การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยจิตเวชจากยาเสพติดที่มีพฤติกรรมก้าวร้าวรุนแรงในชุมชน โดยทีมสหวิชาชีพและภาคีเครือข่ายอำเภอโพนทอง จังหวัดร้อยเอ็ด
คำสำคัญ:
ผู้ป่วยจิตเวชจากยาเสพติด, พฤติกรรมก้าวร้าวรุนแรง, การกลับไปเสพซ้ำบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research : PAR) มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสถานการณ์ ปัญหา และความต้องการ พัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยจิตเวชจากยาเสพติดที่มีพฤติกรรมก้าวร้าวรุนแรงในชุมชน และประเมินประสิทธิผลของรูปแบบการดูแล ดำเนินการระหว่างเดือนมกราคม 2567 ถึงมีนาคม 2568 รวมระยะเวลา 1 ปี 3 เดือน กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วย ผู้ป่วยจิตเวชจากยาเสพติดที่มีพฤติกรรมก้าวร้าวรุนแรง 30 ราย เครื่องมือที่ใช้ประกอบด้วย แนวทางการสนทนากลุ่ม แบบสอบถามข้อมูลทั่วไป แบบประเมินพฤติกรรมก้าวร้าวรุนแรง (Overt Aggression Scale: OAS) แบบบันทึกการกลับไปเสพซ้ำ และแบบประเมินความพึงพอใจ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา และเปรียบเทียบก่อน-หลังด้วยสถิติ Paired t-test
ผลการศึกษาพบว่า รูปแบบการดูแล CARE-PACS (Community-based Aggressive Behavior Reduction and Relapse Prevention through Active Collaboration and Support) ที่พัฒนาขึ้นประกอบด้วย 7 องค์ประกอบหลัก คือ หลักการและวัตถุประสงค์ กรอบแนวคิด โครงสร้างและกระบวนการ 6 ขั้นตอน บทบาทหน้าที่ทีมงาน เครื่องมือและแบบฟอร์ม ระบบสนับสนุนและประสานงาน และการติดตามและประเมินผล โดยใช้กรอบทฤษฎีการพยาบาล 4 ทฤษฎี การจัดการรายกรณี และการมีส่วนร่วมของชุมชน ผลการประเมินหลังใช้รูปแบบ 3 เดือน พบว่า คะแนนพฤติกรรมก้าวร้าวรุนแรงลดลงจากระดับกึ่งเร่งด่วนถึงเร่งด่วน ( = 7.80, SD = 2.15) เป็นระดับต่ำ (
= 2.53, SD = 1.43) อัตราการกลับไปเสพซ้ำลดลงจากร้อยละ 76.67 เป็นร้อยละ 13.33 และทีมสหวิชาชีพและภาคีเครือข่ายมีความพึงพอใจอยู่ในระดับมาก (𝑥̅ = 4.65, SD = 0.41) การทดสอบทางสถิติพบว่า คะแนนพฤติกรรมก้าวร้าวรุนแรงทั้ง 4 ด้าน มีความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .001 (p<0.001)
เอกสารอ้างอิง
United Nations Office on Drugs and Crime. World Drug Report 2025 [Internet]. Vienna: UNODC; 2025 [cited 2025 Jan 16]. Available from: https://www.unodc.org/unodc/en/data-and-analysis/world-drug-report-2025.html
สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามยาเสพติด. สถานการณ์ยาเสพติดในประเทศไทย [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: ปปส.; 2568 [เข้าถึงเมื่อ 16 ม.ค. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://oncb.go.th
กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข. มาตรฐานการปฏิบัติงานการดูแลผู้ป่วยจิตเวชและยาเสพติดที่มีความเสี่ยงสูงต่อการก่อความรุนแรง Severe Mental Illness – High Risk to Violence (V-Care) [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: กรมสุขภาพจิต; 2565 [เข้าถึงเมื่อ 16 ม.ค. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://dmh-elibrary.org/items/show/1394
รายงานสุขภาพคนไทย. ปัญหายาเสพติด [อินเทอร์เน็ต]. [สถานที่ไม่ปรากฏ]: รายงานสุขภาพคนไทย; [ม.ป.ป.] [เข้าถึงเมื่อ 16 ม.ค. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://www.thaihealthreport.com/th/articles_detail.php?id=182
ความชุกและปัจจัยที่เกี่ยวข้องของการก่อความรุนแรงในผู้ป่วยจิตเวชที่เข้ารับการรักษาในผู้ป่วยในโรงพยาบาลพหลพลพยุหเสนา. วารสารโรงพยาบาลพหลพลพยุหเสนา. 2567 [เข้าถึงเมื่อ 16 ม.ค. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://he04.tci-thaijo.org/index.php/PPHJ/article/view/1001
ศูนย์ปฏิบัติการป้องกันและปราบปรามยาเสพติดจังหวัดร้อยเอ็ด. สถานการณ์การเสพติดในจังหวัดร้อยเอ็ด. ร้อยเอ็ด: ศูนย์ปฏิบัติการป้องกันและปราบปรามยาเสพติดจังหวัดร้อยเอ็ด; 2565.
