การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุโดยการมีส่วนร่วมของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน ตำบลไพศาล อำเภอประโคนชัย จังหวัดบุรีรัมย์
คำสำคัญ:
การส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุ, การมีส่วนร่วม, อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้เป็นการเชิงปฏิบัติ มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุโดยการมีส่วนร่วมของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน ตำบลไพศาล อำเภอประโคนชัย จังหวัดบุรีรัมย์ โดยประยุกต์ใช้แนวคิดของเคมมิสและแม็คแท็กการ์ท (วงจร PAOR) กลุ่มตัวอย่าง 2 กลุ่ม ได้แก่ 1) ภาคีเครือข่าย 30 คน คัดเลือกแบบเจาะจง และ 2) อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน 135 คน สุ่มตัวอย่างแบบแบ่งชั้นภูมิ เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บข้อมูล ได้แก่ แบบสอบถาม แนวทางการสัมภาษณ์ เชิงลึก และแนวทางการสนทนากลุ่ม ดำเนินการเก็บรวบรวมข้อมูลระหว่างเดือนตุลาคม 2568 ถึงเดือนมีนาคม 2569 ซึ่งวิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติเชิงพรรณนา วิเคราะห์เปรียบเทียบผลการพัฒนารูปแบบด้วยสถิติ paired t-test กำหนดค่านัยสำคัญ ทางสถิติที่ระดับ 0.05 และวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา
ผลการวิจัย พบว่า รูปแบบการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุโดยการมีส่วนร่วมของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน 5 องค์ประกอบหลัก ได้แก่ 1) การพัฒนาศักยภาพอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน 2) ระบบการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุแบบมีส่วนร่วมในชุมชน 3) ระบบบริการดูแลสุขภาพเชิงรุกโดยอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน 4) กลไกการบริหารจัดการและภาคีเครือข่าย และ 5) ระบบติดตาม ประเมินผล และการเรียนรู้ร่วมกัน หลังการพัฒนารูปแบบกลุ่มตัวอย่างมีระดับความรู้ การส่งเสริมสุขภาพ และการมีส่วนร่วมในการการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p-value < 0.001)
เอกสารอ้างอิง
กรมกิจการผู้สูงอายุ.(2566). สถานการณ์ผู้สูงอายุไทย พ.ศ. 2565. กรุงเทพฯ: บริษัท อมรินทร์ คอร์เปอเรชั่นส์จำกัด (มหาชน) ; 2566.
กระทรวงสาธารณสุข.(2565). แผนปฏิบัติราชการแผนการบูรณาการเพื่อการพัฒนาสุขภาพผู้สูงอายุ (พ.ศ. ๒๕๖๖ - ๒๕๗๐). นนทบุรี: กองบริหารสาธารณสุข; 2565.
กระทรวงสาธารณสุข.(2566). รายงานจำนวนผู้สูงอายุในเขตพื้นที่รับผิดชอบ จำแนกตามความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวัน ระบบคลังข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพ (HDC) [อินเตอร์เน็ต]. 2566. เข้าถึงได้จาก: https://hdcservice.moph.go.th.
กรมอนามัย.(2566). รายงานผลการดำเนินงานพฤติกรรมสุขภาพที่พึงประสงค์ของผู้สูงอายุรอบ 5 เดือนแรก [อินเตอร์เน็ต]. 2566. เข้าถึงได้ จาก: https://dopah.anamai.moph.go.th.
กรมอนามัย.(2563). คู่มือแนวทางการส่งเสริมสุขภาพดี ชะลอชรา ชีวายืนยาว (Individual Wellness Plan). นนทบุรี: สำนักอนามัยผู้สูงอายุ; 2563.
กรมกิจการผู้สูงอายุ.(2567). รายงานประจำปี 2567. กรุงเทพฯ: กรมกิจการผู้สูงอายุ; 2567
มณฑิชา เจนพานิชทรัพย์, ณฐิฌา แก้วอำไพ และวิไลพร คลีกร.(2566). การพัฒนารูปแบบการจัดบริการสุขภาพผู้สูงอายุจังหวัดบุรีรัมย์. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9. 2566;17(1):255-271.
ระบบคลังข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพจังหวัดบุรีรัมย์.(2567). การคัดกรองผู้สูงอายุ 9 ด้าน [อินเตอร์เน็ต]. 2567. เข้าถึงได้จาก: https://hdc.moph.go.th/brm/public/standardsubcatalog/ 6966b0664b89805a484d7ac96c6edc48.
Kemmis S, McTaggart R.(1988). The action research planner. 3rd ed. Geelong (Victoria): Deakin University Press; 1988.
Daniel WW.(2010). Biostatistics: A foundation for analysis in the health sciences. 9th ed. Hoboken (NJ): Wiley; 2010.
Bloom BS.(1971). Taxonomy of educational objectives: The classification of educational goals. New York: David McKay; 1971.
Best JW.(1977). Research in education. 3rd ed. Englewood Cliffs (NJ): Prentice-Hall; 1977.
ไพบูลย์ ตันคงจำรัสกุล และ อินทิรา เตตะสังข์.(2567). การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายในการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุ จังหวัดพิจิตร. วารสารวิชาการสาธารณสุขชุมชน. 2567;10(4):161-174.
สุเพียบ ศรวิมล.(2568). การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน ตำบลสวาย อำเภอปรางค์กู่ จังหวัดศรีสะเกษ. วารสารวิจัยและพัฒนาสุขภาพศรีสะเกษม. 2568;4(1):242-256.
สมบัติ ทั่งทอง.(2566). การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุ จังหวัดฉะเชิงเทรา. วารสารวิชาการกรมสนับสนุนบริการสุขภาพ.2566;19(2):25-34.
