บทบาทของระยะเวลาการคืนกลับของเลือดสู่หลอดเลือดฝอยในฐานะสัญญาณเตือนภัยล่วงหน้าสำหรับผู้ป่วยภาวะพิษเหตุติดเชื้อในแผนกฉุกเฉิน: การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบและการสังเคราะห์ข้อเสนอแนวปฏิบัติสำหรับประเทศไทย

ประสิทธิ์ นาคเกษม; ลักขณา กิตตภักดี; ณัฐฐิตา เพชรประไพ

ผู้แต่ง

ประสิทธิ์ นาคเกษม งานอุบัติเหตุฉุกเฉินและนิติเวช โรงพยาบาลปักธงชัย
ลักขณา กิตตภักดี หอผู้ป่วยหนักอายุรกรรม โรงพยาบาลมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี
ณัฐฐิตา เพชรประไพ สำนักวิชาพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี

คำสำคัญ:

ระยะเวลาการคืนกลับของเลือดสู่หลอดเลือดฝอย, ภาวะพิษเหตุติดเชื้อ, ภาวะพร่องเลือดไปเลี้ยงเนื้อเยื่อ, แผนกฉุกเฉิน, การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบ

บทคัดย่อ

ภาวะพิษเหตุติดเชื้อและภาวะช็อกจากพิษเหตุติดเชื้อมีอัตราเสียชีวิตสูง ปัจจุบันใช้การประเมินภาวะพร่องเลือดไปเลี้ยงเนื้อเยื่อระยะเริ่มต้นเป็นองค์ประกอบหลักในการตัดสินใจทางคลินิก ระยะเวลาการคืนกลับของเลือดสู่หลอดเลือดฝอย (capillary refill time: CRT) เป็นเครื่องมือวัดการไหลเวียนเลือดส่วนปลายที่เรียบง่าย รวดเร็ว ไม่รุกล้ำร่างกาย และไม่มีค่าใช้จ่าย แต่ยังขาดการประยุกต์ใช้อย่างเป็นระบบในบริบทประเทศไทย การศึกษานี้มุ่งทบทวนหลักฐานเชิงประจักษ์เกี่ยวกับความแม่นยำของ CRT เปรียบเทียบอุปกรณ์การกด สังเคราะห์ขั้นตอนการวัดมาตรฐาน และพัฒนาข้อเสนอแนวปฏิบัติสำหรับประเทศไทย ดำเนินตามแนวทาง PRISMA 2020 (ขึ้นทะเบียน PROSPERO: CRD42024513094) สืบค้นฐานข้อมูล 5 แหล่ง (ค.ศ. 2016–2026) ตามกรอบ Sepsis 3 คัดเลือกบทความจำนวน 47 รายการและแนวทาง 10 ฉบับ ประกอบด้วย RCT 6 เรื่อง การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบและการวิเคราะห์อภิมาน 9 เรื่อง การศึกษาเชิงสังเกตไปข้างหน้า 14 เรื่อง การศึกษาเชิงสังเกตย้อนหลัง 8 เรื่อง การศึกษาภาคตัดขวาง 6 เรื่อง และบทความทบทวนแบบพรรณนาหรือฉันทามติผู้เชี่ยวชาญ 4 เรื่อง จัดการความซ้ำซ้อนโดยรายงานข้อมูลที่ปรากฏซ้ำเพียงครั้งเดียว และใช้ผลลัพธ์จาก systematic review ที่มีคุณภาพสูงสุดหรือล่าสุด ประเมินคุณภาพด้วย Cochrane RoB 2, Newcastle Ottawa Scale, JBI Checklist, AMSTAR 2 และ GRADE ผลการวิเคราะห์พบว่า CRT มีความไวรวม 62.0–74.0% ความจำเพาะ 82.0–84.0% (LR+ 4.1, LR 0.36) สอดคล้องกับผลการวิเคราะห์อภิมานของ Putowski และคณะ และ Ma และคณะ การทดลอง ANDROMEDA SHOCK แสดงแนวโน้มลดอัตราการตาย (HR 0.75; 95% CI 0.55–1.02; P = 0.06) และ Bayesian reanalysis โดย Zampieri และคณะ สนับสนุนประโยชน์สูง (>90%) การประเมินคุณภาพหลักฐานด้วย GRADE พบว่า ความแม่นยำในการวินิจฉัยอยู่ในระดับปานกลาง (⨁⨁⨁◯) และการใช้ CRT เป็นเป้าหมายในการรักษาอยู่ในระดับสูง (⨁⨁⨁⨁) สรุปว่า CRT เป็นเครื่องมือคัดกรองความแม่นยำปานกลาง มีคุณค่าปฏิบัติสูง เหมาะกับบริบททรัพยากรจำกัดของไทย การกำหนดข้อเสนอแนวปฏิบัติระดับชาติจะช่วยยกระดับมาตรฐานการดูแลผู้ป่วยภาวะพิษเหตุติดเชื้อ ข้อเสนอแนะคำแนะนำสำหรับไทยคือควรใช้วิธีกดด้วยนิ้วมือ (GRADE 2B) และลดความแปรปรวนระหว่างผู้ประเมินด้วยการฝึกอบรม

