ผลของโปรแกรมการเยี่ยมบ้านร่วมกับการส่งเสริมการจัดการตนเองต่อผลลัพธ์ทางคลินิก ของผู้สูงอายุโรคเบาหวานชนิดที่ 2
คำสำคัญ:
การเยี่ยมบ้าน, การจัดการตนเอง, ผลลัพธ์ทางคลินิก, พฤติกรรมสุขภาพ, ผู้สูงอายุโรคเบาหวานบทคัดย่อ
การวิจัยนี้เป็นการวิจัยกึ่งทดลองแบบกลุ่มเดียววัดก่อนและหลังนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลของโปรแกรมการเยี่ยมบ้านร่วมกับการส่งเสริมการจัดการตนเองต่อผลลัพธ์ทางคลินิกและพฤติกรรมสุขภาพของผู้สูงอายุโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ตำบลสว่างแดนดิน ที่ควบคุมระดับน้ำตาลไม่ได้ (HbA1C ≥ 7.5% ) คัดเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเฉพาะเจาะจงจำนวน 41 คน ระยะเวลาดำเนินโปรแกรม 13 สัปดาห์ ประกอบด้วยการให้ความรู้และการเยี่ยมบ้านเชิงรุก 3 ครั้งตามแนวคิดของ Kanfer & Gaelick-Buys วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติ Paired sample t-test
ผลการศึกษาพบว่า ภายหลังได้รับโปรแกรม กลุ่มตัวอย่างมี ผลลัพธ์ทางคลินิก พัฒนาขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ โดยระดับน้ำตาลสะสม (HbA1c) ลดลงจากเฉลี่ยร้อยละ 7.96 เป็น 7.77 (p=.014) ความดันโลหิตขณะหัวใจบีบตัว (SBP) และความดันโลหิตขณะหัวใจคลายตัว (DBP) ลดลงอย่างมีนัยสำคัญ (p<.001) ส่วนดัชนีมวลกาย (BMI) ลดลงอย่างไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ (p=.162) สำหรับพฤติกรรมสุขภาพด้านการรับประทานอาหาร การออกกำลังกาย การติดตามการรักษาและการจัดการความเครียด พบว่าคะแนนเฉลี่ยโดยรวมและรายด้านทุกด้านเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<.001)
เอกสารอ้างอิง
International Diabetes Federation. IDF Diabetes Atlas. 11th ed. [Internet]. 2025 [cited 2025 Oct 7]. Available from: https://diabetesatlas.org/resources/idf-diabetes-atlas-2025/
กรมควบคุมโรค. รายงานสถานการณ์โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง พ.ศ. 2566. [อินเทอร์เน็ต].นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2566. [สืบค้นเมื่อ 7 ต.ค.2568]. เข้าถึงได้จาก: https://online.fliphtml5.com/bcbgj/yatm/#p=1
สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ. รายงานประจำปีงบประมาณ 2565 [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ; 2565 [สืบค้นเมื่อ 7 ต.ค.2568]. เข้าถึงได้จาก: https://www.nhso.go.th/th/aboutus-th/reports-annual/2024-11-21-06-39-15/28-2565.
คณะพยาบาลศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. คู่มือเรียนรู้เข้าใจวัยสูงอายุ. กรุงเทพฯ: ยืนยงการพิมพ์; 2561..
Chang AM, Halter JB. Aging and insulin secretion. American Journal of Physiology-Endocrinology and Metabolism [Internet]. 2003 [cited 2505 Oct 7];284(1):E7–E12. Available from: https://doi.org/10.1152/ajpendo.00366.2002.
Basu R, Breda E, Oberg AL, et al. Mechanisms of the age-associated deterioration in glucose tolerance: contribution of alterations in insulin secretion, action, and clearance. Diabetes [Internet]. 2003 [cited 2025 Oct 7];52(7):1738-48. Available from: https://doi.org/10.2337/diabetes.52.7.1738.
เริงฤดี ปธานวนิช, บรรณาธิการ. รายงานการสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกาย ครั้งที่ 7 พ.ศ. 2567-2568 [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: คณะแพทยศาสตร์ โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล; 2568 [สืบค้นเมื่อ 7 ต.ค. 2568]. เข้าถึงจาก: https://kkhos.moph.go.th/kkhos/data_workmanual/healthservey_2025.pdf.
กองยุทธศาสตร์และแผนงาน. สถิติสาธารณสุข พ.ศ. 2567 [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2568 [เข้าถึงเมื่อ 8 ก.ค. 2569]. เข้าถึงจาก: https://spd.moph.go.th/wp-content/uploads/2025/11/สถิติสาธารณสุข-2567_final.pdf.
