การพัฒนารูปแบบและศึกษาผลทางคลินิกของโปรแกรมการบริหารข้อเข่าร่วมกับพอกยาสมุนไพรในผู้สูงอายุที่มีภาวะข้อเข่าเสื่อม ณ คลินิกผู้สูงอายุ โรงพยาบาลอากาศอำนวย จังหวัดสกลนคร

Maneerat Saranat

Authors

Maneerat Saranat -

Keywords:

Knee exercise, Herbal poultice, Knee osteoarthritis, Elderly, Quality of Life

Abstract

This research was a quasi-experimental study using a One-Group Pretest-Posttest Design. The objectives were to develop a model and study the clinical effects of a program combining knee joint exercise with herbal poultices for elderly people with knee osteoarthritis at the Geriatric Clinic, Akat Amnuay Hospital, Sakon Nakhon Province. The sample consisted of 30 elderly participants aged 60–69 years, selected by purposive sampling based on inclusion and exclusion criteria. Participants entered an 8-week program involving supervised herbal poultice application and knee exercise twice a week, combined with daily home-based self-exercise once a day. Data were analyzed using descriptive statistics, Paired t-tests, and One-way Repeated Measures ANOVA.

The results revealed that after the intervention, the knee pain level significantly decreased from a high level (mean = 6.89, S.D. = 0.97) to a low level (mean = 3.00, S.D. = 0.75, p < 0.001). Stiffness scores decreased (mean 6.40 to 2.97, p < 0.001), and scores for difficulty with joint function also decreased (mean 6.44 to 2.99, p < 0.001). One-way Repeated Measures ANOVA analysis showed a continuous, significant reduction in pain throughout the 8 weeks (F = 1357.36, p < 0.001), with the mean pain score decreasing by approximately 1 point each week. Regarding quality of life, the Utility value increased from 0.544 (S.D. = 0.135) to 0.839 (S.D. = 0.103, p < 0.001), and the overall health score increased from 58.17 to 82.33 (p < 0.001), indicating a significant improvement in adjustment and life competency. Participants expressed the highest level of satisfaction with the program (mean = 4.38, S.D. = 0.45).

References

Fuggle N, Laslop A, Rizzoli R, Al-Daghri N, Alokail M, Balkowiec-Iskra E, et al.(2025). Treatment of osteoporosis and osteoarthritis in the oldest old. Drugs. 2025;1–18.

Jenei-Lanzl Z, Zaucke F.(2024). Osteoarthritis year in review 2024: Biology. Osteoarthritis Cartilage. 2025;33(1):58–66.

สุระเพ็ญ สุวรรณสว่าง.(2551). ผลของการใช้โปรแกรมการออกกำลังกล้ามเนื้อต้นขาต่อระดับความปวดของผู้ป่วยโรคข้อเข่าเสื่อมตามวัย [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต]. นครศรีธรรมราช: มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์.

ศิรสา เรืองฤทธิ์ชาญกุล, อรพิชญา ไกรฤทธิ์.(2561). การประเมินความเจ็บปวดเรื้อรังในผู้สูงอายุ. รามาธิบดีเวชสาร. 2561;41(3):92–9.

ศรัณยา จันษร, มณฑา เก่งพานิช, ธราดล เก่งพานิช.(2561). ผลของโปรแกรมส่งเสริมการออกกำลังกายแบบไทซิเพื่อลดอาการปวดข้อเข่าของผู้สูงอายุที่มีภาวะข้อเข่าเสื่อมในโรงพยาบาลการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ผสมผสาน กรุงเทพมหานคร. วารสารการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก. 2561;16(1):44–56.

ไข่มุก นิลเพ็ชร์, วีระชาติ อำนาจวรรณพร, สโรชา พฤกษวัน, พุทศรี จุลจรูญ.(2561). ประสิทธิผลของสมุนไพรพอกเข่าต่อระดับความปวดเข่าในผู้สูงอายุข้อเข่าเสื่อม. โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านฟ้าห่วน ตำบลไร่ อำเภอลืออำนาจ จังหวัดอำนาจเจริญ [อินเทอร์เน็ต]. 2561 [เข้าถึงเมื่อ 2568 ก.พ. 2]. เข้าถึงได้จาก: http://www.amno.moph.go.th/amno_new/files/3p15.pdf

เจษฎา อุดมพิทยาสรรพ์, วินัย สยอวรรณ, วรายุส คตวงค์, ณัฐสุดา แก้ววิเศษ, อิศรา ศิรมณีรัตน์.(2562). การศึกษาเปรียบเทียบประสิทธิผลของการพอกเข่าด้วยตำรับยาพอกสูตรที่ 1 กับยาพอกสูตรที่ 2 ต่ออาการปวดเข่าและการเคลื่อนไหวข้อเข่าในผู้ป่วยโรคข้อเข่าเสื่อม โรงพยาบาลบางใหญ่ อำเภอบางใหญ่ จังหวัดนนทบุรี. วารสารมหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์. 2562;11(1):64–72.

สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ.(2568). ประกาศสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ เรื่อง การจ่ายค่าใช้จ่ายเพื่อบริการสาธารณสุข กรณีบริการการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก พ.ศ. 2568. กรุงเทพฯ: สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ.

คลินิกผู้สูงอายุ โรงพยาบาลอากาศอำนวย.(2568). รายงานสถิติผู้มารับบริการคลินิกผู้สูงอายุ โรงพยาบาลอากาศอำนวย จังหวัดสกลนคร ประจำปีงบประมาณ 2568. สกลนคร: โรงพยาบาลอากาศอำนวย; 2568.

Faul F, Erdfelder E, Buchner A, Lang AG.(2009). Statistical power analyses using G*Power 3.1: Tests for correlation and regression analyses. Behav Res Methods. 2009;41(4):1149–60.

Kuptniratsaikul V, Dajpratham P, Taechaarpornkul W, et al.(2007). Efficacy of the Thai version of the WOMAC index in patients with knee osteoarthritis. J Thai Tradit Complement Med. 2007;5(2):1–8.

Hawker GA, Mian S, Kendzerska T, French M.(2011). Measures of adult pain: Visual analog scale for pain (VAS pain), numeric rating scale for pain (NRS pain), and verbal rating scale for pain (VRS pain). Arthritis Care Res (Hoboken). 2011;63(S11):S240–52. https://doi.org/10.1002/acr.20543

EuroQol Research Foundation.(2019). EQ-5D-5L user guide. Rotterdam: EuroQol Research Foundation.

Green LW, Kreuter MW.(2005). Health program planning: An educational and ecological approach. Rev ed. Boston: McGraw-Hill.

Kolasinski SL, Neogi T, Hochberg MC, Oatis C, Guyatt G, Block J, et al.(2020). 2019 American College of Rheumatology/Arthritis Foundation guideline for the management of osteoarthritis of the hand, hip, and knee. Arthritis Rheumatol. 2020;72(2):220–33. https://doi.org/10.1002/art.41142

Bannuru RR, Osani MC, Vaysbrot EE, Arden NK, Bennell K, Bierma-Zeinstra SMA, et al.(2019). OARSI guidelines for the non-surgical management of knee, hip, and polyarticular osteoarthritis. Osteoarthritis Cartilage. 2019;27(11):1578–89. https://doi.org/10.1016/j.joca.2019.06.011

Fransen M, McConnell S, Harmer AR, Van der Esch M, Simic M, Bennell KL.(2015). Exercise for osteoarthritis of the knee. Cochrane Database Syst Rev. 2015;(1):CD004376. https://doi.org/10.1002/14651858.CD004376.pub3

Nelson ME, Rejeski WJ, Blair SN, Duncan PW, Judge JO, King AC, et al.(2007). Physical activity and public health in older adults: Recommendation from the American College of Sports Medicine and the American Heart Association. Med Sci Sports Exerc. 2007;39(8):1435–45. https://doi.org/10.1249/mss.0b013e3180616aa2

Shih M, Hootman JM, Kruger J, Helmick CG.(2002). Physical activity in men and women with arthritis: National Health Interview Survey, 2002. Am J Prev Med. 2006;30(5):385–93. https://doi.org/10.1016/j.amepre.2005.12.005

นพพร ศรีคำบ่อ, วิชชุดา ศรีจรงค์, นริศรา รุจิโรจน์ จินดา.(2567). การพัฒนารูปแบบการพยาบาลผู้ป่วยโรคข้อเข่าเสื่อม สถาบันราชประชาสมาสัย. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ. 2567;9(4):501–11.

George SZ, Hirsh AT.(2005). Distinguishing patient satisfaction with treatment delivery from treatment effect: A preliminary investigation of patient satisfaction with symptoms after physical therapy treatment of low back pain. Arch Phys Med Rehabil. 2005;86(7):1338–44. https://doi.org/10.1016/j.apmr.2004.11.037

Leopoldino AO, Machado GC, Ferreira PH, Pinheiro MB, Day R, McLachlan AJ, et al.(2019). Paracetamol versus placebo for knee and hip osteoarthritis. Cochrane Database Syst Rev. 2019;(2):CD013273. https://doi.org/10.1002/14651858.CD013273

Farrokhi S, Chen YF, Piva SR, Fitzgerald GK, Jeong JH, Kwoh CK.(2016). The influence of knee pain location on symptoms, functional status, and knee-related quality of life in older adults with chronic knee pain: Data from the osteoarthritis initiative. Clin J Pain. 2016;32(6):463–70. https://doi.org/10.1097/AJP.0000000000000291