ผลของโปรแกรมการจัดการโรคเบาหวานด้วยตนเองต่อพฤติกรรมการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด และค่าระดับน้ำตาลเฉลี่ยสะสมในเลือด ของผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดไม่ได้ ในตำบลบ้านติ้ว อำเภอหล่มสัก จังหวัดเพชรบูรณ์

พัณณิตา  คำโสม; พัฒนาวดี  พัฒนถาบุตร; ธนัช กนกเทศ

ผู้แต่ง

พัณณิตา คำโสม
พัฒนาวดี พัฒนถาบุตร
ธนัช กนกเทศ

คำสำคัญ:

เบาหวานชนิดที่ 2, โปรแกรมการจัดการตนเอง, พฤติกรรมสุขภาพ, ระดับน้ำตาลในเลือด

บทคัดย่อ

บทคัดย่อ

การวิจัยกึ่งทดลองแบบสองกลุ่มวัดผลก่อนและหลังนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลของโปรแกรมการจัดการโรคเบาหวานด้วยตนเองต่อพฤติกรรมการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด และระดับน้ำตาลเฉลี่ยสะสมในเลือดของผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดไม่ได้ ในตำบลบ้านติ้ว อำเภอหล่มสัก จังหวัดเพชรบูรณ์ กลุ่มตัวอย่างจำนวน 48 คน แบ่งเป็นกลุ่มทดลอง 24 คน และกลุ่มควบคุม 24 คน เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสอบถามพฤติกรรมการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด และผลตรวจระดับน้ำตาลเฉลี่ยสะสมในเลือด วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติ Mann–Whitney U test และ Wilcoxon signed-rank test กำหนดระดับนัยสำคัญทางสถิติที่ 0.05

ผลการศึกษาพบว่า ภายหลังการทดลอง กลุ่มทดลองมีคะแนนพฤติกรรมการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดโดยรวมเพิ่มขึ้นจาก 65.00 (IQR = 60.50–69.50) เป็น 98.00 (IQR = 95.50–101.00) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .001) และสูงกว่ากลุ่มควบคุมซึ่งมีคะแนนเพิ่มขึ้นจาก 64.50 (IQR = 61.00–68.00) เป็น 69.00 (IQR = 66.50–72.00) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .001) นอกจากนี้ พฤติกรรมรายด้าน ได้แก่ การรับประทานอาหาร การใช้ยา การออกกำลังกาย และการจัดการความเครียดของกลุ่มทดลองเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .001 ทุกด้าน) ในขณะที่ระดับน้ำตาลเฉลี่ยสะสมในเลือดของกลุ่มทดลองลดลงจาก 8.75 (IQR = 8.33–9.08) เป็น 8.40 (IQR = 7.65–9.00) แต่ไม่พบความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p = 0.051) และไม่แตกต่างจากกลุ่มควบคุม (p = 0.642)

เอกสารอ้างอิง

International Diabetes Federation. (2025). IDF diabetes atlas (11th ed.).

Phrommintikul, A., Dilokthornsakul, P., & Permsuwan, U. (2022). Economic burdens for treatment of patients with type 2 diabetes in North Thailand: A hospital-based observational study. Frontiers in Endocrinology, 13, 824545. https://doi.org/10.3389/fendo.2022.824545

กระทรวงสาธารณสุข. (2566). อัตราป่วยรายใหม่ของโรคเบาหวานต่อแสนประชากรเทียบเป้าประมาณการ: ตำบลบ้านติ้ว อำเภอหล่มสัก จังหวัดเพชรบูรณ์ [ฐานข้อมูลออนไลน์]. ระบบคลังข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพ (HDC). https://hdc.moph.go.th/pnb/public/standard-report-detail/eeeab22e386d32e7f5f5ecefebce0001

American Diabetes Association. (2024). Standards of care in diabetes—2024. Diabetes Care, 47(Suppl. 1), S1–S350. https://doi.org/10.2337/dc24-SINT

Hanlon, P., Bryson, I., Morrison, H., Rafiq, Q., Boehmer, K., Gionfriddo, M. R., Gallacher, K., May, C., Montori, V., Lewsey, J., McAllister, D. A., & Mair, F. S. (2021). Self-management interventions for type 2 diabetes: A systematic review protocol focusing on patient workload and capacity support. Wellcome Open Research, 6, 257. https://doi.org/10.12688/wellcomeopenres.17238.1

Lorig, K., & Holman, H. (2003). Self-management education: History, definition, outcomes, and mechanisms. Annals of Behavioral Medicine, 26(1), 1–7. https://doi.org/10.1207/S15324796ABM2601_01

Lin, H.-C., Tseng, C.-W., Hsieh, P.-J., Liang, H.-L., Sue, S.-P., Huang, C.-Y., & Lee, M.-Y. (2022). Efficacy of self-management on glucose control in type 2 diabetes mellitus patients treated with insulin. Healthcare, 10(10), 2080. https://doi.org/10.3390/healthcare10102080

Kanfer, F. H. (1991). Self-management methods. In F. H. Kanfer & A. P. Goldstein (Eds.), Helping people change (pp. 305–360). Allyn & Bacon. https://doi.org/10.1007/978-3-642-00326-4_7

Creer, T. L. (2000). Self-management of chronic illness. In M. Boekaerts, P. R. Pintrich, & M. Zeidner (Eds.), Handbook of self-regulation (pp. 601–629). Academic Press. https://doi.org/10.1016/B978-012109890-2/50044-8

Alliston, P., Jovkovic, M., Khalid, S., Fitzpatrick-Lewis, D., Ali, M. U., & Sherifali, D. (2024). The effects of diabetes self-management programs on clinical and patient reported outcomes in older adults: A systematic review and meta-analysis. Frontiers in Clinical Diabetes and Healthcare, 5, 1348104. https://doi.org/10.3389/fcdhc.2024.1348104

Anjali, M., Khapre, M., Kant, R., Kumar, S., & Pandey, P. (2023). Effectiveness of diabetes self-management education on distress and HbA1C among Indian type 2 diabetes mellitus patients: A randomized controlled trial. Indian Journal of Community Medicine, 48(5), 702–708. https://doi.org/10.4103/ijcm.ijcm_843_22

Batalha, A. P. D. B., Ponciano, I. C., Chaves, G., & Felício, D. C. (2021). Behavior change interventions in patients with type 2 diabetes: A systematic review of the effects on self-management and A1c. Journal of Diabetes & Metabolic Disorders, 20(2), 1815–1836. https://doi.org/10.1007/s40200-021-00846-8

Changsieng, P., Pichayapinyo, P., Lagampan, S., Lapvongwatana, P. (2023). Implementation of self-care deficits assessment and a nurse-led supportive education program in community hospitals for behavior change and HbA1c reduction: A cluster randomized controlled trial. Journal of Primary Care & Community Health, 14. https://doi.org/10.1177/21501319231181106

Sharifi, N., Rezaei, N., Fathnezhad-Kazemi, A., & Ghiasi, F. (2023). Potential methods to improve self-management in those with type 2 diabetes: A narrative review. International Journal of Endocrinology and Metabolism, 21(1), e130585. https://doi.org/10.5812/ijem-130585

Wang, X., et al. (2025). Community-based intelligent blood glucose management for older adults with type 2 diabetes based on the Health Belief Model: Randomized controlled trial. JMIR mHealth and uHealth. https://doi.org/10.2196/60227