การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพของผู้สูงอายุโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนในเขตรับผิดชอบโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านก้านเหลือง ตำบลชุมแสง อำเภอกระสัง จังหวัดบุรีรัมย์
คำสำคัญ:
การส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุ, การมีส่วนร่วม, อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาบริบท สถานการณ์ สาเหตุ ปัญหา และความต้องการด้านการส่งเสริมสุขภาพของผู้สูงอายุ และ 2) พัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพของผู้สูงอายุโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนในเขตรับผิดชอบโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านก้านเหลือง ตำบลชุมแสง อำเภอกระสัง จังหวัดบุรีรัมย์ กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วย ผู้สูงอายุติดสังคม จำนวน 40 คน และภาคีเครือข่ายสุขภาพ จำนวน 35 คน ดำเนินการวิจัยระหว่างเดือนธันวาคม 2568 ถึงเดือนเมษายน 2569 โดยใช้กระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการตามแนวคิดของ Kemmis และ McTaggart จำนวน 1 วงรอบ เครื่องมือที่ใช้ ได้แก่ แบบสอบถาม แบบประเมินความสามารถในการดำเนินกิจวัตรประจำวัน (ADL) แบบวัดคุณภาพชีวิต WHOQOL-BREF-THAI แนวทางการสนทนากลุ่ม และแบบบันทึกการถอดบทเรียน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน Paired t-test และการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา
ผลการศึกษาพบว่า รูปแบบที่พัฒนาขึ้นประกอบด้วย 5 องค์ประกอบ ได้แก่ 1) การศึกษาบริบทและวิเคราะห์ปัญหา 2) การมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่าย 3) การพัฒนาศักยภาพผู้สูงอายุและภาคีเครือข่าย 4) การจัดกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุ และ 5) การติดตาม ประเมินผล และถอดบทเรียน ภาคีเครือข่ายมีส่วนร่วมในการพัฒนารูปแบบโดยรวมอยู่ในระดับมาก (= 4.29, S.D.=0.54) และผู้สูงอายุมีคุณภาพชีวิตภายหลังการพัฒนารูปแบบสูงกว่าก่อนการพัฒนาอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p-value<0.001)
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงสาธารณสุข.(2566). รายงานจำนวนผู้สูงอายุในเขตพื้นที่รับผิดชอบ จำแนกตามความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวันระบบคลังข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพ (HDC) [อินเตอร์เน็ต]. 2566. เข้าถึงได้จาก: https://hdcservice.moph.go.th.
กระทรวงสาธารณสุข.(2565). แผนปฏิบัติราชการแผนการบูรณาการเพื่อการพัฒนาสุขภาพผู้สูงอายุ (พ.ศ. 2566-2570). นนทบุรี:กองบริหารสาธารณสุข; 2565.
กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข.(2566). รายงานสถานการณ์ผู้สูงอายุไทย พ.ศ. 2566. นนทบุรี: สำนักอนามัยผู้สูงอายุ; 2566.
ฃมณฑิชา เจนพานิชทรัพย์, ณฐิฌา แก้วอำไพ และวิไลพร คลีกร.(2566). การพัฒนารูปแบบการจัดบริการสุขภาพผู้สูงอายุจังหวัดบุรีรัมย์. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9. 2566;17(1):255-271.
ระบบคลังข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพจังหวัดบุรีรัมย์. การคัดกรองผู้สูงอายุ 9 ด้าน [อินเตอร์เน็ต]. 2568. เข้าถึงได้จาก:https://hdc.moph.go.th/brm/public/standardsubcatalog/ 6966b0664b89805a484d7ac96c6edc48.
โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านก้านเหลือง ตำบลชุมแสง อำเภอกระสัง จังหวัดบุรีรัมย์. (2568). รายงานผู้สูงอายุ ปี 2568. (เอกสารอัดสำเนา).
Kemmis S, McTaggart R.(1988). The action research planner. 3rd ed. Geelong (Victoria): Deakin University Press.
สุมัทนา กลางคาร และวรพจน์ พรหมสัตยพรต. (2553). หลักการวิจัยทางวิทยาศาสตร์สุขภาพ (พิมพ์ครั้งที่ 6). สารคามการพิมพ์.
กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ. (2564) คู่มือผู้ดำเนินการการดูแลผู้สูงอายุหรือผู้มีภาวะพึ่งพิง. กองสถานประกอบการเพื่อสุขภาพ.กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข. 2565
กรมการแพทย์ (2564). คู่มือการคัดกรองและประเมินสุขภาพผุ้สูงอายุ พ.ศ. 2564. บริษัท ณจันดา ครีเอชั่น จำกัด.กองสถานประกอบการเพื่อสุขภาพ
กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ. (2567). คู่มือผู้ดำเนินการการดูแลผู้สูงอายุหรือผู้มีภาวะพึ่งพิง. นนทบุรี: กรมสนับสนุนบริการ สุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข.
บุญชม ศรีสะอาด.(2560). การวิจัยเบื้องต้น. พิมพ์ครั้งที่ 10. กรุงเทพมหานคร: สุวีริยาสาส์น; 2560.
บัญชา เอกศิริ, สมัย ลาประวัติ.(2568). การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพของผู้สูงอายุโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน ตำบลเมืองน้อย อำเภอกันทรารมย์ จังหวัดศรีสะเกษ. วารสารวิจัยและพัฒนาสุขภาพศรีสะเกษ.2568;4(1):242-256.
ถิรวัฒน์ ลาประวัติ, สมัย ลาประวัติ.(2567). การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพของผู้สูงอายุโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน ตำบลหนองหัวช้าง อำเภอกันทรารมย์ จังหวัดศรีสะเกษ. วารสารวิจัยและพัฒนาสุขภาพศรีสะเกษ.2567;3(4):242-256.
ศรายุทธ ชูสุทน, พัดชา หิรัญวัฒนกุล, สุมัทนา กลางคาร.(2565). การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพของผู้สูงอายุโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน เทศบาลตำบลบางนกแขวก อำเภอบางคนที จังหวัดสมุทรสงคราม. วารสารวิชาการสาธารณสุขชุมชน.2565;8(2):35-48.
