ผลของโปรแกรมพัฒนาความรู้และพฤติกรรมด้านสุขาภิบาลอาหารในร้านอาหาร และแผงลอยจำหน่ายอาหารในอำเภอภักดีชุมพล จังหวัดชัยภูมิ
คำสำคัญ:
โปรแกรมพัฒนาความรู้และพฤติกรรม, สุขาภิบาลอาหาร, ร้านอาหารและแผงลอยจำหน่ายอาหารบทคัดย่อ
การวิจัยเชิงปฏิบัติการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาโปรแกรมพัฒนาความรู้และพฤติกรรมด้านสุขาภิบาลอาหารในร้านอาหารและแผงลอยจำหน่ายอาหาร อำเภอภักดีชุมพล จังหวัดชัยภูมิ ผู้ร่วมวิจัยจำนวน 70 คน คัดเลือกแบบเจาะจง ประกอบด้วยคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอและคณะกรรมการอาหารปลอดภัย 35 คน และผู้ประกอบการร้านอาหารและแผงลอยจำหน่ายอาหาร 35 คน เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยแบบสอบถาม แบบทดสอบ แบบประเมินพฤติกรรม แบบตรวจมาตรฐานสุขาภิบาลอาหาร และการสนทนากลุ่ม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา Paired t-test และการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา
ผลการวิจัยพบว่า โปรแกรมประกอบด้วยการศึกษาสถานการณ์ การวางแผนแบบมีส่วนร่วม การอบรม การติดตามประเมินผล และการสะท้อนผล ส่งผลให้คณะกรรมการมีความรู้และการมีส่วนร่วมเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.001) และผู้ประกอบการมีความรู้และพฤติกรรมด้านสุขาภิบาลอาหารดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.001) นอกจากนี้ สถานประกอบการที่ผ่านเกณฑ์มาตรฐานสุขาภิบาลอาหารเพิ่มขึ้น และการปนเปื้อนเชื้อโคลิฟอร์มแบคทีเรียในอาหาร มือผู้สัมผัสอาหาร และภาชนะอุปกรณ์ลดลง
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. (2019). Framework for action on food safety in the WHO South-East Asia Region. WHO. https://cdn.who.int/media/docs/default-source/searo/indonesia/framework-for-action-on-food-safety.pdf
กรมควบคุมโรค. (2567). ข้อมูลรายงานโรคเฝ้าระวังทางระบาดวิทยา ปี พ.ศ. 2567 สัปดาห์ที่ 28 (14–20 กรกฎาคม 2567). วารสารรายงานการเฝ้าระวังทางระบาดวิทยาประจำสัปดาห์, 55(1), 1–5.
สำนักสุขาภิบาลอาหารและน้ำ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. (2562ก). แนวทางการดำเนินงานสุขาภิบาลอาหารและการจัดการด้านอาหารปลอดภัย. กรุงเทพฯ: กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข.
สำนักสุขาภิบาลอาหารและน้ำ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. (2562ข). มาตรฐานสุขาภิบาลอาหารสำหรับสถานประกอบกิจการด้านอาหารตามเกณฑ์ SAN. กรุงเทพฯ: กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข.
กัญญภัค สุวรรณศรี. (2566). สภาวะสุขาภิบาลอาหารของแผงลอยจำหน่ายอาหารเขตโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลหนองบัว เทศบาลนครอุดรธานี. วารสารสุขภาพและสิ่งแวดล้อมศึกษา, 8(1), 10–17. https://he03.tci-thaijo.org/index.php/hej/article/view/266243
วัชรภัทร เตโชวรีกลุและดาริวรรณ เศรษฐีธรรม. (2565). สภาวะสุขาภิบาลอาหารของร้านจำหน่ายอาหารในเขตเทศบาลตำบลแห่งหนึ่ง อำเภอเมือง จังหวัดนครพนม. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ, 15(2), 31–45. https://he02.tci- thaijo.org/index.php/RDHSJ/article /view/252xxx
สำนักงานเขตสุขภาพที่ 9 นครชัยบุรินทร์. (2568). รายงานผลการดำเนินงานมาตรฐานสุขาภิบาลอาหาร (SAN) เขตสุขภาพที่ 9 ปีงบประมาณ 2567. นครราชสีมา: สำนักงานเขตสุขภาพที่ 9.
สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 9 นครราชสีมา. (2567). รายงานสถานการณ์โรคอาหารเป็นพิษ เขตสุขภาพที่ 9 ปีงบประมาณ 2567. นครราชสีมา: กรมควบคุมโรค.
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดชัยภูมิ. (2567). รายงานผลการดำเนินงานด้านสุขาภิบาลอาหาร จังหวัดชัยภูมิ ปีงบประมาณ 2566. ชัยภูมิ: สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดชัยภูมิ.
Kemmis, S & McTaggart, R. (1988). The Action Research Planer (3rd ed.). Victoria : Deakin University.
พีระพล ต่วนภูษา. (2565). การพัฒนาแนวทางการดำเนินงานสุขาภิบาลอาหาร “สถานที่จำหน่ายอาหาร” ในสถานประกอบการโดยใช้กระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการ. วารสารส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อม, 45(3), 72–84.
สุชาติ สุขเจริญ และคณะ. (2566). การศึกษารูปแบบการพัฒนาการจัดการอาหารริมบาทวิถีของประเทศไทย. วารสารศูนย์อนามัยที่ 7 ขอนแก่น.
ศิริพล ภูปุย, คณะ. (2559). การพัฒนาการดำเนินงานอาหารปลอดภัยในตลาดชุมชน ตำบลโพน อำเภอคำม่วง จังหวัดกาฬสินธุ์. วารสารวิจัยทางวิทยาศาสตร์สุขภาพ.
พุทธจักร ช่วยราย. (2558). ผลของโปรแกรมพัฒนาความรู้และพฤติกรรมด้านสุขาภิบาลอาหารในร้านแผง ลอยจำหน่ายอาหาร เขตอำเภอเขาชะเมา จังหวัดระยอง. วารสารเครือข่ายวิทยาลัยพยาบาลและสาธารณสุขภาคใต้, 2(3), 41–57. https://he01.tcithaijo.org/index.php/scnet /article/view/34783
ณฐมน สืบซุย. (2567). ผลของโปรแกรมปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขาภิบาลอาหารของผู้ประกอบการขายอาหารแผงลอยในเขตธนบุรี กรุงเทพมหานคร. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน, 9(5), 783–791. https://he03.tci-thaijo.org/index.php/ech