เอกสารอ้างอิง

Rudd KE, Johnson SC, Agesa KM, Shackelford KA, Tsoi D, Kievlan DR, et al. Global, regional, and national sepsis incidence and mortality, 1990-2017: analysis for the Global Burden of Disease Study. Lancet. 2020 Jan 18;395(10219):200-211. doi: 10.1016/S0140-6736(19)32989-7.

La Via L, Sangiorgio G, Stefani S, Marino A, Nunnari G, Cocuzza S, et al. The global burden of sepsis and septic shock. Epidemiologia (Basel). 2024;5(3):456-78. doi: 10.3390/epidemiologia5030032.

Munroe ES, Hyzy RC, Semler MW, Prescott HC. Evolving management practices for early sepsis-induced hypoperfusion: A narrative review. Am J Respir Crit Care Med. 2023;208(7):878-91.

Dondorp AM, Dünser MW. Emergency and intensive care medicine in resource-poor settings. In: Tropical diseases e-book. 2nd ed. Elsevier; 2023. p. 145-62.

Prescott HC, Antonelli M, Alhazzani W, et al. Surviving Sepsis Campaign: International guidelines for management of sepsis and septic shock 2026. Crit Care Med. 2026;54(4):725-812. doi: 10.1097/CCM.0000000000007075.

Huang W, Xiang H, Hu C, Wu J, Chen P, Yu X. Association of sublingual microcirculation parameters and capillary refill time in the early phase of ICU admission. Crit Care Med. 2023;51(7):913-23.

Misango D, Pattnaik R, Baker T, Dünser MW, Dondorp AM, Schultz MJ. Haemodynamic assessment and support in sepsis and septic shock in resource-limited settings. Trans R Soc Trop Med Hyg. 2017;111(11):483-9.

National Institute for Health and Care Excellence. Sepsis: Recognition, diagnosis and early management. NICE guideline NG51 [Internet]. 2024 [cited 2026 Apr 25]. Available from: https://www.nice.org.uk/guidance/ng51

UK Sepsis Trust. Clinical tools for sepsis recognition and management [Internet]. 2025 [cited 2026 Apr 25]. Available from: https://sepsistrust.org/healthcare-professionals/clinical-tools/

Queensland Health. Queensland Adult Deterioration Detection System (Q-ADDS) observation chart [Internet]. Queensland Government; 2022 [cited 2026 Apr 25]. Available from: https://www.health.qld.gov.au/

Page MJ, McKenzie JE, Bossuyt PM, Boutron I, Hoffmann TC, Mulrow CD, et al. The PRISMA 2020 statement: An updated guideline for reporting systematic reviews. BMJ. 2021;372:n71.

Singer M, Deutschman CS, Seymour CW, Shankar-Hari M, Annane D, Bauer M, et al. The Third International Consensus Definitions for Sepsis and Septic Shock (Sepsis-3). JAMA. 2016;315(8):801-10.

Putowski Z, Czajka S, Szczepańska A, Krzych ŁJ. Capillary refill time as a predictor of mortality and tissue hypoperfusion in sepsis: A systematic review and meta-analysis. J Intensive Care Med. 2023a;38(9):823-38.

Ma L, Cao Z, Peng H, et al. The prognostic value of capillary refill time in patients with sepsis: A prospective cohort study. Nurs Crit Care. 2026;31(2):e70347.