โรงพยาบาลร้อยเอ็ด. โรงพยาบาลมินิธัญญารักษ์ [อินเทอร์เน็ต]. ร้อยเอ็ด: โรงพยาบาลร้อยเอ็ด; 2567 [เข้าถึงเมื่อ 16 ม.ค. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://reh.go.th
ศรีสุดา ลุนพุฒิ, นารีรัตน์ หาญกล้า. การบำบัดฟื้นฟูผู้ใช้สารเสพติดโดยชุมชนเป็นศูนย์กลาง: กรณีศึกษาชุมชนแห่งหนึ่งจังหวัดขอนแก่น. วารสารการพยาบาลและการดูแลสุขภาพ. 2564;39(2):107-16.
ปริยา ประกิระนะ, จักรชัย สว่างไธสง, ดวงใจ บุญมี, กัญจน์ณิชา จันทะนุย, อรทัย ไชยสันต์. แนวทางการดูแลผู้ป่วยยาเสพติดที่มีอาการทางจิตและมีความเสี่ยงสูงในการก่อความรุนแรงโดยชุมชนมีส่วนร่วม อำเภอยางสีสุราช จังหวัดมหาสารคาม. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน. 2567;10(2):112-25.
พิพัฒน์ พันเลียว, รังสิมันต์ สุนทรไชยา, สารรัตน์ วุฒิอาภา. การพัฒนารูปแบบการบูรณาการเพื่อลดพฤติกรรมก้าวร้าวในผู้ใช้สารเสพติดที่มีอาการทางจิตเวชในจังหวัดร้อยเอ็ด. วารสารโรงพยาบาลสิงห์บุรี. 2567;33(1):45-58.
โกศล เจริญศรี. การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยจิตเวชที่มีความเสี่ยงสูงต่อการก่อความรุนแรง โดยการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่าย อำเภอดอนตาล จังหวัดมุกดาหาร. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน. 2566;8(2):266-96.
พิชาพร ศิริโสม, สุภาพร ธรรมสอน, วิไลวรรณ ทองเจริญ. การพัฒนาแนวปฏิบัติการพยาบาลผู้ป่วยจิตเวชและยาเสพติดที่มีความเสี่ยงสูงต่อการก่อความรุนแรงในชุมชนอำเภอเกษตรวิสัย จังหวัดร้อยเอ็ด. วารสารวิจัยและพัฒนานวัตกรรมทางสุขภาพ. 2566;4(2):89-102.
Lulla A, Mascarenhas J, Dornelles L, Hsu C. Navigating the complex intersection of substance use and psychiatric disorders: A comprehensive review. J Clin Med. 2024;13(4):999.
รัตติยา ดีปัญญา, จิตจำนง ยี่ภู่, ไพรินทร์ อาจหาญ, ลัดดาวัลย์ กลางคาร, กนกวรรณ ภูยาธร, สมหวัง เวียงอินทร์. การพัฒนารูปแบบการดูแลต่อเนื่องสำหรับผู้ป่วยยาเสพติด. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ. 2568;10(1):216-26.
Ringeisen H, Edlund M, Guyer H, Olfson M, First M, Dixon L, et al. Prevalence of past-year mental and substance use disorders, 2021-2022. Psychiatr Serv. 2025;76(8):812-25.
ศรีรัตน์ พงศ์เจริญ, และคณะ. การศึกษาความเที่ยงตรงของเนื้อหาและโครงสร้างของแบบประเมินพฤติกรรมก้าวร้าว Overt Aggression Scale (OAS) ในกลุ่มผู้ป่วยจิตเวช. วารสารจิตเวชศาสตร์ไทย. 2562;61:325-34.
Russo G, Carvalho A, Vorspan F, Perrone D, Dervaux A, Lôo H. Substance abuse associated with aggressive/violent behaviors in psychiatric outpatients and related psychotropic prescription. Int J Ment Health Addict. 2022;20(3):1543-58.
White H, Loeber R, Farrington D. Aggression, violence, and substance abuse in adolescents. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry. 2020;59(12):1412-25.
Guyer H, Ringeisen H, Edlund M, Dever J, Carpenter K, Geiger J, et al. Mental and substance use disorders prevalence study: Background and methods. Int J Methods Psychiatr Res. 2024;33(1):e2000.
