บุญญธิดา ยาอินทร์. ผลของโปรแกรมส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพต่อพฤติกรรมการดูแลตนเองในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดไม่ได้ โรงพยาบาลชุมแสง อำเภอชุมแสง จังหวัดนครสวรรค์. สวรรค์ประชารักษ์เวชสาร 2564;18(1):35-48.
พรพิมล ประดิษฐ์. การวิเคราะห์อภิมานงานวิจัย ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการป้องกันโรคไข้มาลาเรีย ตามทฤษฎีแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพและทฤษฎีแรงสนับสนุนทางสังคม [วิทยานิพนธ์ปริญญาสาธารณสุขศาสตรมหาบัณฑิต]. กรุงเทพมหานคร: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์; 2558.
พารุณี วงศ์ศรี. การประยุกต์ใช้ทฤษฎีของโอเร็มกับการดูแลและการให้คำแนะนำผู้ป่วยที่มีภาวะหัวใจล้มเหลว. วารสารการพยาบาล 2561;10(1):209-219.
จิราพร ศรีพิบูลย์. ผลของโปรแกรมปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพต่อระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วยเบาหวานโรงพยาบาลสวรรค์ประชารักษ์. วารสารการพยาบาลและการศึกษา 2563;13(2):47-60.
พัชรินทร์ เชื่อมทอง. ผลของโปรแกรมการสนับสนุนและให้ความรู้ต่อพฤติกรรมการดูแลตนเองและระดับน้ำตาลสะสมในเลือด ในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 รายใหม่. วารสารพยาบาลศาสตร์และสุขภาพ 2563;43(1):78-86.
