ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการเฝ้าระวังและป้องกันผลกระทบต่อสุขภาพจากฝุ่นละอองขนาดไม่เกิน 2.5 ไมครอน (PM2.5) ของอาสาสมัครสาธารณสุข ในจังหวัดหนองคาย
คำสำคัญ:
การเฝ้าระวัง, การป้องกัน, ผลกระทบต่อสุขภาพ, ฝุ่นละอองขนาดไม่เกิน 2.5 ไมครอนบทคัดย่อ
การศึกษาเชิงพรรณนานี้ เป็นการศึกษาปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการเฝ้าระวังและป้องกันผลกระทบต่อสุขภาพจากฝุ่นละอองขนาดไม่เกิน 2.5 ไมครอน (PM2.5) ของอาสาสมัครสาธารณสุข ในจังหวัดหนองคาย กลุ่มตัวอย่างคือ อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน จังหวัดหนองคาย จำนวน 270 คน เก็บข้อมูลโดยใช้แบบสอบถาม วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา และวิเคราะห์หาความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยกับพฤติกรรมการเฝ้าระวังและป้องกันผลกระทบต่อสุขภาพจากฝุ่นละอองขนาดไม่เกิน 2.5 ไมครอน (PM2.5) โดยใช้การวิเคราะห์การถดถอยลอจิสติกเชิงพหุ ผลการศึกษา อาสาสมัครสาธารณสุขในจังหวัดหนองคาย ส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง ร้อยละ 78.52 อายุ 50 ปีขึ้นไป ร้อยละ 70.74 อายุเฉลี่ย 53.45 ปี (S.D. = 9.44) มีประวัติการอบรมเกี่ยวกับการเฝ้าระวังและป้องกันฝุ่นละอองขนาดไม่เกิน 2.5 ไมครอน (PM2.5) ร้อยละ 42.59 ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการเฝ้าระวังและป้องกันผลกระทบต่อสุขภาพจากฝุ่นละอองขนาดไม่เกิน 2.5 ไมครอน (PM2.5) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (P-value < 0.05) เมื่อควบคุมผลกระทบจากตัวแปรในสมการ ได้แก่ ระยะเวลาที่อาศัยอยู่ในชุมชน (ORadj = 2.55, 95%CI = 1.32-4.92, P-value = 0.005) ประวัติการอบรมเกี่ยวกับการเฝ้าระวังและป้องกัน PM2.5 (ORadj = 3.96, 95%CI = 2.19-7.18, P-value < 0.001) และความรอบรู้ด้านการตัดสินใจเพื่อป้องกันสุขภาพ (ORadj = 12.78, 95%CI = 2.74-59.66, P-value = 0.001) ดังนั้น เจ้าหน้าที่สาธารณสุขควรจัดกิจกรรมให้ความรู้เรื่องการเฝ้าระวังและป้องกันผลกระทบต่อสุขภาพจากฝุ่นละอองขนาดไม่เกิน 2.5 ไมครอน (PM2.5) เพื่อให้มีความรอบรู้ด้านอนามัยสิ่งแวดล้อมเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะด้านการเข้าใจข้อมูลอนามัยสิ่งแวดล้อมและด้านการตัดสินใจเพื่อป้องกันสุขภาพ รวมถึงออกแบบกิจกรรมเน้นการฝึกกระบวนการคิดและทักษะ เช่น การบรรยาย การสาธิต และการลงมือปฏิบัติ
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. Ambient (outdoor) air pollution [Internet]. 2024 [Cited 2025 Feb 21]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/ambient-(outdoor)-air-quality-and-health
World Health Organization. Household air pollution [Internet]. 2024 [Cited 2025 Feb 21]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/household-air-pollution-and-health
กองประเมินผลกระทบต่อสุขภาพ กรมอนามัย. แนวทางการดำเนินงานชุมชนต้นแบบด้านการปรับตัวจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศด้านสาธารณสุข. กรุงเทพมหานคร; 2563.
