การประเมินมาตรฐานเครื่องพ่นหมอกควันกำจัดยุงลายในพื้นที่อำเภอศีขรภูมิ จังหวัดสุรินทร์

สุนันทา พันขุนคีรี; สุริยา ไหมทอง; สาวิตรี บุญหวา; สุริเชษฐ์  บุติมาลย์

ผู้แต่ง

สุนันทา พันขุนคีรี สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 9 นครราชสีมา
สุริยา ไหมทอง สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 9 นครราชสีมา
สาวิตรี บุญหวา สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 9 นครราชสีมา
สุริเชษฐ์ บุติมาลย์ สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 9 นครราชสีมา

คำสำคัญ:

มาตรฐาน, เครื่องพ่นหมอกควัน, ยุงลาย

บทคัดย่อ

การศึกษานี้เป็นการวิจัยเชิงพรรณนาแบบภาคตัดขวาง มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินมาตรฐานของเครื่องพ่นหมอกควันกำจัดยุงตัวเต็มวัยในพื้นที่อำเภอศีขรภูมิ จังหวัดสุรินทร์ ประชากรเป็นเครื่องพ่นหมอกควันทุกเครื่องที่มีใช้ใน 15 ตำบล กลุ่มตัวอย่างเป็นเครื่องพ่นหมอกควันที่ผ่านเกณฑ์คัดเข้า จำนวน 35 เครื่อง ทำการประเมินมาตรฐาน 4 ด้าน ได้แก่ ด้านอุณหภูมิปลายท่อ ด้านอัตราการไหลน้ำยาเคมี ด้านขนาดละอองเม็ดน้ำยา และด้านความสม่ำเสมอละอองน้ำยา ในช่วงปี 2566-2567 เครื่องมือที่ใช้ ได้แก่ ชุดการวัดอุณหภูมิ ชุดการวัดอัตราการไหล ชุดการวัดละอองน้ำยา แบบบันทึกการตรวจสอบสภาพเครื่องพ่น และแบบบันทึกข้อมูลผลการประเมินมาตรฐานเครื่องพ่น วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน แปลผลการประเมินตามเกณฑ์มาตรฐานองค์การอนามัยโลก ผลการศึกษาพบว่า เครื่องพ่นหมอกควัน ผ่านมาตรฐานด้านอุณหภูมิปลายท่อ ด้านอัตราการไหลน้ำยาเคมี ด้านขนาดละอองเม็ดน้ำยา ด้านความสม่ำเสมอละอองน้ำยา ร้อยละ 94.29, 82.86, 45.71 และ 100.00 ตามลำดับ และผ่านมาตรฐาน 4 ด้าน ร้อยละ 31.43 จะเห็นได้ว่าเครื่องพ่นหมอกควันผ่านมาตรฐานด้านขนาดละอองเม็ดน้ำยาน้อยที่สุด ซึ่งเป็นพารามิเตอร์สำคัญที่ใช้วัดคุณภาพของเครื่องพ่นหมอกควัน ส่งผลให้น้ำยาเคมีมีโอกาสสัมผัสกับยุงได้น้อย ดังนั้น เพื่อให้เครื่องพ่นหมอกควันมีประสิทธิภาพในการกำจัดยุงลาย หน่วยงานที่มีเครื่องพ่นหมอกควันกำจัดยุงลาย ควรจัดทำแผนบำรุงรักษาและตรวจประสิทธิภาพทุกปี รวมทั้งให้ความรู้แก่เจ้าหน้าที่ที่ดูแลเครื่องพ่นหมอกควัน

เอกสารอ้างอิง

World Health Organization. Dengue and severe dengue in the South-East Asia region: Annual report 2015–2019 [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2019 [cited 2023 Sep 21]. Available from: https://www.who.int/southeastasia/health-topics/dengue-and-severe-dengue

European Centre for Disease Prevention and Control. Communicable disease threats report: Week 47, 2024 [Internet]. Stockholm: ECDC; 2024 [cited 2024 Feb 11]. Available from: https://www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/documents/Communicable-disease-threats-report-week-47-2023.pdf

World Health Organization. Zika virus and complications: Public health emergency of international concern [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2016 [cited 2024 Mar 16]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/zika-virus

กองระบาดวิทยา กรมควบคุมโรค. แพลตฟอร์มเฝ้าระวังโรคดิจิทัล Digital Disease Surveillance [อินเทอร์เน็ต]. [เข้าถึงเมื่อ 5 กุมภาพันธ์ 2568]. เข้าถึงได้จาก: http://ddsdoe.ddc.moph.go.th/ddss/

Shepard DS, Undurraga EA, Halasa YA. Economic and disease burden of dengue in Southeast Asia. PLoS neglected tropical diseases 2013;7(2):e2055. doi:10.1371/journal.pntd.0002055

กองโรคติดต่อนำโดยแมลง กรมควบคุมโรค. มาตรการควบคุมโรคไข้เลือดออก 3-3-1 [อินเทอร์เน็ต]. [เข้าถึงเมื่อ 17 กุมภาพันธ์ 2566]. เข้าถึงได้จาก: https://drive.google.com/file/d/1na6IG3Dr0Iqg2O-Zs3GdZnj7G2ASKAHt/view

เสาวนีย์ ดีมูล, นันทิดา คำศรี, ฐานิกา นามะวงศ์, ภานุวัฒน์ ยอดคำ. การประเมินประสิทธิผลการพ่นสารเคมีควบคุมยุงลายขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในเขตสุขภาพที่ 2. วารสารวิชาการป้องกันควบคุมโรค สคร.2 พิษณุโลก [อินเทอร์เน็ต]. 2565 [เข้าถึงเมื่อ 5 กันยายน 2567];9(3):50-65. เข้าถึงได้จาก: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/dpcphs/article/view/258987

