ประสิทธิผลของโปรแกรมสุขศึกษาในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองที่มานอนรักษาในโรงพยาบาลเคียนซา
คำสำคัญ:
โปรแกรมสุขศึกษา, โรคหลอดเลือดสมองซ้ำ, แบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ, การรับรู้ปัจจัยเสี่ยง, พฤติกรรมการป้องกันบทคัดย่อ
การวิจัยกึ่งทดลองครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประสิทธิผลของโปรแกรมสุขศึกษาโดยประยุกต์ใช้แบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ (Health Belief Model: HBM) ต่อการรับรู้ปัจจัยเสี่ยง การรับรู้ประโยชน์ และพฤติกรรมการป้องกันการกลับเป็นโรคหลอดเลือดสมองซ้ำของผู้ป่วยที่มารักษาในโรงพยาบาลเคียนซา กลุ่มตัวอย่างคือผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองที่ได้รับการคัดเลือกแบบเจาะจง จำนวน 60 คน แบ่งเป็น กลุ่มทดลอง 30 คน ที่ได้รับโปรแกรมสุขศึกษา 6 ครั้ง และกลุ่มควบคุม 30 คน ที่ได้รับการพยาบาลตามปกติ เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยประกอบด้วยโปรแกรมสุขศึกษา 6 กิจกรรม และแบบสอบถาม 4 ส่วน ซึ่งมีค่าความเชื่อมั่นของแบบสอบถามตัวแปรตามทั้งหมดสูงกว่า 0.80 วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา, Paired t-test และ Independent t-test.
ผลการวิจัยพบว่า: 1) ภายหลังเข้าร่วมโปรแกรมสุขศึกษา กลุ่มทดลองมีคะแนนเฉลี่ยการรับรู้ปัจจัยเสี่ยง (M=12.13) และการรับรู้ประโยชน์ (M=11.76) สูงกว่าก่อนเข้าร่วมโปรแกรม (M=9.96 และ M=9.06 ตามลำดับ) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .05), 2) ภายหลังเข้าร่วมโปรแกรมสุขศึกษา กลุ่มทดลองมีคะแนนเฉลี่ยพฤติกรรมการป้องกันการกลับเป็นโรคหลอดเลือดสมองซ้ำสูงขึ้น (M=33.03) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ เมื่อเทียบกับก่อนเข้าร่วมโปรแกรม (M=28.00) (p < .05) และ 3) ภายหลังการทดลอง กลุ่มทดลองมีคะแนนเฉลี่ยการรับรู้ปัจจัยเสี่ยง การรับรู้ประโยชน์ และพฤติกรรมการป้องกันการกลับเป็นโรคหลอดเลือดสมองซ้ำ สูงกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .05 สำหรับทุกตัวแปร)
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization.(2021). WHO definition of stroke. Geneva: WHO; 2021. Available from: https://www.who.int
สถาบันประสาทวิทยา.(2550). แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคหลอดเลือดสมองในประเทศไทย. กรุงเทพฯ: กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข.
World Stroke Organization.(2022). Global stroke fact sheet 2022. Geneva: WSO; 2022. Available from: https://www.world-stroke.org
กรมควบคุมโรค.(2566). รายงานสถานการณ์โรคหลอดเลือดสมอง ประเทศไทย. กรุงเทพฯ: กระทรวงสาธารณสุข.
สำนักงานสถิติแห่งชาติ.(2565). รายงานผู้พิการจากโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) ประเทศไทย. กรุงเทพฯ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ.
Feigin VL, Stark BA, Johnson CO, Roth GA, Bisignano C, Abady GG, et al.(2021). Global, regional, and national burden of stroke and its risk factors, 1990–2019: A systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2019. Lancet Neurol. 2021;20(10):795–820.
Campbell BCV, Khatri P, Group SI.(2019). Stroke recurrence: Current concepts, evidence, and research priorities. Stroke. 2019;50(7):1903–12. doi:10.1161/STROKEAHA.119.025421
Becker MH, Maiman LA.(1988). Health belief model. In: Glanz K, Lewis FM, Rimer BK, editors. Health behavior and health education: Theory, research, and practice. San Francisco, CA: Jossey-Bass; 1988. p. 153–72.
โรงพยาบาลเคียนซา.(2568). ข้อมูลผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง จำนวน 72 คน ณ วันที่ 31 กรกฎาคม 2568. สุราษฎร์ธานี: โรงพยาบาลเคียนซา; 2568.
Best JW.(1977). Research in education. 3rd ed. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall.
รัตน์ศิริ ทาโต.(2561). การสร้างและตรวจสอบคุณภาพเครื่องมือวิจัยทางสังคมศาสตร์และพฤติกรรมศาสตร์. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัย.
เสาวลักษณ์ ถาวรกฤษ.(2566). ประสิทธิผลของโปรแกรมสุขศึกษาโดยประยุกต์ใช้แบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพต่อการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพของกลุ่มเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมอง. ตราด: โรงพยาบาลตราด; 2566. Available from: https://trathospital.go.th/KM/TempDoc/temp_4225.pdf
ปรีดี ยศดา.(2561). ผลของโปรแกรมพัฒนาพฤติกรรมป้องกันโรคหลอดเลือดสมองของผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูง อำเภอบรบือ จังหวัดมหาสารคาม [วิทยานิพนธ์ปริญญาพยาบาลศาสตรมหาบัณฑิต]. นนทบุรี: มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช; 2561.
ดวงมาลย์ คำหม่อม.(2563). ประสิทธิผลโปรแกรมเสริมสร้างความรู้และทักษะของผู้ดูแลในการดูแลผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง โรงพยาบาลแพร่. วารสารโรงพยาบาลแพร่. 2563;28(1):92-106.
หนึ่งนุช บุตรวัง.(2566). การศึกษาเปรียบเทียบผลของโปรแกรมส่งเสริมทักษะผู้ดูแลต่อความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวันและภาวะแทรกซ้อนของผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง หอผู้ป่วยอายุรกรรมหญิง โรงพยาบาลวานรนิวาส จังหวัดสกลนคร. สกลนคร: กระทรวงสาธารณสุข; 2566. Available from: https://skko.moph.go.th/dward/document_file/oa/research_file_name/20240223155156_842274824.pdf
นิตยา กระจ่างแก้ว.(2567). ผลของโปรแกรมการฝึกทักษะผู้ดูแลผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองระยะพึ่งพิงขณะอยู่ในโรงพยาบาล. เชียงใหม่: โรงพยาบาลประสาทเชียงใหม่; 2567. Available from: https://www.cmneuro.go.th/TH/
