ผลการประยุกต์ใช้กระบวนการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมในการพัฒนาความรอบรู้ด้านสุขภาพ สำหรับกลุ่มเสี่ยงเบาหวาน ตำบลนาอุดม อำเภอโพนทอง จังหวัดร้อยเอ็ด

บทคัดย่อ

      การวิจัยเชิงปฏิบัติการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประยุกต์ใช้กระบวนการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมในการพัฒนาความรอบรู้ด้านสุขภาพสำหรับกลุ่มเสี่ยงเบาหวาน ตำบลนาอุดม อำเภอโพนทอง จังหวัดร้อยเอ็ด แบ่งออกเป็น 3 ระยะ ระยะที่ 1 ศึกษาบริบทพื้นที่และสถานการณ์ ระยะที่ 2 ประยุกต์ใช้กระบวนการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วม และระยะที่ 3 ประเมินผลการพัฒนา กลุ่มตัวอย่างคือกลุ่มเสี่ยงเบาหวาน จํานวน 201 คน โดยการสุ่มตัวอย่างแบบเจาะจงตามเกณฑ์การคัดเข้าศึกษา เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูล จำนวน 4 ชุด ประกอบด้วย เครื่องมือเชิงปริมาณ  1 ชุด ผ่านการตรวจสอบคุณภาพเครื่องมือโดยกรมควบคุมโรค และเครื่องมือเชิงคุณภาพ 3 ชุด ตรวจสอบคุณภาพด้านความตรงเชิงเนื้อหาและโครงสร้างโดยผู้เชี่ยวชาญ 3 คน สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณใช้สถิติเชิงพรรณนา สถิติเชิงอนุมานใช้ Paired t-test ข้อมูลเชิงคุณภาพใช้วิธีการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา

      ผลการวิจัยพบว่า บริบทพื้นที่เป็นสังคมชาวนาดำรงชีวิตตามวิถีชนบทภาคอีสาน พฤติกรรมการประกอบอาหารใช้ปลาร้าเป็นส่วนประกอบสำคัญ นิยมรับประทานข้าวเหนียวเป็นหลักและรับประทานจนอิ่ม รูปแบบการดูแลกลุ่มเสี่ยงเบาหวานชุมชนที่ผ่านมาไม่มีระบบการกำกับติดตามและเฝ้าระวังที่ชัดเจน กลุ่มตัวอย่างมีค่าระดับน้ำตาลในเลือดอยู่ระหว่าง 101 - 125 มิลลิกรัม/เดซิลิตรทุกคน ดัชนีมวลกายอยู่ในเกณฑ์น้ำหนักเกิน ร้อยละ 66.17 เพศชายและเพศหญิงมีเส้นรอบเอวเกิน ร้อยละ 68.42 และ 65.97 ตามลำดับ ความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพอยู่ในระดับไม่ดี ร้อยละ 53.73 และ 55.22 ตามลำดับ การประยุกต์ใช้กระบวนการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมในการพัฒนาความรอบรู้ด้านสุขภาพประกอบด้วย 4 ขั้นตอน ได้แก่ 1) การวางแผน โดยการฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการและตั้งค่าเป้าหมายในการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดรายบุคคล จัดทำแผนการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพในชุมชนตามกลยุทธ์ของพื้นที่ 2) การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพใช้แนวทาง 3 อ. 2 ส. โดยบุคคลต้นแบบด้านสุขภาพและภาคีเครือข่ายสนับสนุนการจัดกิจกรรม 3) การสังเกตและบันทึกผล โดยจัดระบบการกำกับติดตามโดยการเยี่ยมเสริมพลังแบบมีส่วนร่วมและสร้างช่องทางการสื่อสาร การให้กำลังใจ และให้คำปรึกษาอย่างใกล้ชิด และ 4) การสะท้อนผลโดยการจัดเวทีถอดบทเรียนและคืนข้อมูล ผลการพัฒนาพบว่าคะแนนเฉลี่ยความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 กลุ่มตัวอย่างมีสภาวะสุขภาพที่เป็นความเสี่ยงต่อการป่วยเป็นโรคเบาหวานเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดีขึ้นอย่างชัดเจน ค่าดัชนีมวลกายอยู่ในเกณฑ์น้ำหนักเกินลดลงเป็นร้อยละ 43.78 เพศชายและเพศหญิงมีเส้นรอบเอวเกินลดลงเป็นร้อยละ 33.33และ 50.69 ตามลำดับ ค่าระดับน้ำตาลในเลือดอยู่ในเกณฑ์เสี่ยงเบาหวานลดลงเป็นร้อยละ 41.79 มีรายงานป่วยเป็นโรคเบาหวานรายใหม่ 1 ราย