การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพจิตและป้องกันปัญหาสุขภาพจิตผู้สูงอายุโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน ตำบลสะแกโพรง อำเภอเมืองบุรีรัมย์ จังหวัดบุรีรัมย์
คำสำคัญ:
สุขภาพจิต, ผู้สูงอายุ, การมีส่วนร่วมของชุมชนบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการ มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพจิตและป้องกันปัญหาสุขภาพจิตผู้สูงอายุโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน ตำบลสะแกโพรง อำเภอเมืองบุรีรัมย์ จังหวัดบุรีรัมย์ โดยประยุกต์ใช้แนวคิดวิจัยเชิงปฏิบัติการ PAOR กลุ่มตัวอย่าง 3 กลุ่ม ได้แก่ 1) ภาคีเครือข่าย 30 คน คัดเลือกแบบเจาะจง 2) อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน 156 คน และ 3) ผู้สูงอายุ 338 คน สุ่มตัวอย่างแบบแบ่งชั้นภูมิ เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บข้อมูล ได้แก่ แบบสอบถาม แบบประเมินสุขภาพจิตผู้สูงอายุ และแนวทางการสนทนากลุ่ม ดำเนินการเก็บรวบรวมข้อมูลระหว่างมีนาคม 2569 ถึงกรกฎาคม 2569 ซึ่งวิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติเชิงพรรณนา วิเคราะห์เปรียบเทียบผลการพัฒนารูปแบบด้วยสถิติ paired t-test กำหนดค่านัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 และวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา
ผลการวิจัย พบว่า รูปแบบการส่งเสริมสุขภาพจิตและป้องกันปัญหาสุขภาพจิตผู้สูงอายุโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน“SPMIND Model” 6 องค์ประกอบ ได้แก่ 1) การคัดกรองและเฝ้าระวังสุขภาพจิตผู้สูงอายุเชิงรุก 2) การมีส่วนร่วมและการสร้างภาคีเครือข่ายชุมชน 3) การส่งเสริมสุขภาพจิตเชิงรุกตามบริบทของชุมชน 4) การสร้างสัมพันธภาพ ความไว้วางใจ และการสนับสนุนทางใจ 5) ระบบดูแล ส่งต่อ และติดตามโดยเครือข่าย และ 6) การพัฒนา ประเมินผล และสร้างความยั่งยืน หลังการพัฒนารูปแบบกลุ่มตัวอย่างมีความรู้ การมีส่วนร่วมในการดูแลสุขภาพจิตผู้สูงอายุ เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p-value<0.001) และผู้สูงอายุมีระดับสุขภาพจิตเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p-value<0.001)
เอกสารอ้างอิง
Population Reference Bureau. Highlights from the 2024 world population data sheet. Retrieved from https://www.prb.org/articles/highlights-from-the-2024-world-population-data-sheet/. 2024.
กรมกิจการผู้สูงอายุ. สถิติผู้สูงอายุ 2568. [อินเตอร์เน็ต]. เข้าถึงได้จาก:https://www.dop.go.th/th/statistics_page?cat=1&id=2578. 2568.
กรมสุขภาพจิต. การสํารวจระบาดวิทยาสุขภาพจิตของคนไทยระดับชาติ ปี พ.ศ. 2566. กรมสุขภาพจิต, กระทรวงสาธารณสุข. 2566.
กรมสุขภาพจิต. แผนปฏิบัติราชการระยะ 5 ปี (พ.ศ.2566-2570) ของกรมสุขภาพจิต ระยะครึ่งแผนฯ พ.ศ.2569-2570.กรมสุขภาพจิต, กระทรวงสาธารณสุข. 2567.
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดบุรีรัมย์. การเข้าถึงระบบบริการสุขภาพจิต อัตราการฆ่าตัวตายสำเร็จ. [อินเตอร์เน็ต]. เข้าถึงได้จาก: https://hdc.moph.go.th/brm/public/standard-report-detail/f98aa818686df571817c33e0168966a2.2568.
ศิลา จิรวิกรานต์กุล. การพัฒนารูปแบบการเฝ้าระวัง คัดกรองสุขภาพจิตในชุมชน จังหวัดบุรีรัมย์. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ .2567. 9(2):1–9.
โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านหนองเกียบ. รายงานผลการประเมินสุขภาพจิตผู้สูงอายุ. บุรีรัมย์, โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านหนองเกียบ. 2568.
Kemmis, S., & McTaggart, R. The action research planner (3rd ed.). Geelong,Victoria: Deakin University Press. 1988.
Daniel, W. W. Biostatistics: A foundation for analysis in the health sciences (9th ed.). Wiley. 2010.
Bloom BS. Taxonomy of educational objectives: The classification of educational goals. New York: David McKay; 1971
Best JW. Research in education. 3rd ed. Englewood Cliffs (NJ): Prentice-Hall; 1977.
ศูนย์สุขภาพจิตที่ 4 กรมสุขภาพจิต. แบบประเมินสุขภาพจิตผู้สูงอายุฉบับสั้น: Thai Geriatric Mental Health Assessment Tool (T-GMHA-15) [อินเทอร์เน็ต]. 2567. เข้าถึงได้จาก: https://mhc4.dmh.go.th/wp-content/uploads/2024/09/แบบประเมินสุขภาพจิตผู้สูงอายุ-ฉบับสั้น-ส.pdf
เจนวิทย์ เวชกามา. ผลการพัฒนารูปแบบการเฝ้าระวังและป้องกันปัญหาสุขภาพจิตของผู้ดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงในชุมชนในเขตตำบลสวาท อำเภอเลิงนกทา จังหวัดยโสธร. 2568; 27(1):2712841.
คมกฤษ วิเศษ. การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพจิตผู้สูงอายุโรคไม่ติดต่อเรื้อรังด้วยการสร้างสุข 5 มิติ แบบมีส่วนร่วมคลินิกโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง โรงพยาบาลเขาวง. 2568;10(1):531-43.
พีรสันต์ ปั้นก้อง. การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพจิตในผู้สูงอายุในชุมชน อำเภอตรอน จังหวัดอุตรดิตถ์. 2567;9(2):551-6
อุกฤษฎ์ บุษบงค์, สัณณ์ภณ ตะพังพินิจการ และกาญจนา นิ่มสุนทร. การพัฒนารูปแบบการดูแลสุขภาพจิตตนเองของ ผู้สูงอายุในชุมชน อำเภอเมืองกาญจนบุรี จังหวัดกาญจนบุรี. 2568;10(1):269-80.
จารุวรรณ ก้านศรี, นภัสสร ยอดทองดี และประกาศิต พูลวงษ์. การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพจิตของผู้สูงอายุโรคเรื้อรังในเขตเทศบาลเมือง จังหวัดชัยนาท. 2567;40(3):132-46.
