การประเมินมาตรฐานเครื่องพ่นหมอกควันขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น จังหวัดบึงกาฬ

ผู้แต่ง

  • กนกกาญจน์ บุญประคม สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 8 จังหวัดอุดรธานี
  • ประสิทธิ์ รามะโคตร สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 8 จังหวัดอุดรธานี
  • ปิยานุช พามา สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 8 จังหวัดอุดรธานี
  • ปาริชาติ ไชยหะนิจ สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 8 จังหวัดอุดรธานี
  • สุรพงษ์ คลังชำนาญ สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 8 จังหวัดอุดรธานี

คำสำคัญ:

การประเมินมาตรฐาน, เครื่องพ่นหมอกควัน, องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น, จังหวัดบึงกาฬ

บทคัดย่อ

การวิจัยเชิงพรรณนาแบบตัดขวางครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินมาตรฐานเครื่องพ่นหมอกควันขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจังหวัดบึงกาฬ คัดเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเจาะจง ประกอบด้วย ผู้ปฏิบัติงาน จำนวน 55 คน และเครื่องพ่นหมอกควัน จำนวน 147 เครื่อง เกณฑ์การประเมินมาตรฐานแบ่งออกเป็น 4 ด้าน ได้แก่ (1) อัตราการไหลของสารเคมี (2) อุณหภูมิปลายท่อ (3) ขนาดเฉลี่ยของละอองสารเคมี (Volume median diameter: VMD) และ (4) ความสม่ำเสมอในการผลิตละอองสารเคมี (Span) ใช้ข้อมูลทุติยภูมิ จากผลการประเมินมาตรฐานเครื่องพ่นหมอกควันและแบบบันทึกข้อมูลผู้ปฏิบัติงานพ่นหมอกควัน ของศูนย์ควบคุมโรคติดต่อนำโดยแมลงที่ 8.1 จังหวัดอุดรธานี ในช่วงปีงบประมาณ พ.ศ. 2563–2564 และ พ.ศ. 2568 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า ผู้ปฏิบัติงานเป็นเพศชายทั้งหมด ส่วนใหญ่อายุอยู่ในช่วง 31–50 ปี ร้อยละ 60.00 มีประสบการณ์การใช้เครื่องพ่นหมอกควัน 1–3 ปี และเคยผ่านการฝึกอบรม ร้อยละ 58.18 เท่ากัน ผู้ปฏิบัติงาน  มีทักษะผสมสารเคมีและเทคนิคการพ่นที่ถูกต้องร้อยละ 56.36 และ 67.27 ตามลำดับ เครื่องพ่นส่วนใหญ่เป็นยี่ห้อ Best Fogger ร้อยละ 42.18 และสังกัดองค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) ร้อยละ 75.51 เครื่องพ่นที่ผ่านการทดสอบเบื้องต้นและใช้งานได้ตามปกติ มีจำนวน 73 เครื่อง ร้อยละ 49.66 ในจำนวนนี้ผ่านเกณฑ์การประเมินมาตรฐานด้านอัตราการไหลของสารเคมี อุณหภูมิปลายท่อ ขนาดเฉลี่ยของละอองสารเคมี (VMD) และความสม่ำเสมอในการผลิตละอองสารเคมี (Span) ร้อยละ 89.04, 91.78, 91.78 และ 100.00 ตามลำดับ โดยผ่านเกณฑ์ครบทั้ง 4 ด้าน ร้อยละ 72.60 และผ่านมาตรฐาน 3 ด้าน ร้อยละ 27.40 ผลการศึกษาชี้ให้เห็นถึงความจำเป็นในการตรวจสอบ ซ่อมบำรุง และประเมินสมรรถนะเครื่องพ่นอย่างสม่ำเสมอ ควบคู่กับการพัฒนาทักษะผู้ปฏิบัติงาน เพื่อให้เครื่องพ่นพร้อมใช้งานและเป็นไปตามเกณฑ์มาตรฐาน

