การพัฒนารูปแบบการป้องกันสิ่งคุกคามต่อสุขภาพและความปลอดภัยของเกษตรกร ผู้ปลูกเห็ดโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน

บทคัดย่อ

การวิจัยและพัฒนานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการป้องกันสิ่งคุกคามต่อสุขภาพและความปลอดภัยของเกษตรกรผู้ปลูกเห็ดโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนและเปรียบเทียบความรู้ในการทำงาน การรับรู้สมรรถนะของตนเองในการบริหารการหายใจและพฤติกรรมการป้องกันตัวเองขณะปฏิบัติงาน ก่อนและหลังการพัฒนารูปแบบ กลุ่มตัวอย่างแบ่งเป็น 2 กลุ่ม คือ เกษตรกรผู้ปลูกเห็ดบ้านดงคราม ตำบลธาตุพนม อำเภอธาตุพนม จังหวัดนครพนม จำนวน 36 ราย และเครือข่ายที่เกี่ยวข้อง จำนวน 25 คน เครื่องมือที่ใช้ประกอบด้วยเครื่องมือสำหรับพัฒนารูปแบบและเครื่องมือเก็บข้อมูลเชิงปริมาณ ดำเนินการศึกษาระหว่างเดือนพฤศจิกายน 2567 ถึงพฤษภาคม 2568 วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหาและข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติเชิงพรรณนาและ Paired Samples t-test

          ผลการศึกษาพบว่ารูปแบบการป้องกันสิ่งคุกคามต่อสุขภาพและความปลอดภัยของเกษตรกรผู้ปลูกเห็ดประกอบด้วย 8 องค์ประกอบ ได้แก่ 1) การจัดตั้งคณะกรรมการด้านสุขภาพและความปลอดภัย 2) การระบุความเสี่ยงและออกแบบแนวทางแก้ไขร่วมกัน 3) การพัฒนาศักยภาพผ่านการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วม 4) การสร้างกลไกเฝ้าระวังสุขภาพ 5) การเฝ้าระวังและรายงานภาวะสุขภาพการทำงาน 6) การสนับสนุนจากภาครัฐและเครือข่าย 7) การขับเคลื่อนนโยบายเชิงชุมชน และ 8) การทบทวนและปรับปรุงมาตรการป้องกันเป็นประจำ หลังนำรูปแบบไปทดลองใช้ พบว่าเกษตรกรมีคะแนนเฉลี่ยความรู้ในการทำงานเพิ่มขึ้นจาก 7.86 เป็น 13.91 คะแนน (t = 15.85, p < .05) คะแนนการรับรู้สมรรถนะแห่งตนในการบริหารการหายใจเพิ่มขึ้นจาก 35.77 เป็น 67.00 คะแนน (t = 74.01, p < .05) และคะแนนพฤติกรรมการป้องกันตนเองเพิ่มขึ้นจาก 52.52 เป็น 82.97 คะแนน (t = 31.69, p < .05) การพัฒนารูปแบบโดยใช้การมีส่วนร่วมของชุมชนสามารถเพิ่มความรู้ การรับรู้สมรรถนะแห่งตน และพฤติกรรมการป้องกันตนเองของเกษตรกรผู้ปลูกเห็ดได้อย่างมีประสิทธิภาพ