การพัฒนารูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยในครัวเรือนแบบมีส่วนร่วมโดยกลไกคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ อำเภอเมืองเชียงราย จังหวัดเชียงราย

บทคัดย่อ

             การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสถานการณ์ ปัญหา และความต้องการ พัฒนารูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยในครัวเรือนแบบมีส่วนร่วมโดยกลไกคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ และประเมินผลการนำรูปแบบไปใช้ในอำเภอเมืองเชียงราย จังหวัดเชียงราย ดำเนินการระหว่างเดือนมีนาคม–ธันวาคม พ.ศ. 2568 ตามกระบวนการวางแผน ปฏิบัติ สังเกต และสะท้อนผล 1 วงรอบ แบ่งเป็น 3 ระยะ ได้แก่ การศึกษาสถานการณ์จากประชาชน 400 คน และผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 8 คน การพัฒนารูปแบบร่วมกับภาคีเครือข่าย 16 คน และประเมินโดยผู้ทรงคุณวุฒิ 5 คน และการนำรูปแบบไปใช้กับ 50 ครัวเรือนในบ้านเมืองรวง ตำบลแม่กรณ์ เป็นเวลา 3 เดือน เก็บข้อมูลด้วยแบบสอบถาม แบบประเมิน การสัมภาษณ์ การสนทนากลุ่ม และบันทึกการดำเนินงาน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา การทดสอบทีแบบจับคู่ และการวิเคราะห์เนื้อหา

            ผลการวิจัยพบว่า พฤติกรรมการจัดการขยะและการมีส่วนร่วมก่อนพัฒนารูปแบบอยู่ในระดับปานกลาง รูปแบบประกอบด้วย 5 องค์ประกอบ ได้แก่ ครัวเรือนต้นแบบ ชุมชนร่วมขับเคลื่อนกิจกรรม องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นสนับสนุนการจัดการขยะ วัด โรงเรียน และภาคเอกชนร่วมรณรงค์ และคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอประสานและติดตามผล โดยมีกลไกสนับสนุนด้านความรู้ แรงจูงใจ และการรายงานผล หลังดำเนินงาน คะแนนเฉลี่ยพฤติกรรมเพิ่มจาก 3.01 เป็น 4.23 และการมีส่วนร่วมเพิ่มจาก 2.90 เป็น 4.35 อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .001) ความพึงพอใจและความคิดเห็นต่อความเป็นไปได้ในการดำเนินงานอย่างต่อเนื่องอยู่ในระดับมากที่สุด มีค่าเฉลี่ย 4.62 และ 4.64 ตามลำดับ การสะท้อนผลนำไปสู่การปรับกิจกรรมให้เหมาะสมกับข้อจำกัดของครัวเรือน รูปแบบที่พัฒนาขึ้นจึงเป็นแนวทางส่งเสริมการจัดการขยะและการมีส่วนร่วมในพื้นที่นำร่อง โดยอาศัยความร่วมมือของชุมชนและภาคีเครือข่าย