เอกสารอ้างอิง

กองระบาดวิทยา. ระบบเฝ้าระวังโรคดิจิทัล (Digital Disease Surveillance: DDS): รายงานสถานการณ์โรคไข้ เลือดออก 5 ปีย้อนหลัง [อินเทอร์เน็ต]. 2568 [เข้าถึงเมื่อ 10 กันยายน 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://lookerstudio.google.com/embed/reporting/c8874048-f6ac-4a55-8dbe-e58c42de7cd1/page/NeaTE

กองโรคติดต่อนำโดยแมลง. คู่มือสารเคมีและเครื่องพ่นสารเคมีเพื่อควบคุมยุงพาหะนำโรค. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์อักษรกราฟฟิคแอนด์ดีไซน์; 2565.

สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 8 จังหวัดอุดรธานี. ZR506 Dashboard ‘รู้ทัน ป้องกันได้’ เขตสุขภาพที่ 8 [อินเทอร์เน็ต].2568 [เข้าถึงเมื่อ 8 กันยายน 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://ddc.moph.go.th/odpc8/r8dashboard/zr506.html

กองโรคติดต่อนำโดยแมลง. ยุทธศาสตร์การจัดการโรคติดต่อนำโดยแมลง พ.ศ. 2566–2575. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์อักษรกราฟฟิคแอนด์ดีไซน์; 2565.

สำนักโรคติดต่อนำโดยแมลง. คู่มือการใช้เครื่องพ่นสำหรับผู้ปฏิบัติการเพื่อป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออก. กรุงเทพมหานคร: กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข; 2559.

World Health Organization. Space spray application of insecticides for vector and public health pest control: a practitioner’s guide. Geneva: World Health Organization; 2003.

ภูเบศร์ ยะอัมพันธ์, สุนัยนา สท้านไตรภพ, พงศกร มุขขันธ์, พรเกษม แผ่พร, วรรณภา ฤทธิสน. คุณลักษณะความไวของยุงลายบ้านต่อสารเคมีและประสิทธิภาพของสารเคมีประเภทฉีดพ่นหมอกควันในการกำจัดยุงลายบ้านที่มีความต้านทานต่อสารเคมีกำจัดแมลงจากจังหวัดจันทบุรี. วารสารควบคุมโรค [อินเทอร์เน็ต]. 2564 [เข้าถึงเมื่อ 20 กันยายน 2568]; 47(4):967-981. เข้าถึงได้จาก: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/DCJ/article/view/246093

กองแก้ว ยะอูป, วาสนา สอนเพ็ง, บุญเทียน อาสารินทร์, พรทวีวัฒน์ ศูนย์จันทร์, สุกัญญา ขอพรกลาง. การประเมินประสิทธิภาพการพ่นสารเคมีควบคุมยุงลายขององค์กรปกครองท้องถิ่น. วารสารสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 7 ขอนแก่น [อินเทอร์เน็ต]. 2561 [เข้าถึงเมื่อ 31 ตุลาคม 2568];25(2):1–13. เข้าถึงได้จาก: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/jdpc7kk/article/view/156180/113359

บุญเทียน อาสารินทร์, บุญส่ง กุลโฮง, พรทวีวัฒน์ ศูนย์จันทร์, ธงชัย เหลาสา. การประเมินมาตรฐานเครื่องพ่นหมอกควันของหน่วยงานเครือข่ายพื้นที่สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 6 จังหวัดขอนแก่น. วารสารควบคุมโรค [อินเทอร์เน็ต]. 2558 [เข้าถึงเมื่อ 20 กันยายน 2568];41(1):50–56. เข้าถึงได้จาก: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/DCJ/article/view/152810/111449

