การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมการขึ้นทะเบียนผู้พิการทางการเคลื่อนไหวเชิงรุก โดยการมีส่วนร่วมของหน่วยงานระดับพื้นที่ อำเภอกันทรวิชัย
คำสำคัญ:
ผู้พิการทางการเคลื่อนไหว, การขึ้นทะเบียนผู้พิการ, การมีส่วนร่วมบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาข้อมูลพื้นฐานและความต้องการจำเป็น เพื่อพัฒนารูปแบบพร้อมประเมินผลการส่งเสริมการขึ้นทะเบียนผู้พิการทางการเคลื่อนไหวเชิงรุกโดยการมีส่วนร่วมของหน่วยงานระดับพื้นที่ อำเภอกันทรวิชัย ดำเนินการวิจัยตามแนวคิดการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research : PAR) จำนวน 3 วงรอบ ร่วมกับภาคีเครือข่าย สาธารณสุข และหน่วยงานในพื้นที่
ผลการวิจัยพบว่า:
- ผลการวิเคราะห์ความต้องการจำเป็น (Need Assessment): ในภาพรวมมีความต้องการจำเป็นในการพัฒนารูปแบบฯ เชิงรุก อยู่ในระดับสูง (PNI_Modified = 0.51) โดยมีสภาพปัจจุบันอยู่ในระดับปานกลาง (= 3.02, S.D. = 0.60) และสภาพที่พึงประสงค์อยู่ในระดับมากที่สุด (= 4.57, S.D. = 0.53) เมื่อพิจารณารายข้อพบว่า ข้อที่มีความต้องการจำเป็นสูงสุดคือ ความสะดวกในการเดินทางไปรับใบรับรองแพทย์ ณ โรงพยาบาล (PNI_Modified = 0.67) รองลงมาคือ การมีทีมสัญจร (Mobile Unit) ลงประเมินความพิการถึงบ้าน (PNI_Modified = 0.64) ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าข้อจำกัดที่ใหญ่ที่สุดคืออุปสรรคในการเข้าถึงการประเมินโดยแพทย์ในสถานพยาบาล
- ผลการพัฒนารูปแบบการส่งเสริมการขึ้นทะเบียนฯ: วงรอบที่ 1: พบอุปสรรคสำคัญคือ อสม. มีภาระงานล้นมือและขาดเครื่องมือคัดกรองที่เป็นมาตรฐาน ทำให้ผู้พิการยังเข้าไม่ถึงระบบ ผู้วิจัยจึงได้ปรับปรุงเครื่องมือคัดกรองความพิการทางการเคลื่อนไหวให้เป็นมาตรฐาน กระชับ และเข้าใจง่ายขึ้นเพื่อลดภาระงาน วงรอบที่ 2: หลังนำเครื่องมือที่ปรับปรุงไปทดลองใช้ 3 เดือน พบว่าทำงานได้มีประสิทธิภาพมากขึ้น และได้รับการสะท้อนคิดให้ลดความซับซ้อน นำไปสู่การจัดทำ "รูปแบบการขึ้นทะเบียนผู้พิการทางการเคลื่อนไหวแบบเบ็ดเสร็จ ณ จุดเดียว (One Stop Service)" ที่เชื่อมโยงตั้งแต่การคัดกรองเชิงรุก การประสานออกใบรับรองแพทย์ และการประสานสิทธิประโยชน์เข้าไว้ในระบบเดียวกัน ในวงรอบที่ 3
- ผลการประเมินความพึงพอใจต่อการใช้รูปแบบ: ในภาพรวมมีความพึงพอใจอยู่ในระดับมากที่สุด (= 4.66, S.D. = 0.31) โดยข้อที่มีความพึงพอใจสูงสุด 3 อันดับแรก ได้แก่ ผู้พิการได้รับความสะดวกและเข้าถึงสิทธิประโยชน์ได้รวดเร็วขึ้น (= 4.82, S.D. = 0.39) ระบบทีมสัญจรช่วยลดภาระงานเจ้าหน้าที่ ( = 4.78, S.D. = 0.42) และรูปแบบนี้ช่วยให้ค้นหาพร้อมปักหมุดผู้พิการตกสำรวจได้อย่างทั่วถึง ( = 4.75, S.D. = 0.44) ตามลำดับ
เอกสารอ้างอิง
กรมส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ. (2563). คำอธิบายสรุปสาระสำคัญพระราชบัญญัติส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ พ.ศ. 2550 และที่แก้ไขเพิ่มเติม. กรุงเทพฯ: กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์.
กรมส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ. (2567). รายงานข้อมูลสถิติคนพิการประจำเดือน. เข้าถึงได้จาก: https://ecard.dep.go.th/nep_all/file/Stat2567/Stat_May67_Ref_dopa.pdf
โรงพยาบาลกันทรวิชัย. (2568). ข้อมูลผู้พิการทางการเคลื่อนไหว. โรงพยาบาลกันทรวิชัย.
Kemmis, S., & McTaggart, R. (1988). The action research planner (3rd ed.). Victoria: Deakin University Press.
Cohen, J. M., & Uphoff, N. T. (1980). Participation’s place in rural development: Seeking clarity through specificity. World Development, 8(3), 213–235.
Penchansky, R., & Thomas, J. W. (1981). The concept of access: Definition and relationship to consumer satisfaction. Medical Care, 19(2), 127–140.
Whitehead, M. (1992). The concepts and principles of equity and health. International Journal of Health Services, 22(3), 429–445.
Kubicek, H., & Hagen, M. (2000). One-stop government in Europe: An overview. In One-stop government: European perspectives (pp. 1-23). University of Bremen.
Parasuraman, A., Zeithaml, V. A., & Berry, L. L. (1988). SERVQUAL: A multiple-item scale for measuring consumer perceptions of service quality. Journal of Retailing, 64(1), 12–40.
Oliver, R. L. (1980). A cognitive model of the antecedents and consequences of satisfaction decisions. Journal of Marketing Research, 17(4), 460–469.
Herzberg, F., Mausner, B., & Snyderman, B. B. (1959). The motivation to work (2nd ed.). John Wiley & Sons.
