ผลของการใช้โปรแกรมการดูแลเชิงวัฒนธรรมโดยใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นต่อการเป็นภาระ ความพึงพอใจของผู้ดูแลและอาการรบกวนในผู้ป่วยระยะท้าย อำเภอกุมภวาปี จังหวัดอุดรธานี
คำสำคัญ:
โปรแกรมการดูแลเชิงวัฒนธรรม, ผู้ป่วยระยะท้าย, เสียชีวิตอย่างสงบบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลของการใช้โปรแกรมการดูแลเชิงวัฒนธรรมโดยใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่น อำเภอกุมภวาปี จังหวัดอุดรธานี เป็นการวิจัยแบบกึ่งทดลอง (Quasi Experimental Research) ระหว่างเดือนมิถุนายน-สิงหาคม 2568 กลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ บุคลากร จำนวน 32 คน ผู้ดูแลและผู้ป่วย กลุ่มละ 30 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยเป็นแบบสอบถาม ได้แก่ การปฏิบัติการของบุคลากร alpha =0.91 ภาระของผู้ดูแล alpha =0.89 และอาการรบกวนในผู้ป่วย alpha =0.94 วิเคราะห์โดยใช้สถิติเชิงพรรณนา Wilcoxon signed ranks test และ paired t-test
ผลการศึกษา พบว่า หลังใช้โปรแกรมบุคลากรมีแผนการดูแลผู้ป่วยล่วงหน้าในผู้ป่วยที่มีอาการหนักในช่วงวาระสุดท้ายและวางแผนเสียชีวิตอย่างสงบ การปฏิบัติการดูแลประคับประคองเพิ่มขึ้น มีการปฏิบัติการดูแลผู้ป่วยอยู่ในระดับปานกลางเพิ่มขึ้น จากร้อยละ 62.5 เป็น ร้อยละ 84.4 โดยรวมเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p = 0.001) และมีความพึงพอใจต่อโปรแกรมโดยรวมอยู่ในระดับสูง (23.88±2.42) ผู้ดูแลมีภาระโดยรวมอยู่ในระดับปานกลางลดลงจากร้อยละ 80.0 เป็นร้อยละ 63.3 โดยรวมลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.001) มีภาระลดลงมากที่สุด คือ ด้านจิตวิญญาณ (p<0.001) รองลงมา คือ ความเชื่อทางศาสนา (p<0.001) และลดลงน้อยที่สุด คือ ด้านร่างกาย (p= 0.004) ตามลำดับ ผลการดูแลเชิงวัฒนธรรมโดยใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่น พบว่า ส่วนใหญ่ผู้ป่วยมีอาการทรงตัว ร้อยละ 80.0 และได้รับการวางแผนล่วงหน้าวาระสุดท้ายและวางแผนเสียชีวิตอย่างสงบ ร้อยละ 20.0
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. Palliative care. WHO. [Internet] . 2024 [cited 2024 December 4]. Available from: https://www.who.int
สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.). งาน ‘สร้างสุขที่ปลายทาง’ เพื่อยกระดับการรับรู้ของสังคมต่อการสร้างสุขภาวะในระยะสุดท้ายของชีวิต [อินเตอร์เน็ต]. 2566 [เข้าถึงเมื่อ 15 มกราคม 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://www.nationalhealth.or.th
กนกพร ไพศาลสุจารีกุล. การดูแลผู้ป่วยระยะสุดท้ายแบบประคับประคอง: การดูแลให้อยู่อย่างมั่นใจพร้อมจากไปอย่างสงบ กรณีศึกษา: โรงพยาบาลกงไกรลาศ. EAU Heritage Journal Science and Technology. 2021; 15(3): 57-70.
Leininger MM. Transcultural nursing: Concepts, theories, research, and practices (3rd ed.). Columbus, Ohio, U.S.: McGraw-Hill; 2002.
Wongprom P, Yodchai K, & Chanprasit C. Cultural-based palliative care in northeastern Thailand: A qualitative study. Pacific Rim International Journal of Nursing Research 2022;26(1): 33–45.
อาจินต์ ไพรีรณ, สุทธิรา ขุมกระโทก. ภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านการรักษาโรคและการดูแลสุขภาพ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม [อินเตอร์เน็ต]. 2566 [เข้าถึงเมื่อ 15 มกราคม 2568]. เข้าถึงได้จาก: http://geonline.msu.ac.th/mis/course
อนุพันธ์ ตันติวงศ์, ผ่องพักตร์ พิทยพันธุ์, สุชาย สุนทราภา. การดูแลผู้ป่วยระยะสุดท้าย. (พิมพ์ครั้งที่ 24). กรุงเทพฯ: เอช.ที.พี เพรส; 2558.
โรงพยาบาลกุมภวาปี. ข้อมูลเวชระเบียนผู้ป่วย โรงพยาบาลกุมภวาปี [อินเตอร์เน็ต]. 2568 [เข้าถึงเมื่อ 12 มิถุนายน 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://kumpawapihospital.go.th
ปรีดี นุกุลสมปรารถนา. จำนวน Sample Size ที่เหมาะกับการทำ Research [อินเตอร์เน็ต]. 2564 [เข้าถึงเมื่อ 3 พฤษภาคม 2567]. เข้าถึงได้จาก: www.qualtrics.com
พิไลพร สุขเจริญ. การประยุกต์แนวคิดการเรียนรู้สู่การเปลี่ยนแปลง : ถอดบทเรียนจากประสบการณ์ การเรียนรู้ของนักศึกษาพยาบาลในการดูแลผู้ป่วยระยะท้าย. วารสารมหาวิทยาลัยคริสเตียน. 2021;27(2): 132-41.