กรมควบคุมมลพิษ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. สถานการณ์และการจัดการปัญหามลพิษทางอากาศและเสียงของประเทศไทย. กรุงเทพฯ: บริษัท ฮีซ์ จำกัด; 2564.
ภาสินี ม่วงใจเพชร, พูลทรัพย์ โพนสิงห์. การวิเคราะห์ข้อมูลเชิงพรรณนาการเฝ้าระวังผลกระทบต่อสุขภาพจากมลพิษทางอากาศ 5 มิติ กรณีฝุ่นละอองขนาดไม่เกิน 2.5 ไมครอน (PM2.5) เขตสุขภาพที่ 8 ปี พ.ศ. 2565.วารสารวิชาการสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 8 จังหวัดอุดรธานี [อินเทอร์เน็ต] 2565. [เข้าถึงเมื่อ 25 กุมภาพันธ์ 2568]; 1(1): 28-43. เข้าถึงได้จาก: https://he03.tci-thaijo.org/index.php/JODPC8/article/view/456/205
ระบบคลังข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข. การป่วยด้วยโรคจากมลพิษทางอากาศ [อินเทอร์เน็ต]. 2565 [เข้าถึงเมื่อ 5 มกราคม 2566]. เข้าถึงได้จาก: https://hdc.moph.go.th/center/public/standard-subcatalog/9c647c1f31ac73f4396c2cf987e7448a
Alcala C, Shankar A, Sherman M, Wickliffe J, Covert H, Wilson M, Lichtveld, M. Y.. A Validated Environmental Health Literacy Scale to Improve Community Protection. ISEE Conf Abstr [Internet] 2018. [Cited 2025 Feb 21]. Available from: https://www.researchgate.net/publication/337502814_A_Validated_Environmental_Health_Literacy_Scale_to_Improve_Community_Protection
มัตติกา ยงอยู่. ความรอบรู้ด้านอนามัยสิ่งแวดล้อมในการป้องกันผลกระทบต่อสุขภาพจากฝุ่นละอองขนาดไม่เกิน 2.5 ไมครอนของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน ในพื้นที่เมืองอุตสาหกรรมเชิงนิเวศในเขตสุขภาพที่ 5. วารสารการส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อม [อินเทอร์เน็ต] 2564. [เข้าถึงเมื่อ 25 กุมภาพันธ์ 2568]; 2(44), 83-96. เข้าถึงได้จาก: https://thaidj.org/index.php/tjha/article/view/11241
พงศธร กันยะมูล, กุลจิรา ชัยชนะ, บุษกร ต. ตระกุล, วีระศักดิ์ หมื่นมูลกาศ, กรกช จันทร์เสรีวิทยา.การประเมินความรู้และพฤติกรรมการป้องกันตนเองจากฝุ่นละออง PM2.5 ของประชากรที่อาศัยอยู่ในตำบลเกาะช้าง อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย. การประชุมนำเสนอผลงานวิจัยระดับบัณฑิตศึกษา ครั้งที่ 15 มหาวิทยาลัยรังสิต; 13 สิงหาคม 2563; มหาวิทยาลัยรังสิต. เข้าถึงได้จาก: https://rsujournals.rsu.ac.th/index.php/rgrc/article/download/1795/1388/
อังศินันท์ อินทรกำแหง. การจัดทำสถานการณ์ความรอบรู้ด้านอนามัยสิ่งแวดล้อมในการป้องกันผลกระทบต่อสุขภาพจากฝุ่นละอองขนาดไม่เกิน 2.5 ไมครอน (PM2.5) ของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ในพื้นที่เมืองอุตสาหกรรมเชิงนิเวศ. นนทบุรี: กองประเมินผลกระทบต่อสุขภาพ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข; 2563.