สุนันทา พันขุนคีรี, สุริยันต์ บุติมาลย์, สุบรรณ กิ่งแก้ว, นันท์นภัส สุขใจ.การพัฒนาเครื่องพ่นหมอกควันกำจัดยุงตัวเต็มวัย. วารสารกรมควบคุมโรค 2564;47:110-18. doi:10.14456/dcj.2021.10

World Health Organization. Space spray application of insecticides for vector and public health pest control: A practitioner's guide [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2003 [cited 2022 Jan 9]. Available from: https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/68057/WHO_CDS_WHOPES_GCDPP_2003.5.pdf

วิภาพร ต้นภูเขียว, ศศิธร แพนสมบัติ, กองแก้ว ยะอูป, พรทวีวัฒน์ ศูนย์จันทร์, บุญส่ง กุลโฮง. การประเมินมาตรฐานเครื่องพ่นหมอกควันในพื้นที่เสี่ยงโรคไข้เลือดออกเขตสุขภาพที่ 7 ปีงบประมาณ 2563-2565 [อินเทอร์เน็ต]. 2565. [เข้าถึงเมื่อ 5 มีนาคม 2566]. เข้าถึงได้จาก: https://ddc.moph.go.th/uploads/ckeditor2//files/14.วิภาพร.pdf

จักรพงษ์ วงษ์งาม, ไผทมาศ เปรื่องปรีชาศักดิ์, สุริย้นต์ โสภาวัฒน์, สามิตร พันทะลัย. การประเมินมาตรฐานเครื่องพ่นหมอกควันแบบสะพายไหล่ ของหน่วยงานเครือข่ายศูนย์ควบคุมโรคติดต่อนำโดยแมลงที่ 9.2 จังหวัดเลย. วารสารวิชาการสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 8 จังหวัดอุดรธานี [อินเทอร์เน็ต]. 2567 [เข้าถึงเมื่อ 5 กุมภาพันธ์ 2568]; 2(3):16-26. เข้าถึงได้จาก: https://he03.tci-thaijo.org/index.php/JODPC8/article/view/1740

บุญเทียน อาสารินทร์, บุญส่ง กุลโฮง, พรทวีวัฒน์ ศูนย์จันทร์, ธงชัย เหลาสา. การประเมินมาตรฐานเครื่องพ่นหมอกควันของหน่วยงานเครือข่ายในพื้นที่สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 6 จังหวัดขอนแก่น วารสารควบคุมโรค [อินเทอร์เน็ต]; 2558;41(1):50-6. เข้าถึงได้จาก: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/DCJ/article/view/152810/111449

เดชาธร วงศ์หิรัญ, จงรัก ประทุมทอง. ประสิทธิภาพของเครื่องพ่นสารเคมีและการบำรุงรักษาที่ใช้ในการควบคุมโรคไข้เลือดออกขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ปี 2558 [อินเทอร์เน็ต]. 2559. [เข้าถึงเมื่อ 5 มีนาคม 2566]. เข้าถึงได้จาก: https://ddccenter.net/vichakarn/downloadq.php?f=ddc_201711091548596971_150_1001ca.pdf&fc=title%20103.pdf

กองแก้ว ยะอูป, วาสนา สอนเพ็ง, บุญเทียน อาสารินทร์, พรทวีวัฒน์ ศูนย์จันทร์, สุกัญญา ขอพรกลาง. การประเมินประสิทธิภาพการพ่นสารเคมีควบคุมยุงลายขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น. วารสารสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 7 ขอนแก่น [อินเทอร์เน็ต]. 2561 [เข้าถึงเมื่อ 5 มีนาคม 2566]; 25(2):1-13. เข้าถึงได้จาก: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/jdpc7kk/article/view/156180/113359

นที ชาวนา, วศิน เทพเนาว์, ชูชาติ ภู่หมื่นไวย. การประเมินมาตรฐานเครื่องพ่นหมอกควันกำจัดยุงลายขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น อำเภอพุทไธสง จังหวัดบุรีรัมย์ ปี พ.ศ. 2564. วารสารวิชาการสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 9 จังหวัดนครราชสีมา [อินเทอร์เน็ต]. 2566 [เข้าถึงเมื่อ 5 กันยายน 2567] ;29(2):81-91. เข้าถึงได้จาก: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/ODPC9/article/view/259406/179571

ปรเมศร์ อมาตยกุล, เทวินทร์ โจมทา. อุตุนิยมวิทยาน่ารู้เพื่อการเกษตรจังหวัดสุรินทร์ [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: กรมอุตุนิยมวิทยา; 2557. [เข้าถึงเมื่อ 5 กันยายน 2567]. เข้าถึงได้จาก: http://www.arcims.tmd.go.th/DailyDATA/Agromettoknow/NE/อุตุนิยมวิทยาน่ารู้เพื่อการเกษตรจังหวัดสุรินทร์.pdf

Matthews G. Pesticide application methods. 3rd ed. Oxford: Blackwell Science; 2000.

Hoffmann WC, Walker TW, Fritz BK, et al. Spray characterization of thermal fogging equipment typically used in vector control. J Am Mosq Control Assoc. 2008;24(4):550-59. doi:10.2987/08-5779.1

กองโรคติดต่อนำโดยแมลง กรมควบคุมโรค. คู่มือสารเคมีและเครื่องพ่นสารเคมีเพื่อควบคุมยุงพาหะนำโรค [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: อักษรกราฟฟิคแอนด์ดีไซน์; 2565.[เข้าถึงเมื่อ 5 กันยายน 2567]. เข้าถึงได้จาก: http://klb.ddc.moph.go.th/dataentry/handbook/form/168