การพัฒนารูปแบบการเยี่ยมบ้านผู้ป่วยจิตเวชและยาเสพติดที่มีพฤติกรรมก้าวร้าวรุนแรง เพื่อป้องกัน การกลับเป็นซ้ำ โดยการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่าย อำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด
คำสำคัญ:
การเยี่ยมบ้าน, ผู้ป่วยจิตเวชและยาเสพติดที่มีพฤติกรรมก้าวร้าวรุนแรง, การกลับเป็นซ้ำ, การมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่าย, การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมบทคัดย่อ
การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสถานการณ์และพัฒนารูปแบบการเยี่ยมบ้านผู้ป่วยจิตเวชและยาเสพติดที่มีพฤติกรรมก้าวร้าวรุนแรง เพื่อป้องกันการกลับเป็นซ้ำ โดยการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่าย อำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด และประเมินผลของรูปแบบต่อพฤติกรรมก้าวร้าวรุนแรง การกลับเป็นซ้ำ การฟื้นฟูสมรรถภาพในชุมชน การมีส่วนร่วมและความพึงพอใจ กลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ ผู้ป่วยจิตเวชและยาเสพติดที่มีพฤติกรรมก้าวร้าวรุนแรง จำนวน 29 ราย และภาคีเครือข่าย 7 ภาคส่วน จำนวน 20 คน ดำเนินการตามวงจร PAOR ประกอบด้วยการวางแผน การปฏิบัติ การสังเกต และการสะท้อนผล เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยแบบประเมินพฤติกรรมก้าวร้าวรุนแรง (Overt Aggression Scale: OAS) แบบติดตามผู้ป่วยจิตเวชเรื้อรังในชุมชน แบบบันทึกการกลับเป็นซ้ำ แบบสอบถามการมีส่วนร่วมและความพึงพอใจ ร่วมกับการสนทนากลุ่มและการสัมภาษณ์เชิงลึก วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา สถิติ Wilcoxon signed-rank test และการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา
ผลการวิจัยได้รูปแบบการเยี่ยมบ้านแบบบูรณาการ (SMI-V Integrated Home Visit Model) ประกอบด้วยโครงสร้างการประสานงานสามระดับ กระบวนการดูแล 9 ขั้นตอน ภายหลังการใช้รูปแบบ ผู้ป่วยมีคะแนนพฤติกรรมก้าวร้าวรุนแรงลดลงจากค่าเฉลี่ย 2.55 เหลือ 0.10 อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .001) คะแนนการติดตามในชุมชน 10 ด้านลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .001) มีการกลับเป็นซ้ำภายใน 6 เดือนเพียงร้อยละ 3.45 การมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายโดยรวมอยู่ในระดับมาก (= 4.50) และความพึงพอใจของผู้ป่วย/ครอบครัวและภาคีเครือข่ายอยู่ในระดับมากถึงมากที่สุด (
= 4.49 และ 4.60 ตามลำดับ)
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization.(2022). World mental health report: transforming mental health for all [Internet]. Geneva: WHO; 2022 [cited 2026 Sep 18]. Available from: https://iris.who.int/handle/10665/356119
กรมสุขภาพจิต.(2563). คู่มือระบบการดูแลผู้ป่วยจิตเวชที่มีความเสี่ยงสูงต่อการก่อความรุนแรงสำหรับสถาบัน/โรงพยาบาลสังกัดกรมสุขภาพจิต. กรุงเทพฯ: บริษัท พรอสเพอรัสพลัส จำกัด; 2563.
กรมสุขภาพจิต.(2566). มาตรฐานการปฏิบัติงานการดูแลผู้ป่วยจิตเวชและยาเสพติดที่มีความเสี่ยงสูงต่อการก่อความรุนแรง (V-Care) [อินเทอร์เน็ต]. กรมสุขภาพจิต; 2566 [สืบค้นเมื่อ 18 ก.ย. 2569]. เข้าถึงจาก: https://mhso.dmh.go.th/fileupload/202303011999699913.pdf
United Nations Office on Drugs and Crime.(2014). Guidance for community-based treatment and care services for people affected by drug use and dependence. Vienna: UNODC; 2014.
สำนักการพยาบาล.(2556). การเยี่ยมบ้านและการพยาบาลผู้ป่วยที่บ้าน. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย; 2556.
