ประสิทธิผลของการบริบาลมารดาหลังคลอดด้วยการแพทย์แผนไทย
คำสำคัญ:
การบริบาลมารดาหลังคลอด, การแพทย์แผนไทย, การทับหม้อเกลือ, น้ำหนักตัว, รอบเอว, ความพึงพอใจบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยกึ่งทดลองแบบกลุ่มเดียววัดก่อนและหลังการทดลอง มีวัตถุประสงค์เพื่อ ศึกษาประสิทธิผลของการบริบาลมารดาหลังคลอดด้วยการแพทย์แผนไทยต่อน้ำหนักตัวและขนาดรอบเอวของมารดาหลังคลอด และศึกษาความพึงพอใจของมารดาหลังคลอดต่อบริการบริบาลมารดาหลังคลอด โรงพยาบาลกันทรวิชัย กลุ่มตัวอย่าง คือ มารดาหลังคลอดที่มารับบริการระหว่างวันที่ 1 ตุลาคม 2566 ถึงวันที่ 30 กันยายน 2567 และผ่านเกณฑ์การคัดเข้า จำนวน 40 ราย จากผู้สมัครใจเข้าร่วมการวิจัย 53 ราย กลุ่มตัวอย่างได้รับโปรแกรมการบริบาลซึ่งประกอบด้วย การนวดไทย การประคบสมุนไพร การทับหม้อเกลือ การอบไอน้ำสมุนไพร และการให้คำแนะนำการปฏิบัติตัวหลังคลอด ใช้เวลาครั้งละ 2 ชั่วโมง 15 นาที ติดต่อกัน 5 วัน เครื่องมือที่ใช้เก็บรวบรวมข้อมูล ได้แก่ แบบบันทึกข้อมูลส่วนบุคคล แบบบันทึกสัดส่วนร่างกาย เครื่องชั่งน้ำหนัก สายวัดรอบเอว และแบบประเมินความพึงพอใจ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และสถิติทดสอบทีแบบไม่อิสระ (Paired t-test)
ผลการวิจัยพบว่า กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่คลอดทางช่องคลอด ร้อยละ 95.0 มีอายุระหว่าง 21–30 ปี ร้อยละ 82.5 และเป็นการตั้งครรภ์ครั้งแรก ร้อยละ 62.5 ภายหลังได้รับการบริบาลครบ 5 ครั้ง ก่อนได้รับการบริบาล กลุ่มตัวอย่างมีน้ำหนักตัวอยู่ในช่วง 70–79 กิโลกรัมมากที่สุด (ร้อยละ 45.0) หลังได้รับการบริบาลครบ 5 ครั้ง ช่วงที่พบมากที่สุดเปลี่ยนเป็น 60–69 กิโลกรัม (ร้อยละ 50.0) สัดส่วนผู้ที่มีน้ำหนักตั้งแต่ 70 กิโลกรัมขึ้นไป ลดลงจากร้อยละ 52.5 เป็นร้อยละ 37.5 สัดส่วนมารดาที่มีรอบเอวมากกว่า 80 เซนติเมตรลดลงจากร้อยละ 97.5 เป็นร้อยละ 70.0 ค่าเฉลี่ยน้ำหนักตัวของกลุ่มตัวอย่างลดลงจาก 70.90 กิโลกรัม (SD = 6.89) เป็น 67.18 กิโลกรัม (SD = 6.76) ผลต่างเฉลี่ย 3.72 กิโลกรัม หรือลดลงร้อยละ 5.25 ของน้ำหนักเริ่มต้น และค่าเฉลี่ยขนาดรอบเอวลดลงจาก 84.45 เซนติเมตร (SD = 2.51) เป็น 82.30 เซนติเมตร (SD = 2.85) ผลต่างเฉลี่ย 2.15 เซนติเมตร หรือลดลงร้อยละ 2.55 ซึ่งแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .001) ส่วนความพึงพอใจต่อบริการ มารดาหลังคลอดมีความพึงพอใจต่อบริการโดยรวมในระดับมากที่สุด (M = 4.50 SD = 0.64) โดยด้าน ความเอาใจใส่ กระตือรือร้น และเต็มใจให้บริการ อยู่ในระดับมากที่สุด (M = 4.73, SD = 0.45) รองลงมาคือ ให้บริการด้วยความสุภาพ อ่อนน้อม และเป็นกันเอง (M = 4.70, SD = 0.46) และความชัดเจนในการให้คำแนะนำที่เป็นประโยชน์(M = 4.56, SD = 0.50)
เอกสารอ้างอิง
Magnud P, Fachaiyaphum P, Pechjaturapa J. The effectiveness of Thai traditional medicine, Tub Moa Gluea, in postpartum care. Journal of Health Science and Community Public Health 2018;1(1):26-38. (in Thai)
Wansri U, Ketkaew S. Yu Fai: an alternative postpartum care. Journal of Health Science Boromarajonani College of Nursing Sappasitthiprasong 2017;1(3):1-11. (in Thai)
Langsatan S. Practice guidelines for maternal care. Bangkok: Faculty of Medicine Siriraj Hospital Mahidol University; 2020. (in Thai)
Jamjan L, Khantarakwong S, Hongthong S, Jampates N. Thai traditional medicine for postnatal mother in the community of central region. Journal of The Royal Thai Army Nurses 2014;15(2):195-202. (in Thai)
Best, J. W. (1981). Research in education (4th ed.). Prentice-Hall.
กระทรวงสาธารณสุข. สถิติสาธารณสุข. นนทบุรี: สำนักนโยบายและยุทธศาสตร์ กระทรวงสาธารณสุข; 2554.
เพ็ญนภา ทรัพย์เจริญ. การดูแลหญิงหลังคลอดด้วยการ แพทย์แผนไทย. กรุงเทพมหานคร: องค์การสงเคราะห์- ทหารผ่านศึก; 2554
สรัญญา คุ้มไพฑูรย์, สุภาพร ปัญญาวงษ์, และกาญจนา จันทนุย. (2564). ประสิทธิผลโปรแกรมฟื้นฟูด้วยศาสตร์การแพทย์แผนไทยต่อน้ำหนัก ขนาดรอบเอว รอบสะโพก น้ำคาวปลา และระดับยอดมดลูกในมารดาหลังคลอด โรงพยาบาลยางสีสุราช. วารสารวิชาการสาธารณสุข, 30(ฉบับเพิ่มเติม 2), S262–S269.
พนิดา มากนุษย์, ปิยะนันต์ ฝาชัยภูมิ, และจตุพักตร์ เพชรจตุรภัทร. (2561). ประสิทธิผลของการทับหม้อเกลือด้วยศาสตร์แพทย์แผนไทยในหญิงหลังคลอด. วารสารวิทยาศาสตร์สุขภาพและการสาธารณสุขชุมชน, 1(1), 26–38.
สุพรรษา มีวิชา. (2567). ประสิทธิผลการทับหม้อเกลือต่อการลดลงของขนาดหน้าท้องในมารดาหลังคลอด. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ, 9(2), 184–191.
ณัฐกานต์ นาวาเดช, วรพรรณ อินหมัน, งามศิริ สิงห์คำป้อง, สุจิตรา บุญราศรี, และกุสุมาลย์ น้อยผา. (2563). ความพึงพอใจของมารดาหลังคลอดต่อการเข้าร่วมโครงการการบริบาลมารดาหลังคลอดด้วยศาสตร์การแพทย์แผนไทย โรงพยาบาลระโนด จังหวัดสงขลา. วารสารวิจัย มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลศรีวิชัย, 12(3), 483–494.
