การพัฒนารูปแบบการเฝ้าระวัง ป้องกัน ควบคุมโรคติดต่อทางอาหารและน้ำในค่ายลูกเสือจังหวัดสระบุรี
คำสำคัญ:
ค่ายลูกเสือ, รูปแบบ, การเฝ้าระวัง ป้องกัน ควบคุมโรค, โรคติดต่อทางอาหารและน้ำบทคัดย่อ
การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ ศึกษาสภาพปัญหา พัฒนารูปแบบ และประเมินผลลัพธ์ของรูปแบบการเฝ้าระวัง ป้องกัน ควบคุมโรคติดต่อทางอาหารและน้ำในค่ายลูกเสือจังหวัดสระบุรี โดยใช้รูปแบบการวิจัยและพัฒนา และใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมวิธี โดยศึกษาแบบย้อนหลังและไปข้างหน้า แบ่งการดำเนินการเป็น 3 ระยะ ได้แก่ ระยะที่ 1 ศึกษาสภาพปัญหา ระยะที่ 2 พัฒนารูปแบบการเฝ้าระวัง ป้องกัน ควบคุมโรคติดต่อทางอาหารและน้ำในค่ายลูกเสือจังหวัดสระบุรี และระยะที่ 3 ประเมินผลลัพธ์ของการพัฒนา โดยการเก็บข้อมูลในกลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ผู้ประกอบการค่ายลูกเสือ 13 คน แม่ครัวและผู้เสิร์ฟอาหาร 26 คน ผู้อำนวยการโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล 3 คน นักวิชาการสาธารณสุข 8 คน ครู/นักเรียน 14 คน จำนวนรวม 64 คน วิเคราะห์ข้อมูล เชิงคุณภาพด้วยการตีความและสร้างข้อสรุป วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติเชิงพรรณนาผลการศึกษาพบว่า ปัญหาที่พบในค่ายลูกเสือ ร้อยละ 90.00 ต้องปรับปรุงด้านสุขาภิบาลอาหารและน้ำและมาตรฐานส้วม แม่ครัวไม่ได้รับการตรวจสุขภาพประจำปี ไม่มีการคัดกรองสุขภาพผู้ที่มาใช้บริการ ไม่มีระบบเฝ้าระวังโรคติดต่อทางอาหารและน้ำ สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 4 จังหวัดสระบุรี ร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้ร่วมกันพัฒนารูปแบบการเฝ้าระวัง ป้องกัน ควบคุมโรคติดต่อทางอาหารและน้ำในค่ายลูกเสือจังหวัดสระบุรี โดยการอบรมให้ความรู้ผู้ประกอบการค่ายลูกเสือและแม่ครัว สนับสนุนสื่อในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม จัดทำแนวทางการเฝ้าระวัง ป้องกัน ควบคุมโรคติดต่อทางอาหารและน้ำ และพัฒนาทีมประเมิน ผลการพัฒนา พบว่า ไม่พบการระบาดของโรคติดต่อทางอาหารและน้ำในค่ายลูกเสือตั้งแต่ ปี พ.ศ. 2562 - สิงหาคม พ.ศ. 2568 ค่ายลูกเสือ 12 แห่ง (ร้อยละ 92.31) ผ่านเกณฑ์มาตรฐานในระดับดีมาก อีก 1 แห่ง ผ่านเกณฑ์ระดับดี ประเด็นที่ค่ายลูกเสือมีการปรับลดปัจจัยเสี่ยง ได้แก่ งดใช้น้ำแข็ง ใช้น้ำบรรจุขวดสำเร็จแทน ปรับปรุงอาคารโรงครัวให้ได้มาตรฐาน ปรับระบบการระบายอากาศโรงครัว จัดเก็บอาหารสดในภาชนะที่ควบคุมความเย็นได้ทั่วถึงตามมาตรฐาน
เอกสารอ้างอิง
กรมอนามัย. แนวทางการเฝ้าระวังสุขาภิบาลอาหารและน้ำ สุขาภิบาลสิ่งแวดล้อมเพื่อป้องกันโรคที่เกิดจากอาหารและน้ำเป็นสื่อ. กองประเมินผลกระทบต่อสุขภาพ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข; 2558. หน้า 20-6.
Food and Agriculture Organization (FAO). FAO/WHO food safety risk analysis: A guide for national food safety authorities. FAO/WHO; 2019.
จิตรดา มาตยาคุณ. มาตรฐานโรงอาหารของโรงเรียนในสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน: กรณีศึกษาโรงเรียนประถมศึกษา จังหวัดลพบุรี. วารสารกฎหมายสุขภาพและนโยบายสาธารณสุข. 2559;2(3):299–312.
สำนักงานลูกเสือเขตพื้นที่การศึกษานครราชสีมา เขต 6. แนวทางการจัดกิจกรรมพัฒนาทักษะชีวิตลูกเสือ [อินเทอร์เน็ต]. 2567 [เข้าถึงเมื่อ 1 มีนาคม 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://scout.nma6.go.th/643
กองระบาดวิทยา กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. สรุปรายงานการเฝ้าระวังโรค 2566 [อินเทอร์เน็ต]. 2568 [เข้าถึงเมื่อ 10 กันยายน 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://apps-doe.moph.go.th/boeeng/annual/Annual/Annual%20Report%202023.pdf
สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 4 สระบุรี. สถานการณ์โรคอาหารเป็นพิษและโรคอุจจาระร่วง เขตสุขภาพที่ 4 [อินเทอร์เน็ต]. 2567 [เข้าถึงเมื่อ 1 มีนาคม 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://ddc.moph.go.th/odpc4/pagecontent.php?page=1071&dept=odpc4
ธนาคาร แถมเจริญ, ปวริศา ยอดมาลัย, สินธารา ขันตี, บูรณ์ยวิชญ์ วรสิงห์, รินระวี คำดี. ผลการประเมินค่ายลูกเสือปลอดโรค จังหวัดสระบุรี ปีงบประมาณ 2563. วารสารการแพทย์และสาธารณสุขเขต 4. 2564;11(2):40–50.