สำนักการพยาบาล. มาตรฐานการพยาบาลในชุมชน [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข; 2559 [เข้าถึงเมื่อ 7 ต.ค. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://www.don.go.th/?page_id=917.
Kanfer R, Kanfer FH. Goals and self-regulation: Applications of theory to work settings. In: Maehr ML, Pintrich PR, editors. Advances in Motivation and Achievement [Internet]. Vol. 7. Greenwich (CT): JAI Press; 1991 [cited 2025 Oct 11]. p. 287-326. Available from: https://www.sciencedirect.com/bookseries/advances-in-motivation-and-achievement.
สุกฤตา พานิชย์วิไล, นวกานต์ ชารีขวัญ. ประสิทธิผลของโปรแกรมการติดตามการดูแลตนเองของผู้ป่วยเบาหวานชนิดไม่พึ่งอินซูลินและการติดตามเยี่ยมบ้าน. วารสารสังคมสุขภาพและวิจัยทางการแพทย์ [อินเทอร์เน็ต]. 2568 [เข้าถึงเมื่อ 10พ.ย.2568];1(1). เข้าถึงได้จาก: https://so13.tci-thaijo.org/index.php/MSSJ/article/view/2423/1764.
จุฬาลักษณ์ สินธุเขต. ผลของการเยี่ยมบ้านผู้ป่วยต่อระดับน้ำตาลสะสม (HbA1c) ในผู้ป่วยเบาหวานที่ควบคุมระดับน้ำตาลไม่ได้ ตำบลดงหลวง จังหวัดมุกดาหาร ปี 2566. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน [อินเทอร์เน็ต]. 2566 [เข้าถึงเมื่อ 15ต.ค. 2568];8(2):337–345. เข้าถึงได้จาก: https://he03.tci-thaijo.org/index.php/ech/article/view/1489.
ธีรารัตน์ ดั่นคุ้ม. ผลของการเยี่ยมบ้านผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ไม่สามารถควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้ในเขตตำบลอ่างแก้ว อำเภอโพธิ์ทอง จังหวัดอ่างทอง [รายงานวิจัยออนไลน์]. นนทบุรี: เครือข่ายสนับสนุนการพัฒนางานวิจัยเชิงปฏิบัติการ (R2R Thailand) ร่วมกับ คณะเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร มหาวิทยาลัยมหิดล; 2562 [เข้าถึงเมื่อ 17 ต.ค. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://mednacea.ict.mahidol.ac.th/project/2562000484.
จักรินทร์ เคนรัง. ประสิทธิผลของโปรแกรมเสริมสร้างทักษะการกำกับตนเองโดยการเยี่ยมบ้านทางไกลสำหรับผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมโรคไม่ได้ในอำเภอแก้งคร้อ จังหวัดชัยภูมิ. วารสารพยาบาลตำรวจ [อินเทอร์เน็ต]. 2565 [เข้าถึงเมื่อ 17 ต.ค. 2568];14(2):324–338. เข้าถึงได้จาก: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/policenurse/article/download/256323/175794/1061274.
สุชารัตน์ ชาวตะวันตก. ผลของโปรแกรมการเยี่ยมบ้านแบบมีส่วนร่วมและการให้ความรู้ต่อการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุความดันโลหิตสูงที่ควบคุมไม่ได้ โรงพยาบาลท่าลี่. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ [อินเทอร์เน็ต]. 2567 [เข้าถึงเมื่อ 17 ต.ค. 2568];9(1):204–212. เข้าถึงได้จาก: https://so06.tci-thaijo.org/index.php/hej/article/view/271769.
Kaveh MH, Montazer M, Karimi M, Hassanzadeh J. Effects of a theory-based training program with follow-up home visits on self-management behavior, glycemic index, and quality of life among Iranian patients with type 2 diabetes mellitus. BMC Public Health [Internet]. 2022 [cited 2025 Oct 17];22(1):1559. Available from: https://doi.org/10.1186/s12889-022-13959-3.
Purwonugroho TA, Raharjo B, Maharani L, Mustikaningtias I, Utami VVFR, Galistiani GF, et al. Community pharmacist home visit-based intervention improved diabetes patients’ outcomes: A randomized controlled trial. Journal of Applied Pharmaceutical Science [Internet]. 2021 [cited 2025 Oct 17];11(3):054–059. Available from: https://doi.org/10.7324/JAPS.2021.110307