Intagliata J.(1982). Improving the quality of community care for the chronically mentally disabled: the role of case management. Schizophr Bull. 1982;8(4):655-74.
Stein LI, Test MA.(1980). Alternative to mental hospital treatment. I. Conceptual model, treatment program, and clinical evaluation. Arch Gen Psychiatry. 1980;37(4):392-7.
World Health Organization.(2021). Guidance on community mental health services: promoting person-centred and rights-based approaches [Internet]. Geneva: WHO; 2021 [cited 2026 Sep 18]. Available from: https://iris.who.int/handle/10665/341648
Gubman GD, Tessler RC.(1987). The impact of mental illness on families: concepts and priorities. J Fam Issues. 1987;8(2):226-45.
กิตติศักดิ์ สงวนแพง.(2567). การพัฒนารูปแบบการบำบัดและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดโดยอาศัยการมีส่วนร่วมของชุมชน (CBTx) ในตำบลนาแซง อำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด. วารสารโรงพยาบาลหนองคาย 2567;1(1).
Kemmis S, McTaggart R.(1988). The action research planner. 3rd ed. Melbourne: Deakin University Press; 1988.
ญภา ภัคฐิติพันธ์, สิรินทร เลิศคูพินิจ.(2567). การพัฒนาแนวปฏิบัติการเยี่ยมบ้านผู้ป่วยจิตเวชแบบมีส่วนร่วมในชุมชน. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน 2567;9(6):80-90.
ศรุตา ช่อไสว.(2568). การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยจิตเวชจากยาเสพติดโดยการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่าย จังหวัดนครสวรรค์. วารสารวิชาการแพทย์และสาธารณสุข เขตสุขภาพที่ 3 2568:231-45.
นวรัตน์ ธรรมรัตน์โศภณ.(2568). การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยจิตเวชในชุมชนที่มีความเสี่ยงสูงต่อการก่อความรุนแรงของจังหวัดพระนครศรีอยุธยา. วารสารการวิจัยเพื่อพัฒนาสุขภาพและคุณภาพชีวิต 2568;5(2):1-14.
ภัครินทร์ ชิดดี, สุจริต ทุมจันทร์, เพชรศรี สารรัตน์, อัชรา พิลาทอง, พิสมัย ทิพย์วารี, ดาราพร สิงห์ทอง.(2563). การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยจิตเวช โรงพยาบาลอำนาจเจริญ จังหวัดอำนาจเจริญ. วารสารวิชาการสาธารณสุข 2563;29(3):489-96.
อัศราวุธ ใจหาญ, วิภาดา ปาลศรี.(2569). การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยจิตเวชแบบมีส่วนร่วมของชุมชนอย่างไร้รอยต่อ ในอำเภอเมืองสรวง จังหวัดร้อยเอ็ด. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ 2569;11(1):237-49.
กนกศรี จาดเงิน, ศิพัฒน์กร เชื่อภักดี.(2563). การพัฒนากระบวนการดูแลผู้ป่วยจิตเวชในชุมชนโดยการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายสุขภาพชุมชน ตำบลบางปะกง. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน 2563;5(2):78-85.
พรนิภา ไมตรีแพน, รัฐบัณฑิต ไมตรีแพน.(2567). การพัฒนารูปแบบประสบการณ์การดูแลตนเองของผู้ป่วยจิตเวชไม่ป่วยซ้ำ โดยการมีส่วนร่วมของชุมชน รพ.สต.บ้านหนองบัวสันตุ อำเภอยางสีสุราช จังหวัดมหาสารคาม. วารสารวิชาการสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดมหาสารคาม 2567;8(17):152-64.
สายสุดา โภชนากรณ์.(2563). การพัฒนารูปแบบการเสริมสร้างพลังอำนาจผู้ป่วยเสพติดและครอบครัวเพื่อป้องกันการกลับไปเสพซ้ำ. วารสารวิชาการและวิจัยยาเสพติด 2563;1(1):88-101.
ภิรญา พินิจกลาง, กาญจนา จันทะนุย, พิศสมัย ไลออน, ปรมาภรณ์ ดานา.(2563). การพัฒนาแนวทางการเยี่ยมบ้านผู้ป่วยที่มีปัญหาซับซ้อนโดยชุมชนมีส่วนร่วม รพ.สต.สุขสำราญ อำเภอยางสีสุราช จังหวัดมหาสารคาม. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน 2563;5(3):111-18.
