ประสิทธิผลของโปรแกรมการกำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ลูกน้ำยุงลายในความถี่ที่แตกต่างกันต่อดัชนีลูกน้ำ ยุงลาย ในพื้นที่จังหวัดตรัง: การวิจัยเชิงทดลองแบบสุ่มแยกกลุ่ม
คำสำคัญ:
โรคไข้เลือดออก, ลูกน้ำยุงลาย, การกำจัดแหล่งเพาะพันธุ์, ดัชนีลูกน้ำยุงลาย, การทดลองแบบสุ่มแยกกลุ่มบทคัดย่อ
การวิจัยเป็นการทดลองแบบสุ่มแยกกลุ่ม (Cluster Randomized Controlled Trial: CRCT) ดำเนินการในพื้นที่จังหวัดตรัง ระยะเวลา 16 สัปดาห์ กลุ่มทดลองประกอบด้วย อสม. จำนวน 159 คน และครัวเรือน 2,468 หลังคาเรือน ดำเนินกิจกรรมกำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ลูกน้ำยุงลายทุก 4 วัน ส่วนกลุ่มควบคุมประกอบด้วย อสม. จำนวน 104 คน และครัวเรือน 1,783 หลังคาเรือน ดำเนินกิจกรรมทุก 7 วัน เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสำรวจค่าดัชนีลูกน้ำยุงลาย วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและสถิติเปรียบเทียบ
ผลการศึกษาพบว่า กลุ่มทดลองมีค่าดัชนีลูกน้ำยุงลาย HI, CI และ BI ลดลงมากกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .05) นอกจากนี้ กลุ่มทดลองยังมีคะแนนเฉลี่ยด้านความรู้ ทัศนคติ และพฤติกรรมการป้องกันควบคุมโรคไข้เลือดออกหลังการทดลองสูงกว่าก่อนการทดลองและสูงกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ผลการวิจัยชี้ให้เห็นว่าการกำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ลูกน้ำยุงลายทุก 4 วัน มีประสิทธิผลในการลดความหนาแน่นของลูกน้ำยุงลายและเสริมสร้างพฤติกรรมการป้องกันโรคไข้เลือดออกได้ดีกว่าการดำเนินการทุก 7 วัน
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization.(2024). Dengue and severe dengue [Internet]. Geneva: WHO; 2024 [cited 2025 Oct 26]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue
กระทรวงสาธารณสุข, กรมควบคุมโรค.(2563). แนวทางการวินิจฉัยและการดูแลรักษาผู้ป่วยโรคไข้เลือดออกเดงกีในผู้ใหญ่ พ.ศ. 2563 [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรมการแพทย์; 2563 [เข้าถึงเมื่อ 2568 ต.ค. 26]. เข้าถึงได้จาก: https://www.dms.go.th/backend/Content/Content_FIle/Bandner_(Small)/Attach/ 25640302103903 AM_CPG%20Adult%20Dengue.pdf
Bhatt S, Gething PW, Brady OJ, Messina JP, Farlow AW, Moyes CL, et al.(2013). The global distribution and burden of dengue. Nature. 2013;496(7446):504-7.
Shepard DS, Undurraga EA, Halasa YA, Stanaway JD.(2016). The global economic burden of dengue: a systematic analysis. Lancet Infect Dis. 2016;16(8):935-41.
Brady OJ, Gething PW, Bhatt S, Messina PJ, Brownstein JS, Hoen AP, et al.(2012). Refining the global spatial limits of dengue virus transmission by Aedes aegypti and Aedes albopictus. PLoS Negl Trop Dis. 2012;6(8):e1760.
กระทรวงสาธารณสุข, กรมควบคุมโรค.(2568). สถานการณ์และแนวโน้มโรคไข้เลือดออกในประเทศไทย ปี พ.ศ. 2568 (ข้อมูล ณ วันที่ 19 สิงหาคม 2568). รายงานการเฝ้าระวังทางระบาดวิทยาประจำสัปดาห์[อินเทอร์เน็ต]. 2568 [เข้าถึงเมื่อ 2568 ต.ค. 26];56(8). เข้าถึงได้จาก: https://he05.tci-thaijo.org/index.php/WESR/article/view/6538
กรมควบคุมโรค.(2568). สถานการณ์โรคไข้เลือดออกประเทศไทย พ.ศ. 2567–2568. นนทบุรี: กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข; 2568.
Caprara A, de Oliveira Lima JW, Marinho AC, Calvasina PG, Landim LP, Sommerfeld J.(2015). Community-based participatory approach for dengue control: cluster randomized trial in Fortaleza, Brazil. Trans R Soc Trop Med Hyg. 2015;109(2):99-105.
Donner A, Klar N.(2000). Design and analysis of cluster randomization trials in health research. London: Arnold Publishers; 2000.
World Health Organization.(2009). Dengue: guidelines for diagnosis, treatment, prevention and control. 3rd ed. Geneva: WHO; 2009.
Boonklong O, Bhumiratana A. Seasonal and geographical variation of dengue vectors in Narathiwat, southern Thailand. Can J Infect Dis Med Microbiol. 2016;2016:8062360.
กรมควบคุมโรค. (2567). คู่มือการเฝ้าระวังและควบคุมโรคไข้เลือดออกสำหรับเจ้าหน้าที่สาธารณสุข. นนทบุรี: กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข; 2567.
Suwanbamrung C, Thongprai K, Suwanbamrung C.(2018). The effectiveness of larval control frequency on dengue vector indices in Thailand. Trop Med Infect Dis. 2018;3(4):119.
Esu E, Otu C, Anoke B.(2010). The effect of reducing larval breeding habitats on dengue vector indices in an urban community in Calabar, Nigeria. J Vector Borne Dis. 2010;47(2):100-5.
Arunachalam N, Tana S, Espino F, Kittayapong P, Abeyewickreme W, Wai KT, et al.(2010). Community-based control of Aedes aegypti by adoption of eco-health methods in Andaman and Nicobar Islands. Pathog Glob Health. 2010;104(5):338-46.
Alvarado-Castro V, Andersson N, Ledogar RJ, Harris E.(2017). Community mobilization for dengue prevention and control: an integrated cluster randomized trial in Sri Lanka. Trans R Soc Trop Med Hyg. 2017;111(1):19-26.