กรมการแพทย์. คู่มือการดูแลผู้ป่วยแบบประคับประคองและระยะท้าย (สำหรับบุคลากรทางการแพทย์). กรุงเทพฯ: องค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึกในพระบรมราชูปถัมภ์; 2563.
เพ็ญศรี จาบประไพ, บุญสืบ โสโสม, สุนันทา เตโช. การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยมะเร็งระยะสุดท้ายแบบประคับประคอง: การดูแลแบบไร้รอยต่อเครือข่าย โรงพยาบาลพระพุทธบาท. วารสารวิชาการสาธารณสุข 2564; 30(6): 1101-11.
Likert R. "The Method of Constructing an Attitude Scale," Reading in Attitude Theory and Measurement. edited by Martin Fishbein. New York: John Wiley & Son; 1974.
Best JW. Research in Education. New Jersey: Prentice hall Inc.; 1977.
ดาริน จตุรภัทรพร. วิธีการประเมินความสามารถในการช่วยเหลือตัวเองของผู้ป่วยโดยใช้ Palliative Performance Scale: PPS. ภาควิชาเวชศาสตร์ครอบครัว คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล [อินเตอร์เน็ต]. 2562 [เข้าถึงเมื่อ 15 มกราคม 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://www.FamMed.mahidol.ac.th
Victoria Hospice Society. Palliative Performance Scale version 2. British Columbia: Canada; 2008.
Nagano H, Obara H, Takayama Y. A brief home-based palliative care learning experience for medical students and resident doctors in Okinawa, Japan. PLoS One. 2019; 14(6): 80-91.
Schoenherr LA, Bischoff KE, Marks AK, O’Riordan DL, Pantilat SZ. Trends in Hospital-Based Specialty Palliative Care in the United States From 2013 to 2017. JAMA Netw Open 2019; 2(12): 43-54.
Hassankhani H, Rahmani A, Best A, Taleghani F, Sanaat Z, Dehghannezhad J. Barriers to home-based palliative care in people with cancer: A qualitative study of the perspective of caregivers. Nurs Open. 2020; 7(4): 1260-68.
Cai J, Zhang L, Guerriere D, Fan H, Coyte PC. Where Do Cancer Patients in Receipt of Home-Based Palliative Care Prefer to Die and What Are the Determinants of a Preference for a Home Death? Int. J. Environ. Res. Public Health 2021, 18: 235-46.
ฐิติพร จตุพรพิพัฒน์, บุญทิพย์ สิริธรังศรี, พิเชฐ บัญญัติ. รูปแบบการจัดการดูแลแบบประคับประคองสำหรับผู้ป่วยมะเร็งระยะลุกลาม โรงพยาบาลวังเจ้า จังหวัดตาก. The Golden Teak: Humanity and Social Science Journal. 2017; 23(1): 154-76.
เพียงพิมพ์ ปัณระสี, ภัทราบูลย์ นาคสู่สุข. การพัฒนารูปแบบการดูแลประคับประคองต่อเนื่องที่บ้าน ในเครือข่ายบริการปฐมภูมิ. วารสารพยาบาลกระทรวงสาธารณสุข 2565;32(1): 40-55.
Chowdhury MK, Sarker M, Ahmad N. A home-based palliative care pilot project for the patients and families with incurable diseases in Bangladesh. BIRDEM Medical Journal 2021; 11(3): 202-11.
ไลทอง ภัทรปรียากูล. การพยาบาลผู้ป่วยโรคมะเร็งปอดระยะลุกลามแบบประคับประคองที่บ้าน. วารสารวิทยาลัยพยาบาลพระจอมเกล้า จังหวัดเพชรบุรี 2019; 2(2): 83-99.
ฉัตรกมล เจริญวิภาดา. กรณีศึกษา: การพยาบาลผู้ป่วยมะเร็งระยะสุดท้าย ต่อเนื่องจากสถานพยาบาล ไปยังบ้านและชุมชนในบริบทของศูนย์การดูแลแบบประคับประคอง หน่วยงาน ให้คำปรึกษา กลุ่มการพยาบาล โรงพยาบาลคลองท่อม. Krabi Medical Journal. 2018; 1(1): 11-22.
อารญา ชัยมหา. การพัฒนาโปรแกรมเสริมสร้างพลังอำนาจผู้ดูแลผู้ป่วยระยะท้ายแบบประคับประคอง อำเภอพยัคฆภูมิพิสัย จังหวัดมหาสารคาม. วารสารวิชาการสำ นักงานสาธารณสุขจังหวัดมหาสารคาม 2567; 8(16): 41-54.
วิภาวี เกตุวัง. การศึกษาผลของการดูแลผู้ป่วยระยะสุดท้ายแบบประคับประคอง โรงพยาบาลบางปะหัน จังหวัดพระนครศรีอยุธยา. วารสารสมาคมเวชศาสตร์ป้องกันแห่งประเทศไทย 2562; 9(2): 150-65.
กมลมาศ เลขธัมโม. กระบวนการส่งเสริมการดูแลผู้ป่วยระยะสุดท้ายตามแนวพระพุทธศาสนาของประชาชนในเขตอำเภอตรอน จังหวัดอุตรดิตถ์. วารสารธรรมวิชญ์ (การประชุมสัมมนาวิชาการระดับนานาชาติ) 2564; 3(1): 164-78.