Putowski Z, Gołdyn M, Pluta MP, Krzych ŁJ, Hernández G, Kattan E. Correlation between mean arterial pressure and capillary refill time in patients with septic shock: A systematic review and meta-analysis. J Intensive Care Med. 2023b;38(9):838-46.

Hernández G, Ospina-Tascón GA, Damiani LP, Estenssoro E, Dubin A, Hurtado J, et al. Effect of a resuscitation strategy targeting peripheral perfusion status vs serum lactate levels on 28-day mortality among patients with septic shock: The ANDROMEDA-SHOCK randomized clinical trial. JAMA. 2019;321(7):654-64.

Zampieri FG, Damiani LP, Bakker J, Ospina-Tascón GA, Castro R, Cavalcanti AB, et al. Effects of a resuscitation strategy targeting peripheral perfusion status versus serum lactate levels among patients with septic shock: A Bayesian reanalysis of the ANDROMEDA-SHOCK trial. Am J Respir Crit Care Med. 2020;201(4):423-9.

Pettilä V, Pfortmüller CA, Perner A, Merz TM, Wilkman E, Hästbacka J, et al. Targeted tissue perfusion versus macrocirculatory-guided standard care in patients with septic shock: A randomized clinical trial—The TARTARE-2S trial. Crit Care Med. 2026;54(1):24-34.

Ferhat Y, Serkan Y, Ulaş Öİ, Özgür DN, Elif Y, Gamze YK, et al. Peripheral perfusion vs standard management in sepsis/septic shock: A prospective randomized ED study. Am J Emerg Med. 2026;99:167-75.

Legrand M, Jullien E, Kimmoun A, Geri G, Ait-Oufella H, Abrard S, et al. Iloprost for the treatment of severe septic shock with persistent hypoperfusion: A double-blind, randomized controlled trial. Am J Respir Crit Care Med. 2025;211(7):1211-9.

Hilderink BN, van den Brink DP, Kleinveld DJB, Klanderman RB, Spinella PC, Juffermans NP. The effect of plasma versus crystalloids on intravascular volume, tissue perfusion and tissue oxygenation: A randomized controlled trial in a human endotoxemia model. Crit Care. 2026;30(1):134.

Alsma J, van Saase JLCM, Nanayakkara PWB, Schouten WEMI, Baten A, Bauer MP, et al. The power of flash mob research: Conducting a nationwide observational clinical study on capillary refill time in a single day. Chest. 2017;151(5):1106-13.

Jacquet-Lagreze M, Bouhamri N, Portran P, Schweizer R, Baudin F, Lilot M, et al. Capillary refill time variation induced by passive leg raising predicts capillary refill time response to volume expansion. Crit Care. 2019;23(1):281.

Suksai M. Risk factors for septic shock in adult patients: Evidence from a general hospital in Southern Thailand. J Med Assoc Thai. 2025;108(2):189-98.

Tantibundit P, Jessadawisut S. The accuracy of capillary refill time for predicting tissue hypoperfusion in elderly patients with sepsis. Srinagarind Med J. 2023;38(4):412-9.

Tongyoo S, Chobngam S, Yolsiriwat N, Jiranakorn C. Effects of adjunctive milrinone versus placebo on hemodynamics in patients with septic shock: A randomized controlled trial. Ann Med. 2025;57(1):2484464.

Weinberger J, Klompas M, Rhee C. What is the utility of measuring lactate levels in patients with sepsis and septic shock? Semin Respir Crit Care Med. 2021;42(5):650-61.

Damiani E, Carsetti A, Casarotta E, Domizi R, Scorcella C, Donati A, et al. Microcirculation-guided resuscitation in sepsis: The next frontier? Front Med. 2023;10:1212321.

Kattan E, Bakker J, Estenssoro E, Ospina-Tascón GA, Cavalcanti AB, De Backer D, et al. Hemodynamic phenotype-based, capillary refill time-targeted resuscitation in early septic shock: The ANDROMEDA-SHOCK-2 randomized clinical trial study protocol. Rev Bras Ter Intensiva. 2022;34(1):96-106.

Ramasco F, Aguilar G, Aldecoa C, Bakker J, Carmona P, Dominguez D, et al. Towards the personalization of septic shock resuscitation: The fundamentals of ANDROMEDA-SHOCK-2 trial. Rev Esp Anestesiol Reanim. 2024;71(2):112-24.