การพัฒนารูปแบบและศึกษาผลทางคลินิกของโปรแกรมการบริหารข้อเข่าร่วมกับพอกยาสมุนไพรในผู้สูงอายุที่มีภาวะข้อเข่าเสื่อม ณ คลินิกผู้สูงอายุ โรงพยาบาลอากาศอำนวย จังหวัดสกลนคร
คำสำคัญ:
การบริหารข้อเข่า, การพอกยาสมุนไพร, ข้อเข่าเสื่อม, ผู้สูงอายุ, คุณภาพชีวิตบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยกึ่งทดลองแบบกลุ่มเดียววัดก่อนและหลังการทดลอง (One Group Pretest-Posttest Design) มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบและศึกษาผลทางคลินิกของโปรแกรมการบริหารข้อเข่าร่วมกับการพอกยาสมุนไพรในผู้สูงอายุที่มีภาวะข้อเข่าเสื่อม ณ คลินิกผู้สูงอายุ โรงพยาบาลอากาศอำนวย จังหวัดสกลนคร กลุ่มตัวอย่างคือผู้สูงอายุอายุ 60–69 ปี จำนวน 30 คน คัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจงตามเกณฑ์คัดเข้า–คัดออก กลุ่มตัวอย่างเข้าร่วมโปรแกรมโดยรับการพอกยาสมุนไพรและบริหารข้อเข่าภายใต้การกำกับดูแลสัปดาห์ละ 2 ครั้ง ร่วมกับ การบริหารข้อเข่าด้วยตนเองที่บ้านวันละ 1 ครั้ง เป็นเวลา 8 สัปดาห์ วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา การทดสอบทีแบบจับคู่ และการวิเคราะห์ความแปรปรวนทางเดียวแบบวัด
ผลการวิจัยพบว่า หลังการทดลอง ระดับความปวดข้อเข่าลดลงจากระดับมาก เฉลี่ย 6.89 (S.D. = 0.97) เป็นระดับน้อย เฉลี่ย 3.00 (S.D. = 0.75) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.001) อาการข้อฝืดลดลงจากเฉลี่ย 6.40 เป็น 2.97 (p < 0.001) และความสามารถในการใช้งานข้อเพิ่มขึ้นจากเฉลี่ย 6.44 เป็น 2.99 (p < 0.001) การวิเคราะห์แบบวัดซ้ำตลอดระยะเวลา 8 สัปดาห์พบว่าระดับความปวดลดลงต่อเนื่องอย่างมีนัยสำคัญ (F = 1357.36, p < 0.001) โดยค่าเฉลี่ยของความปวดลดลงในแต่ละสัปดาห์ประมาณ 1 คะแนนด้านคุณภาพชีวิต พบว่าค่าอรรถประโยชน์ เพิ่มขึ้นจาก 0.544 (S.D. = 0.135) เป็น 0.839 (S.D. = 0.103, p < 0.001) และคะแนนสุขภาพโดยรวม เพิ่มจาก 58.17 เป็น 82.33 (p < 0.001) แสดงถึงการปรับตัวและสมรรถภาพชีวิตที่ดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ ขณะเดียวกันกลุ่มตัวอย่างมีความพึงพอใจต่อโปรแกรมในระดับมากที่สุด ค่าเฉลี่ย = 4.38 (S.D. = 0.45)
เอกสารอ้างอิง
Fuggle N, Laslop A, Rizzoli R, Al-Daghri N, Alokail M, Balkowiec-Iskra E, et al.(2025). Treatment of osteoporosis and osteoarthritis in the oldest old. Drugs. 2025;1–18.
Jenei-Lanzl Z, Zaucke F.(2024). Osteoarthritis year in review 2024: Biology. Osteoarthritis Cartilage. 2025;33(1):58–66.
สุระเพ็ญ สุวรรณสว่าง.(2551). ผลของการใช้โปรแกรมการออกกำลังกล้ามเนื้อต้นขาต่อระดับความปวดของผู้ป่วยโรคข้อเข่าเสื่อมตามวัย [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต]. นครศรีธรรมราช: มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์.
ศิรสา เรืองฤทธิ์ชาญกุล, อรพิชญา ไกรฤทธิ์.(2561). การประเมินความเจ็บปวดเรื้อรังในผู้สูงอายุ. รามาธิบดีเวชสาร. 2561;41(3):92–9.
ศรัณยา จันษร, มณฑา เก่งพานิช, ธราดล เก่งพานิช.(2561). ผลของโปรแกรมส่งเสริมการออกกำลังกายแบบไทซิเพื่อลดอาการปวดข้อเข่าของผู้สูงอายุที่มีภาวะข้อเข่าเสื่อมในโรงพยาบาลการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ผสมผสาน กรุงเทพมหานคร. วารสารการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก. 2561;16(1):44–56.
