การพยาบาลมารดาคลอดก่อนกำหนดร่วมกับภาวะความดันโลหิตสูง
คำสำคัญ:
การพยาบาล, คลอดก่อนกำหนด, ภาวะความดันโลหิตสูงบทคัดย่อ
การศึกษานี้เป็นกรณีศึกษามีวัตถุประสงค์เพื่อเสนอการศึกษาการพยาบาลมารดาคลอดก่อนกำหนดร่วมกับภาวะความดันโลหิตสูง ซึ่งเป็นภาวะแทรกช้อนทางสูติศาสตร์ที่สำคัญ มีความเสี่ยงสูงที่รุนแรง พบได้บ่อย ถ้าไม่ได้รับการรักษา การดำเนินของโรคจะรุนแรงมากขึ้น และเป็นสาเหตุสำคัญที่ส่งผลเพิ่มอัตราการเจ็บป่วย และการเสียชีวิตของทั้งสตรีตั้งครรภ์และทารก รวบรวมข้อมูลจากการซักประวัติ การประเมินอาการ การตรวจร่างกาย และข้อมูลจากเวชระเบียนของผู้ป่วยและญาติ นำข้อมูลที่ได้มาวิเคราะห์และกำหนดข้อวินิจฉัยทางการพยาบาลตามแนวคิดการประเมินแบบแผนสุขภาพ 11 แบบแผนของกอร์ดอน (Gordon’s 11 Functional Health Patterns) เพื่อวางแผนการพยาบาลและประเมินผลลัพธ์ทางการพยาบาลอย่างเป็นระบบ
ผลการศึกษา: กรณีศึกษาที่ 1 ผู้ป่วยหญิงไทยอายุ 19 ปี ตั้งครรภ์ครั้งแรก อายุครรภ์ 36+2 สัปดาห์ มาด้วยอาการเจ็บครรภ์ ท้องแข็งเป็นเวลา 20 นาที ก่อนมาโรงพยาบาล เมื่อรับไว้รักษาพบว่ามีการหดรัดตัวของมดลูกสม่ำเสมอทุก 4 นาที และเข้าสู่ระยะ active phase ของการคลอด จึงได้รับการดูแลโดยงดน้ำงดอาหาร ให้สารน้ำทางหลอดเลือดดำ และให้ยาเพื่อควบคุมการหดรัดตัวของมดลูก ได้แก่ Bricanyl รวมถึงให้ Dexamethasone ต่อมาผู้ป่วยได้คลอดทางช่องคลอด และได้รับยา Syntocinon หลังคลอดเพื่อกระตุ้นการหดรัดตัวของมดลูกและป้องกันภาวะตกเลือดในระยะหลังคลอด ผู้ป่วยไม่มีไข้ ไม่ปวดแผล แผลไม่บวม น้ำคาวปลาสีแดงตามปกติ เต้านมไม่คัดตึง มดลูกเข้าอู่ดี ไม่มีภาวะแทรกซ้อน จึงส่งเสริมการให้นมบุตรเพื่อกระตุ้นการหลั่งน้ำนมผู้ป่วยมีอาการทั่วไปปกติดีตลอดระยะหลังคลอด สามารถจำหน่ายได้ภายใน 48 ชั่วโมง พร้อมนัดติดตามหลังคลอด และได้รับยากลับบ้าน กรณีศึกษาที่ 2 ผู้ป่วยหญิงไทยอายุ 18 ปี ตั้งครรภ์ครั้งแรก อายุครรภ์ 34+1 สัปดาห์ มาฝากครรภ์ตามนัดและตรวจพบความดันโลหิตสูง 161/113 mmHg แพทย์จึงรับไว้รักษาในโรงพยาบาลด้วยภาวะสงสัยครรภ์เป็นพิษ ขณะรับไว้รักษาพบ BP 168/112 mmHg และ NST reactive ผู้ป่วยถูกย้ายเข้าห้องคลอดเพื่อเฝ้าระวังอาการอย่างใกล้ชิด ต่อมาพบว่าความดันโลหิตยังคงสูง (170/110 mmHg) จึงเริ่มให้ Magnesium sulfate เพื่อป้องกันการชัก และให้ Nicardipine ควบคุมความดันโลหิต โดยผู้ป่วยไม่มีภาวะแทรกซ้อนจากยา แต่ยังมีความดันโลหิตสูงต่อเนื่อง จึงวางแผนยุติการตั้งครรภ์ ผู้ป่วยได้รับการผ่าตัดคลอดร่วมกับผ่าตัดไส้ติ่ง หลังผ่าตัดผู้ป่วยรู้สึกตัวดี รับประทานอาหารได้ ลุกเดินได้ มีปวดแผลเล็กน้อย ไม่มีอาการเตือนของครรภ์เป็นพิษ แต่ยังคงมีความดันโลหิตสูงเป็นช่วง ๆ จึงได้รับยาลดความดันเพิ่มเติม ได้แก่ Adalat Hydralazine และ Nicardipine จากนั้น ผู้ป่วยมีอาการดีขึ้นอย่างต่อเนื่อง ไม่มีอาการแทรกซ้อน สามารถให้นมบุตรได้ ความดันโลหิตลดลงตามลำดับ และสามารถปรับลดยา Nicardipine จนหยุดได้ พร้อมเปลี่ยนเป็นยารับประทาน Amlodipine ผู้ป่วยอาการทั่วไปดี แผลผ่าตัดปกติ ไม่มีภาวะแทรกซ้อน มดลูกเข้าอู่ดี จึงสามารถจำหน่ายกลับบ้านได้ พร้อมนัดติดตามต่อเนื่อง
เอกสารอ้างอิง
Cunningham, F. G., Leveno, K. J., Bloom, S. L., Dashe, J. S., Hoffman, B. L., Casey, B. M., & Spong, C. Y. (2022). Williams obstetrics (26th ed.). McGraw-Hill Education.
Chawanpaiboon, S., Vogel, J. P., Moller, A. B., Lumbiganon, P., Petzold, M., Hogan,D., … & Gülmezoglu, A. M. (2021). Global, regional, and national estimates of levels of preterm birth. The Lancet Global Health, 9(2), e147–e158. https://doi.org/10.1016/S2214-109X(20)30475-0
Martin, J. A., Hamilton, B. E., Osterman, M. J. K., & Driscoll, A. K. (2022). Births: Final data for 2021. National Vital Statistics Reports, 71(1), 1–51. National Center for Health Statistics.
World Health Organization. (2023). Preterm birth. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/preterm-birth
กระทรวงสาธารณสุข. (2567). รายงานสถานการณ์การคลอดก่อนกำหนดประเทศไทย ปีงบประมาณ 2565–2567 จากระบบ Health Data Center (HDC). กระทรวงสาธารณสุข.
สถิติข้อมูลการคลอด. (2569) กลุ่มงานผู้คลอด. โรงพยาบาลกาฬสินธุ์
Osterman, M. J. K., Hamilton, B. E., Martin, J. A., Driscoll, A. K., & Valenzuela, C.P. (2022). Births: Final data for 2020 (National Vital Statistics Reports Volume 70, Number
ยุพเยาว์ วิศพรรณ.(2559). ผลกระทบด้านสุขภาพ ด้านสังคม และด้านเศรษฐกิจ จากการตั้งครรภ์ของแม่วัยรุ่นจังหวัดจันทบุรี. วารสารวิทยาลัยพยาบาลพระปกเกล้า จันทบุรี 2559; 27: 1-16.
