การพัฒนากระบวนการขับเคลื่อนการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ อำเภอย่านตาขาว จังหวัดตรัง

กรรณิกา  รัตนกูล

ผู้แต่ง

กรรณิกา รัตนกูล สำนักงานสาธารณสุขอำเภอย่านตาขาว จังหวัดตรัง

คำสำคัญ:

คุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ, การวิจัยเชิงปฏิบัติการ, คณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) พัฒนากระบวนการขับเคลื่อนการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ อำเภอย่านตาขาว จังหวัดตรัง 2) ประเมินความเหมาะสม ความเป็นไปได้ และคุณภาพการขับเคลื่อนตามเกณฑ์ UCCARE ของกระบวนการที่พัฒนาขึ้น และ 3) เปรียบเทียบแรงสนับสนุนทางสังคมและคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุก่อนและหลังการใช้กระบวนการขับเคลื่อนที่พัฒนาขึ้น ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงปฏิบัติการตามแนวคิดของ Kemmis and McTaggart จำนวน 1 วงรอบ ประกอบด้วย 4 ขั้นตอน ได้แก่ การวางแผน การปฏิบัติ การสังเกตการณ์ และการสะท้อนผล บูรณาการร่วมกับการวัดผลแบบกลุ่มเดียววัดก่อนและหลังการทดลอง ดำเนินการในพื้นที่ตำบลทุ่งกระบือ อำเภอย่านตาขาว จังหวัดตรัง กลุ่มตัวอย่างแบ่งเป็น 3 กลุ่ม ได้แก่ คณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ (พชอ.) จำนวน 21 คน คณะอนุกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับตำบล (พชต.) จำนวน 25 คน และผู้สูงอายุ จำนวน 301 คน เครื่องมือวิจัยประกอบด้วยแนวคำถามสนทนากลุ่ม แนวคำถามสัมภาษณ์เชิงลึก แบบสอบถามแรงสนับสนุนทางสังคม แบบสอบถามคุณภาพชีวิต แบบประเมินความเหมาะสมและความเป็นไปได้ และแบบประเมินคุณภาพการขับเคลื่อนตามเกณฑ์ UCCARE วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติเชิงพรรณนา สถิติ Paired Samples t-test และ Wilcoxon Signed-Rank Test ข้อมูลเชิงคุณภาพวิเคราะห์ด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา

ผลการวิจัยพบว่า กระบวนการขับเคลื่อนที่พัฒนาขึ้นประกอบด้วย 6 องค์ประกอบหลัก ได้แก่ โครงสร้างกลไกการขับเคลื่อนผ่าน พชอ. และ พชต. ขั้นตอนการดำเนินงาน 3 ระยะ กิจกรรมพัฒนาคุณภาพชีวิตครอบคลุม 5 มิติ ระบบข้อมูลเชื่อมโยง การยกย่องชื่นชมและแบ่งปันทรัพยากร และการถอดบทเรียนเพื่อสร้างความยั่งยืน ผลการประเมินความเหมาะสมในภาพรวมอยู่ในระดับสูง (M = 4.02) ความเป็นไปได้อยู่ในระดับสูง (M = 3.88) และคุณภาพการขับเคลื่อนตามเกณฑ์ UCCARE อยู่ในระดับสูง (M = 3.93) ภายหลังการดำเนินกระบวนการขับเคลื่อน ผู้สูงอายุมีแรงสนับสนุนทางสังคมเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .001) โดยคะแนนเฉลี่ยเพิ่มจาก 3.56 เป็น 3.71 และคุณภาพชีวิตโดยรวมเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .001) โดยคะแนนเฉลี่ยเพิ่มจาก 3.66 เป็น 3.77 ทุกมิติมีคะแนนเฉลี่ยเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ โดยมิติสังคมมีคะแนนเพิ่มขึ้นมากที่สุด

เอกสารอ้างอิง

กระทรวงสาธารณสุข. (2561). แนวทางการดำเนินงานระบบสุขภาพระดับอำเภอ (พชอ.). โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.

กัลยา มั่นล้วน, ดวงรัตน์ เหลืองอ่อน, และนฤนาท กาญจนคลอด. (2566). ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุในอำเภอเมืองชลบุรี จังหวัดชลบุรี. Journal of Roi Kaensarn Academi, 8(5), 348–360.

กิตติ กรรภิรมย์. (2560). แนวทางการพัฒนาระบบสุขภาพอำเภอ. วารสารวิชาการสาธารณสุข, 26(ฉบับเพิ่มเติม 2), 154– 162.

ชยภรณ บุญเรืองศักดิ์, และเสน่ห์ แสงเงิน. (2568). แรงสนับสนุนทางสังคมและคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุในตำบลคลองน้ำไหล อำเภอคลองลาน จังหวัดกำแพงเพชร. วารสารวิจัยการพยาบาลและการสาธารณสุข, 5(3), 145–158.