ไข่มุก นิลเพ็ชร์, วีระชาติ อำนาจวรรณพร, สโรชา พฤกษวัน, พุทศรี จุลจรูญ.(2561). ประสิทธิผลของสมุนไพรพอกเข่าต่อระดับความปวดเข่าในผู้สูงอายุข้อเข่าเสื่อม. โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านฟ้าห่วน ตำบลไร่ อำเภอลืออำนาจ จังหวัดอำนาจเจริญ [อินเทอร์เน็ต]. 2561 [เข้าถึงเมื่อ 2568 ก.พ. 2]. เข้าถึงได้จาก: http://www.amno.moph.go.th/amno_new/files/3p15.pdf
เจษฎา อุดมพิทยาสรรพ์, วินัย สยอวรรณ, วรายุส คตวงค์, ณัฐสุดา แก้ววิเศษ, อิศรา ศิรมณีรัตน์.(2562). การศึกษาเปรียบเทียบประสิทธิผลของการพอกเข่าด้วยตำรับยาพอกสูตรที่ 1 กับยาพอกสูตรที่ 2 ต่ออาการปวดเข่าและการเคลื่อนไหวข้อเข่าในผู้ป่วยโรคข้อเข่าเสื่อม โรงพยาบาลบางใหญ่ อำเภอบางใหญ่ จังหวัดนนทบุรี. วารสารมหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์. 2562;11(1):64–72.
สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ.(2568). ประกาศสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ เรื่อง การจ่ายค่าใช้จ่ายเพื่อบริการสาธารณสุข กรณีบริการการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก พ.ศ. 2568. กรุงเทพฯ: สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ.
คลินิกผู้สูงอายุ โรงพยาบาลอากาศอำนวย.(2568). รายงานสถิติผู้มารับบริการคลินิกผู้สูงอายุ โรงพยาบาลอากาศอำนวย จังหวัดสกลนคร ประจำปีงบประมาณ 2568. สกลนคร: โรงพยาบาลอากาศอำนวย; 2568.
Faul F, Erdfelder E, Buchner A, Lang AG.(2009). Statistical power analyses using G*Power 3.1: Tests for correlation and regression analyses. Behav Res Methods. 2009;41(4):1149–60.
Kuptniratsaikul V, Dajpratham P, Taechaarpornkul W, et al.(2007). Efficacy of the Thai version of the WOMAC index in patients with knee osteoarthritis. J Thai Tradit Complement Med. 2007;5(2):1–8.
Hawker GA, Mian S, Kendzerska T, French M.(2011). Measures of adult pain: Visual analog scale for pain (VAS pain), numeric rating scale for pain (NRS pain), and verbal rating scale for pain (VRS pain). Arthritis Care Res (Hoboken). 2011;63(S11):S240–52. https://doi.org/10.1002/acr.20543
EuroQol Research Foundation.(2019). EQ-5D-5L user guide. Rotterdam: EuroQol Research Foundation.
Green LW, Kreuter MW.(2005). Health program planning: An educational and ecological approach. Rev ed. Boston: McGraw-Hill.
Kolasinski SL, Neogi T, Hochberg MC, Oatis C, Guyatt G, Block J, et al.(2020). 2019 American College of Rheumatology/Arthritis Foundation guideline for the management of osteoarthritis of the hand, hip, and knee. Arthritis Rheumatol. 2020;72(2):220–33. https://doi.org/10.1002/art.41142
Bannuru RR, Osani MC, Vaysbrot EE, Arden NK, Bennell K, Bierma-Zeinstra SMA, et al.(2019). OARSI guidelines for the non-surgical management of knee, hip, and polyarticular osteoarthritis. Osteoarthritis Cartilage. 2019;27(11):1578–89. https://doi.org/10.1016/j.joca.2019.06.011
Fransen M, McConnell S, Harmer AR, Van der Esch M, Simic M, Bennell KL.(2015). Exercise for osteoarthritis of the knee. Cochrane Database Syst Rev. 2015;(1):CD004376. https://doi.org/10.1002/14651858.CD004376.pub3
Nelson ME, Rejeski WJ, Blair SN, Duncan PW, Judge JO, King AC, et al.(2007). Physical activity and public health in older adults: Recommendation from the American College of Sports Medicine and the American Heart Association. Med Sci Sports Exerc. 2007;39(8):1435–45. https://doi.org/10.1249/mss.0b013e3180616aa2
Shih M, Hootman JM, Kruger J, Helmick CG.(2002). Physical activity in men and women with arthritis: National Health Interview Survey, 2002. Am J Prev Med. 2006;30(5):385–93. https://doi.org/10.1016/j.amepre.2005.12.005
นพพร ศรีคำบ่อ, วิชชุดา ศรีจรงค์, นริศรา รุจิโรจน์ จินดา.(2567). การพัฒนารูปแบบการพยาบาลผู้ป่วยโรคข้อเข่าเสื่อม สถาบันราชประชาสมาสัย. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ. 2567;9(4):501–11.
George SZ, Hirsh AT.(2005). Distinguishing patient satisfaction with treatment delivery from treatment effect: A preliminary investigation of patient satisfaction with symptoms after physical therapy treatment of low back pain. Arch Phys Med Rehabil. 2005;86(7):1338–44. https://doi.org/10.1016/j.apmr.2004.11.037
Leopoldino AO, Machado GC, Ferreira PH, Pinheiro MB, Day R, McLachlan AJ, et al.(2019). Paracetamol versus placebo for knee and hip osteoarthritis. Cochrane Database Syst Rev. 2019;(2):CD013273. https://doi.org/10.1002/14651858.CD013273
Farrokhi S, Chen YF, Piva SR, Fitzgerald GK, Jeong JH, Kwoh CK.(2016). The influence of knee pain location on symptoms, functional status, and knee-related quality of life in older adults with chronic knee pain: Data from the osteoarthritis initiative. Clin J Pain. 2016;32(6):463–70. https://doi.org/10.1097/AJP.0000000000000291