กรมอนามัย. มาตรฐานงานสุขาภิบาลอาหารในโรงเรียน การดำเนินงานสุขาภิบาลอาหารในโรงเรียน กพด. ปี 2566. สำนักสุขาภิบาลอาหารและน้ำ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข; 2566. หน้า 6–8.
สถาบันส่งเสริมความปลอดภัย อาชีวอนามัยและสภาพแวดล้อมในการทำงาน (องค์การมหาชน). คู่มือแบบตรวจสอบพร้อมคำอธิบาย (Checklist) มาตรการการป้องกันอัคคีภัยในสถานประกอบกิจการ [อินเทอร์เน็ต]. 2562 [เข้าถึงเมื่อ 3 มีนาคม 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://www.tosh.or.th/index.php/media-relations/e-book/item/527-checklist
สำนักโรคติดต่อทั่วไป กรมควบคุมโรค. คู่มือการประเมิน ศูนย์เด็กเล็กปลอดโรค. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย; 2554.
กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. เกณฑ์มาตรฐานส้วมสาธารณะระดับประเทศ (HAS) กิจการ [อินเทอร์เน็ต]. 2547 [เข้าถึงเมื่อ 3 มีนาคม 2568 ]. เข้าถึงได้จาก: https://anamai.moph.go.th/web-upload/migrated/files/www/938_article_file.pdf
สุภางค์ จันทวานิช. การวิจัยเชิงคุณภาพ. พิมพ์ครั้งที่ 16. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย; 2551.
พันธ์ทิพย์ รามสูตร. การวิจัยเชิงปฏิบัติการอย่างมีส่วนร่วม. สถาบันการพัฒนาสาธารณสุขอาเซียน, มหาวิทยาลัยมหิดล; 2540.
ทรงคุณ จันทจร. การวิจัยเชิงคุณภาพทางวัฒนธรรม. สถาบันวิจัยศิลปะและวัฒนธรรมอีสาน, มหาวิทยาลัยมหาสารคาม; 2549.
Denzin NK. The research act: A theoretical introduction to sociological methods. 2nd ed. New York (NY): McGraw Hill; 1978.
ลักคณา วรจักร, กฤษณะ สุกาวงค์, สุภาวรรณ วันประเสริฐ, ลลดา นาคเสน, นิเทศน์ บุตรเต, อนุสรณ์ ทรัพย์พลอย. การระบาดของโรคอาหารเป็นพิษในโรงเรียนแห่งหนึ่งตําบลแก่งศรีภูมิ อําเภอภูหลวง จังหวัดเลย ระหว่างวันที่ 23–24 พฤษภาคม 2565: การศึกษาย้อนหลังแบบจับคู่. วารสารวิชาการสํานักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 8 จังหวัดอุดรธานี [อินเทอร์เน็ต]. 2566 [เข้าถึงเมื่อ 1 กันยายน 2568]; 1(2):28-45. เข้าถึงได้จาก: https://he03.tci-thaijo.org/index.php/JODPC8/article/view/469/620
ลลนา ทองแท้. ปัจจัยที่สัมพันธ์กับการปฏิบัติตามหลักสุขวิทยาส่วนบุคคลด้านสุขาภิบาลอาหารของผู้สัมผัสอาหารในเทศบาลนครรังสิต [วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิตสาธารณสุขศาสตร์]. กรงเทพฯ: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์; 2560.
วัชรินทร์ ทองสีเหลือง. การพัฒนาการดำเนินงานอาหารปลอดภัยในมหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม [วิทยานิพนธ์ครุศาสตรมหาบัณฑิต]. สกลนคร: มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร; 2562.
สุปรีชา แก้วสวัสดิ์, สาโรจน์ เพชรมณี, ทัศนุ เรืองสุวรรณ. การพัฒนาศักยภาพในการป้องกันโรคอุจจาระร่วงเฉียบพลัน แบบมีส่วนร่วมของชุมชน: กรณีศึกษา ตำบลคลองแดน อำเภอระโนด จังหวัดสงขลา. วารสารวิชาการสาธารณสุข. 2559;25(5):801-11.
เตือนใจ ศิริพาหนะกุล, ปิยะพงษ์ ชุมศรี, มธุรส ชลามาตย์, โสภา ธงศิลา, เกษร น้อยนาง, ยุวลี สีเสา, และคณะ.สถานการณ์สุขาภิบาลอาหารในโรงเรียนประถมศึกษาเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเลยเขต 1 จังหวัดเลย. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ. 2566;16(1):207-20.
กามีละห์ ยะโกะ, เนตรนภา ธนพัฒน์, คันธรส สุขกุล. การจัดการอนามัยสิ่งแวดล้อมในโรงเรียนเขตพื้นที่ตำบลขุนทะเล อำเภอเมือง จังหวัดสุราษฎรธานี. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน. 2567;9(4):438-47
อัพเดต : วันที่ 1 มกราคม 2569 