ถนัด ใบยา, และยุพิน แตงอ่อน. (2565). การประเมินผลรูปแบบการดำเนินงานพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอที่เชื่อมโยงกับการพัฒนาตำบลจัดการคุณภาพชีวิต จังหวัดน่าน. วารสารวิชาการกรมสนับสนุนบริการสุขภาพ, 18(1), 59–68.

ธเนศ ภัทรวิรินกุล. (2560). ปัจจัยที่มีผลต่อความสำเร็จในการดำเนินงานคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ (พชอ.). วารสารวิจัยและระบบสาธารณสุข, 11(2), 245–258.

ปราโมทย์ ประสาทกุล. (2560). สถานการณ์ผู้สูงอายุไทย พ.ศ. 2560. สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล.

ปริญดา ทุนคำ. (2563). การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุโดยการมีส่วนร่วมของเครือข่ายชุมชน. วารสารวิจัยระบบสาธารณสุข, 14(3), 312–325.

ปัญญา พละศักดิ์. (2564). การศึกษาและพัฒนารูปแบบการดำเนินงานพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอของอำเภอเมืองศรีสะเกษ จังหวัดศรีสะเกษ. วารสารสภาการสาธารณสุขชุมชน, 3(2), 40–53.

พยาม การดี, พรรณพิมล สุขวงษ์, และดาว เวียงคำ. (2559). การรับรู้แรงสนับสนุนทางสังคมของผู้สูงอายุในเขตชนบทภาคเหนือตอนบน. วารสารสุขภาพจิตแห่งประเทศไทย, 24(1), 29–39.

วัฒนา นันทะเสน. (2568). การประเมินผลการพัฒนางานระบบสุขภาพอำเภอของสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดมหาสารคาม. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ, 7(3), 105–113.

สมยศ ศรีจารนัย. (2561). การพัฒนารูปแบบการจัดการระบบสุขภาพอำเภอ. วารสารวิชาการเขต 12, 29(1), 45–58.

สำนักงานสถิติจังหวัดตรัง. (2567). รายงานสถิติจำนวนประชากรและสัดส่วนผู้สูงอายุจังหวัดตรัง ประจำปี 2566. กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม.

สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2567). การสำรวจประชากรสูงอายุในประเทศไทย พ.ศ. 2567.

สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2566). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 (พ.ศ. 2566–2570).

สำนักนายกรัฐมนตรี. (2561, 9 มีนาคม). ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับพื้นที่ พ.ศ. 2561. ราชกิจจานุเบกษา, 135(ตอนพิเศษ 54 ง), 1–6.

ระบบข้อมูลบุคลากรการดูแลระยะยาวและแผนการดูแลรายบุคคล Long Term Care: 3C. (2567). รายงานสรุปผลการดำเนินงานการดูแลระยะยาวสำหรับผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง. กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข.

วาระการประชุม พชอ. 2/2567. (2567). รายงานการประชุมคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ ครั้งที่ 2/2567. อำเภอย่านตาขาว จังหวัดตรัง.

Aung, M. N., Moolphate, S., Koyanagi, Y. N., Suwanrat, S., Kitajima, T., & Muto, T. (2021). Caregiver burden and associated factors for the respite care needs among the family caregivers of community-dwelling senior citizens in Chiang Mai, Northern Thailand. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(9), 4999. https://doi.org/10.3390/ijerph18094999

Best, J. W. (1977). Research in education (3rd ed.). Prentice Hall.

Cohen, S., & Wills, T. A. (1985). Stress, social support, and the buffering hypothesis. Psychological Bulletin, 98(2), 310–357.

House, J. S. (1981). Work stress and social support. Addison-Wesley.

Kallestrup-Lamb, M., Marin, A. O. K., Menon, S., & Søgaard, J. (2024). Aging populations and expenditures on health. Journal of the Economics of Ageing, 29, 100518. https://doi.org/10.1016/j.jeoa.2024.100518

Kemmis, S., & McTaggart, R. (2005). Participatory action research: Communicative action and the public sphere. In N. K. Denzin & Y. S. Lincoln (Eds.), The Sage handbook of qualitative research (3rd ed., pp. 559–603). Sage.

Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30(3), 607–610.

Nagaya, M., Tachibana, T., Sumi, Y., & Itoh, T. (2017). Quality of care for the elderly in rural Japan: A literature review. Nihon Ronen Igakkai Zasshi. Japanese Journal of Geriatrics, 54(4), 513–521.

Reiner, A., & Steinhoff, P. (2024). The association of social networks and depression in community-dwelling older adults: A systematic review. Systematic Reviews, 13, 161. https://doi.org/10.1186/s13643-024-02581-6

Samadarshi, S. C. A., Das, R., & Sahoo, K. C. (2022). Challenges and opportunities in elderly care: A systematic review of community-based interventions. International Journal of Community Medicine and Public Health, 9(3), 1450–1458.