ชนาพร เขื่อนเป๊ก, ทัศน์พงษ์ ตันติปัญจพร. ปัจจัยทำนายพฤติกรรมการป้องกันการสัมผัสมลพิษทางอากาศของผู้ประกอบอาชีพมอเตอร์ไซค์รับจ้างในเขตอำเภอแม่สอด จังหวัดตาก. วารสารความปลอดภัยและสุขภาพ [อินเทอร์เน็ต] 2559. [เข้าถึงเมื่อ 6 มีนาคม 2568]; 9(33): 14-25. เข้าถึงได้จาก: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/JSH/article/view/130557/97929
สุกัญญา น้อยพิทักษ์, นิภา มหารัชพงศ์, ยุวดี รอดจากภัย. ผลของโปรแกรมส่งเสริมการป้องกันตนเองจากการได้รับมลพิษทางอากาศของหญิงตั้งครรภ์ในเขตควบคุมมลพิษ จังหวัดระยอง. วารสารสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา [อินเทอร์เน็ต] 2560. [เข้าถึงเมื่อ 6 มีนาคม 2568]; 12(1): 88-9. เข้าถึงได้จาก: https://journal.lib.buu.ac.th/index.php/health/article/view/5747
Sorensen K, Van den Broucke S, Fullam J, Doyle G, Pelikan J, Slonska Z, et al. Health literacy and public health: A systematic review and integration of definitions and models. BMC Public Health [Internet] 2012. [Cited 2025 Feb 10]; 12(80). Available from: https://link.springer.com/article/10.1186/1471-2458-12-80 https://link.springer.com/article/10.1186/1471-2458-12-80
Hsieh, Bloch, Larson. A simple method of sample size calculation for linear and logistic regression [Internet]1998. [Cited 2025 Feb 10]. Available from: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/(SICI)1097-0258(19980730)17:14%3C1623::AID-SIM871%3E3.0.CO;2-S
นิภาพร คาหลอม, บุษกร สมรักษ์, พรชนก สัพโส, พรอุไร สายสอน, อารียา สมพงษ์, จีราพร ทิพย์พิลา.ความรู้ ทัศนคติ และพฤติกรรมการป้องกันตนเองจากฝุ่นคอนกรีตของผู้ปฏิบัติงานผลิตเสาคอนกรีต ตำบลเมืองศรีไค และตำบลโพธิ์ใหญ่ อำเภอวารินชำราบ จังหวัดอุบลราชธานี. วารสารความปลอดภัยและสิ่งแวดล้อม [อินเทอร์เน็ต] 2565. [เข้าถึงเมื่อ 6 มีนาคม 2568]; 5(1): 35-42. เข้าถึงได้จาก: https://he03.tci-thaijo.org/index.php/OHSWA/article/download/386/158
Kline R.B.. Principles and Practice of Structural Equation Modeling. Guilford Press [Internet]. 2011 [Cited 2025 Feb 10]. Available from: https://psycnet.apa.org/record/2010-18801-000
Schumacker R.E., Lomax R.G. A beginner’s guide to structural equation modeling [Internet]. 3rd ed. New York: Routledge; 2010 [cited 2025 Feb 10]. Available from:
Hair J, Black W, Babin B, Anderson R. Multivariate Data Analysis [Internet] 2010. [cited 2025 Feb 10]. Available from:
https://www.drnishikantjha.com/papersCollection/Multivariate%20Data%20Analysis.pdf
Best JW. Research in education. (3rd ed) Englewood Cliffs, NJ: Prentic Hall; 1977.
