การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยแบบประคับประคอง (Palliative care) โรงพยาบาลโนนสูง นครราชสีมา
คำสำคัญ:
การดูแลแบบประคับประคอง, การปรับตัวของญาติผู้ดูแล, ทฤษฎีการปรับตัวของรอย, โรงพยาบาลชุมชนบทคัดย่อ
การวิจัยกึ่งทดลอง (Quasi Experimental Research) มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) พัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยแบบประคับประคอง โรงพยาบาลโนนสูง จังหวัดนครราชสีมา และ (2) ศึกษาผลการพัฒนารูปแบบการดูแลดังกล่าว ดำเนินการวิจัยระหว่างวันที่ 1 พฤษภาคม 2568 ถึง 31 มีนาคม 2569 กลุ่มตัวอย่างเป็นญาติผู้ดูแลหลักของผู้ป่วยโรคเรื้อรังระยะท้าย (คะแนน PPS $\le$ 50%) ที่เข้ารับบริการในคลินิกประคับประคอง จำนวน 20 ราย ซึ่งได้มาจากการเลือกแบบเฉพาะเจาะจง เครื่องมือที่ใช้รวบรวมข้อมูลคือ แบบบันทึกข้อมูลทั่วไป และแบบสอบถามการปรับตัวของญาติผู้ดูแล วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติพรรณนา ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน
ผลการวิจัยพบว่า รูปแบบการดูแลแบบประคับประคองที่พัฒนาขึ้นเน้นการบูรณาการทีมสหสาขาวิชาชีพ (แพทย์ พยาบาล เภสัชกร และทีมเยี่ยมบ้าน) และโปรแกรมเสริมสร้างพลังอำนาจ 4 ขั้นตอน ควบคู่กับการมอบคู่มือและการติดตามเยี่ยมทางโทรศัพท์ในวันที่ 7 และ 14 สำหรับผลการทดลองใช้ในกลุ่มตัวอย่าง 20 ราย พบว่า ญาติผู้ดูแลส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง (ร้อยละ 70.0) เป็นบุตร (ร้อยละ 55.0) และดูแลผู้ป่วยมะเร็งระยะท้ายมากที่สุด (ร้อยละ 60.0) ในภาพรวมญาติผู้ดูแลมีคะแนนเฉลี่ยการปรับตัวทุกด้านอยู่ในระดับปานกลาง ( = 107.25, SD = 12.45) เมื่อพิจารณารายด้านพบว่า ด้านการพึ่งพาอาศัยผู้อื่นมีคะแนนเฉลี่ยสูงที่สุดอยู่ในระดับสูง (
= 31.25, SD = 3.10) ในขณะที่ด้านการปรับตัวทางร่างกายมีคะแนนเฉลี่ยต่ำที่สุดซึ่งอยู่ในระดับปานกลาง (
= 22.40, SD = 4.15)
เอกสารอ้างอิง
กิตติยาพร จันทร์ชม. (2564). การเสริมสร้างพลังอำนาจในการดูแลผู้ป่วยระยะท้ายแบบประคับประคองในครอบครัวและชุมชน: บทบาทสำคัญของพยาบาล. วารสารวิทยาศาสตร์สุขภาพ วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สรรพสิทธิประสงค์, 5(2), 12–24.
กิตติกร ประสิทธิศิริกุล และ นงนุช เพ็ชรร่วง. (2561). การพยาบาลครอบครัวและระบบบริการสุขภาพชุมชน. สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยมหิดล.
เพ็ญนภา แดงต้อมยุทธ์, จุติมา มาสัย และ สุพรรณี หศิลก. (2560). การเสริมสร้างพลังอำนาจ: บทบาทของพยาบาล. วารสารกองการพยาบาล, 44(2), 159–168.
มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย. (2559). รายงานสถานการณ์ผู้สูงอายุไทย พ.ศ. 2559. มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย.
ยุพา จิ๋วพัฒนกุล. (2561). การดูแลครอบครัว. ใน กีรดา ไกรนุวัตร และ รัชนก คชโกร (บรรณาธิการ), การพยาบาลชุมชน (พิมพ์ครั้งที่ 11). คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล.
ศรีเวียง ไพโรจน์กุล. (2563). การดูแลแบบประคับประคองของประเทศไทย: การมุ่งสู่คุณภาพ. ใน คู่มือการดูแลผู้ป่วยแบบประคับประคองและระยะท้าย (สำหรับบุคลากรทางการแพทย์) (พิมพ์ครั้งที่ 1). สำนักงานพิมพ์กิจการโรงพิมพ์องค์การสงเคราะห์ทหารในพระบรมราชูปถัมภ์.
ศูนย์การุณรักษ์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น. (2561). แนวทางการดูแลผู้ป่วยระยะท้ายแบบประคับประคอง. ศูนย์การุณรักษ์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น.
ศูนย์ข้อมูลด้านเวชภัณฑ์ กระทรวงสาธารณสุข. (2563). ประกาศคณะกรรมการพัฒนาระบบยาแห่งชาติ เรื่อง นิยามปฏิบัติการ (Operational definition) ของคำที่เกี่ยวข้องกับเรื่องการดูแลแบบประคับประคอง (Palliative care) สำหรับประเทศไทย พ.ศ. 2563. http://www.ratchakicha.soc.go.th/DATA/PDF/2563/E/261/T_0003.PDF
สรญา แก้วพิทูลย์. (2559). เวชศาสตร์ครอบครัวและชุมชน (Family Medicine and Community Medicine). สำนักวิชาการแพทย์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี.
อากาศ พัฒนเรืองไล. (2559). List disease of Palliative care and Functional unit. สำนักการแพทย์ กรมการแพทย์. อาร์ต ควอลิไฟท์.
Alligood, M. R. (2021). Nursing theorists and their work (10th ed.). Elsevier.
Bovero, A., Seddio, G., Opezzo, M., & Tosi, C. (2022). The burden of caregiver in palliative care: A systematic review of global perspectives and adaptation strategies. Journal of Palliative Medicine, 25(4), 612–625. https://doi.org/10.1089/jpm.2021.0452
Ferrell, B. R., & Paice, J. A. (Eds.). (2019). Oxford textbook of palliative nursing (5th ed.). Oxford University Press.
Gomez-Castillo, M., & Roy, C. (2020). Using Roy's Adaptation Model to guide palliative care nursing interventions for family caregivers. Nursing Science Quarterly, 33(3), 245–252. https://doi.org/10.1177/0894318420924119
Hudson, P., Trauer, T., Kelly, B., & O'Connor, M. (2018). Reducing distress in family caregivers of palliative care patients: A randomized controlled trial. Journal of Pain and Symptom Management, 56(1), 19–27. https://doi.org/10.1016/j.jpainsymman.2018.03.018
Sansom, A., & Charles, L. (2023). Quality of life and physiological burden among primary caregivers of end-stage chronic disease patients in community hospitals. International Journal of Care and Palliative Nursing, 14(2), 88–99.
World Health Organization. (2020). Global atlas of palliative care (2nd ed.). Worldwide Hospice Palliative Care Alliance. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/palliative-care