จักรพงษ์ วงษ์งาม, ผไทมาศ เปรื่องปรีชาศักดิ์, นฤมล หลักคำ, สุริยันต์ โสภาวัฒน์, สามิตร พันทะลัย. การประเมินมาตรฐานเครื่องพ่นหมอกควันแบบสะพายไหล่ของหน่วยงานเครือข่ายศูนย์ควบคุมโรคติดต่อนำโดยแมลงที่ 8.2 จังหวัดเลย. วารสารวิชาการสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 8 จังหวัดอุดรธานี [อินเทอร์เน็ต]. 2567 [เข้าถึงเมื่อ 20 กันยายน 2568]; 2(3):16-26. เข้าถึงได้จาก: https://he03.tci-thaijo.org/index.php/JODPC8/article/view/1740

วิภาพร ต้นภูเขียว, ศศิธร แพนสมบัติ, กองแก้ว ยะอูป, พรทวีวัฒน์ ศูนย์จันทร์, บุญส่ง กุลโฮง. การประเมินมาตรฐานเครื่องพ่นหมอกควันในพื้นที่เสี่ยงโรคไข้เลือดออกเขตสุขภาพที่ 7 ปีงบประมาณ 2563-2565 [อินเทอร์เน็ต]. 2565. [เข้าถึงเมื่อ 31 ตุลาคม 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://ddc.moph.go.th/odpc7/pagecontent.php?page=1621&dept=odpc7

นที ชาวนา, วศิน เทพเนาว์, ชูชาติ ภู่หมื่นไวย. การประเมินมาตรฐานเครื่องพ่นหมอกควันกำจัดยุงลายขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น อำเภอพุทไธสง จังหวัดบุรีรัมย์ ปี พ.ศ. 2564. วารสารวิชาการสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 9 จังหวัดนครราชสีมา [อินเทอร์เน็ต]. 2566 [เข้าถึงเมื่อ 31 ตุลาคม 2568];29(2):81-91. เข้าถึงได้จาก: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/ODPC9/article/view/259406/179571

ศูนย์ควบคุมโรคติดต่อนำโดยแมลงที่ 8.1 จังหวัดอุดรธานี. รายงานสรุปผลการประเมินเครื่องพ่นสารเคมี จังหวัดบึงกาฬ ปีงบประมาณ 2563–2568. อุดรธานี: สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 8 จังหวัดอุดรธานี; 2568.

von Bertalanffy L. General system theory: foundations, development, applications. New York: George Braziller; 1968.

von Bertalanffy L. An outline of general system theory. Br J Philos Sci. 1950;1:134–165. doi:10.1093/bjps/I.2.134.

W.K. Kellogg Foundation. Logic model development guide. Battle Creek (MI): W.K. Kellogg Foundation; 2004.

สุนันทา พันขุนคีรี, สุริยา ไหมทอง, สาวิตรี บุญหวา, สุริเชษฐ์ บุติมาลย์. การประเมินมาตรฐานเครื่องพ่นหมอกควันกำจัดยุงลายในพื้นที่อำเภอศีขรภูมิ จังหวัดสุรินทร์. วารสารวิชาการสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 8 จังหวัดอุดรธานี [อินเทอร์เน็ต]. 2569 [เข้าถึงเมื่อ 21 กรกฎาคม 2569];4:64–74. เข้าถึงได้จาก: https://he03.tci-thaijo.org/index.php/JODPC8/article/view/4542

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

18-08-2026

รูปแบบการอ้างอิง

1.
บุญประคม ก, รามะโคตร ป, พามา ป, ไชยหะนิจ ป, คลังชำนาญ ส. การประเมินมาตรฐานเครื่องพ่นหมอกควันขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น จังหวัดบึงกาฬ. JODPC8 [อินเทอร์เน็ต]. 18 สิงหาคม 2026 [อ้างถึง 25 สิงหาคม 2026];4(2):153-67. available at: https://he03.tci-thaijo.org/index.php/JODPC8/article/view/4814

ฉบับ

ประเภทบทความ

บทความวิจัย