ณภัทร พงษ์เทิดศักดิ์, พัชรา ก้อยชูสกุล, พิรภานุวัตณ์ ชื่นวงศ์. ความรู้ความเข้าใจและพฤติกรรมในการป้องกันตนเองในภาวะหมอกควันของประชาชน ในเขตพื้นที่เทศบาลตำบลจันจว้า อำเภอแม่จัน จังหวัด เชียงราย. วารสารบัณฑิตศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย [อินเทอร์เน็ต] 2558. [เข้าถึงเมื่อ 6 มีนาคม 2568]. 8(17):140-7. เข้าถึงได้จาก: https://so01.tci-thaijo.org/index.php/crrugds_ejournal/article/view/81893
จิราภรณ์ หลาบคํา, จินตนา ศิริบูรณ์พิพัฒนา, ธนาพร ทองสิม. พฤติกรรมการป้องกันฝุ่นหินของพนักงานโรงโม่หินในอำเภอน้ำยืน จังหวัดอุบลราชธานี. วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีมหาวิทยาลัยอุบลราชธานี[อินเทอร์เน็ต] 2560. [เข้าถึงเมื่อ 12 มีนาคม 2568]. 19(1):71-83. เข้าถึงได้จาก: https://li01.tci-thaijo.org/index.php/sci_ubu/article/view/86432
วิชัย ศรีผา. การพัฒนาความรอบรู้ด้านอนามัยสิ่งแวดล้อมเพื่อจัดการปัญหาฝุ่นละอองขนาดเล็ก(PM2.5) ในกลุ่มอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) อำเภอโซ่พิสัย จังหวัดบึงกาฬ. วารสารศูนย์อนามัยที่ 7 ขอนแก่น [อินเทอร์เน็ต] 2564. [เข้าถึงเมื่อ 12 มีนาคม 2568]. 14(1):29-3. เข้าถึงได้จาก: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/johpc7/article/view/251255
จินดาวัลย์ วิบูลย์อุทัย. การประเมินความเสี่ยงต่อสุขภาพในงานอนามัยสิ่งแวดล้อม. วารสารการจัดการสิ่งแวดล้อม [อินเทอร์เน็ต] 2553. [เข้าถึงเมื่อ 12 มีนาคม 2568]. 6(2):133-44. เข้าถึงได้จาก: https://so02.tci-thaijo.org/index.php/JEM/article/view/29077
สรวิชญ์ สิทธิยศ, ปฏิพัทธ์ วงค์เรือง และประจวบ แหลมหลัก. ความรอบรู้ด้านอนามัยสิ่งแวดล้อมและพฤติกรรมการป้องกัน PM2.5 ของเยาวชนพื้นที่สูงในช่วงเผาในที่โล่งในจังหวัดพะเยา ประเทศไทย. วารสารวิชาการสาธารณสุขชุมชน [อินเทอร์เน็ต] 2566. [เข้าถึงเมื่อ 12 มีนาคม 2568]. 9(1):9-20. เข้าถึงได้จาก: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/ajcph/article/view/258411
วลัยพรรณ สัมฤทธิ์วัชฌาสัย, นิตยา ชาคำรุณ. การพัฒนารูปแบบความรอบรู้ด้านอนามัยสิ่งแวดล้อมของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านในการป้องกันผลกระทบต่อสุขภาพจากฝุ่นละอองขนาดไม่เกิน 2.5 ไมครอน จังหวัดสมุทรปราการ. วารสารความปลอดภัยและสิ่งแวดล้อม [อินเทอร์เน็ต] 2566. [เข้าถึงเมื่อ 14 มีนาคม 2568]. 32(1):72-88. เข้าถึงได้จาก: https://he03.tci-thaijo.org/index.php/OHSWA/article/download/1718/1169/9466
อุไรรัตน์ คูหะมณี, ยุวดี รอดจากภัย และนิภา มหารัชพงศ์. ความรอบรู้ด้านสุขภาพกับบทบาทของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ในการป้องกันโรคเรื้อรัง. วารสารกรมการแพทย์ [อินเทอร์เน็ต] 2563. [เข้าถึงเมื่อ 14 มีนาคม 2568]. 45(1):137-142. เข้าถึงได้จาก: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/JDMS/article/download/244774/166381
โชคชัย เกตุสถิต, ปวีณา แก้วเขียว. ความรอบรู้ด้านอนามัยสิ่งแวดล้อมของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน ในการป้องกันผลกระทบต่อสุขภาพจากฝุ่นละอองขนาดเล็ก (PM2.5) ในพื้นที่เขตพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษ จังหวัดตาก, วารสารวิชาการป้องกันควบคุมโรค สคร.2 พิษณุโลก [อินเทอร์เน็ต] 2565. [เข้าถึงเมื่อ 14 มีนาคม 2568]. 9(2). เข้าถึงได้จาก: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/dpcphs/article/view/256762/174016
อัพเดต : วันที่ 1 มกราคม 2569 
