อิทธิพลของความรอบรู้ด้านสุขภาพ และการเข้าถึงข้อมูลสารสนเทศ ที่มีต่อสมรรถนะการดูแลผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง ของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน อำเภอเมืองกระบี่ จังหวัดกระบี่
คำสำคัญ:
ความรอบรู้ด้านสุขภาพ, การเข้าถึงข้อมูลสารสนเทศ, สมรรถนะการดูแลผู้ป่วยบทคัดย่อ
การวิจัยเชิงสำรวจแบบภาคตัดขวางนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาระดับความรอบรู้ด้านสุขภาพ การเข้าถึงข้อมูลสารสนเทศ และสมรรถนะการดูแลผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง รวมทั้งวิเคราะห์อิทธิพลของความรอบรู้ด้านสุขภาพและการเข้าถึงข้อมูลสารสนเทศต่อสมรรถนะการดูแลผู้ป่วยของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน อำเภอเมืองกระบี่ จังหวัดกระบี่ กลุ่มตัวอย่างจำนวน 313 คน ได้จากการสุ่มแบบแบ่งชั้นภูมิตามสัดส่วนและการสุ่มอย่างง่าย เครื่องมือเป็นแบบสอบถาม 4 ตอน ได้แก่ ข้อมูลทั่วไป ความรอบรู้ด้านสุขภาพ การเข้าถึงข้อมูลสารสนเทศ และสมรรถนะการดูแลผู้ป่วย ตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหาโดยผู้ทรงคุณวุฒิ 3 ท่าน และมีค่าความเชื่อมั่นเท่ากับ .79 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และการถดถอยเชิงเส้นพหุคูณ
ผลการวิจัยพบว่า ความรอบรู้ด้านสุขภาพ การเข้าถึงข้อมูลสารสนเทศ และสมรรถนะการดูแลผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรังโดยรวมอยู่ในระดับมาก (M = 2.79, S.D. = 0.64; M = 3.94, S.D. = 0.59; และ M = 3.90, S.D. = 0.58 ตามลำดับ) ตัวแปรทำนายทั้ง 8 ตัวร่วมกันอธิบายความแปรปรวนของสมรรถนะได้ร้อยละ 46.80 (R² = .468, Adjusted R² = .454, F(8, 304) = 33.43, p < .001) ตัวแปรที่มีอิทธิพลอย่างมีนัยสำคัญ ได้แก่ ทักษะการนำไปใช้ แหล่งข้อมูล ทักษะการตัดสินใจ และความถี่ในการได้รับข้อมูลข่าวสาร ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่า หน่วยงานสาธารณสุขควรพัฒนาทักษะการประยุกต์ใช้ข้อมูล การตัดสินใจ และระบบข้อมูลสุขภาพที่ถูกต้องและต่อเนื่องสำหรับอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน
เอกสารอ้างอิง
กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข. (2565). คู่มือ อสม. “สมาร์ท อสม. และ อสม. หมอประจำบ้าน”.
กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข. (2566, 23 มิถุนายน). กรม สบส. ชูแอป “SMART อสม.” เป็นนวัตกรรมเด่น ช่วยยกระดับความรอบรู้ อสม. ทั่วไทย. คลังสื่อประชาสัมพันธ์ กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ. https://prgroup.hss.moph.go.th/info/news/1444
กองโรคไม่ติดต่อ กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. (2567, 8 มีนาคม). สถานการณ์โรคไม่ติดต่อและสาระสำคัญของแผนปฏิบัติการด้านการป้องกันและควบคุมโรคไม่ติดต่อของประเทศไทย (พ.ศ. 2566–2570). กรมควบคุมโรค. https://www.ddc.moph.go.th/dncd/publishinfodetail.php?deptcode=dncd&publish=15419
กฤศภณ เทพอินทร์, และเสน่ห์ ขุนแก้ว. (2565). ความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน อำเภอฟากท่า จังหวัดอุตรดิตถ์. วารสารวิจัยการพยาบาลและวิทยาศาสตร์สุขภาพ, 14(1), 206–218.
จุฑาภรณ์ สว่างเมฆ. (2565). ปัจจัยที่มีผลต่อความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) หมู่บ้านปรับเปลี่ยนพฤติกรรมต้นแบบ จังหวัดกระบี่. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน, 6(3), 121–130.
ฉันท์ทิพย์ พลอยสุวรรณ, รัตนชัย เพ็ชรสมบัติ, ดวงรัตน์ เหลืองอ่อน, และธนะวัฒน์ รวมสุก. (2566). ปัจจัยที่มีผลต่อสมรรถนะในการดูแลผู้สูงอายุของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านในภาคตะวันออก: กรณีศึกษาอำเภอวังสมบูรณ์ จังหวัดสระแก้ว. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ, 16(3), 15–29.
ชุลีกร คงบุญ. (2566). ปัจจัยที่มีผลกระทบต่อมาตรฐานสมรรถนะของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) จังหวัดนครพนม. วารสารวิจัยและพัฒนานวัตกรรมทางสุขภาพ, 4(1), 139–149.
ธวัชชัย สุนทรนนท์. (2566). องค์ประกอบ ตัวบ่งชี้ และข้อเสนอเชิงกลยุทธ์เพื่อการพัฒนาสมรรถนะอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านในยุคดิจิทัล พื้นที่จังหวัดตรัง. วารสารวิจัยสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น, 16(2), 58–73.
นภาเพ็ญ จันทขัมมา, ทรงพล ผดุงพัฒนากูล, และพัทยา แก้วสาร. (2567). ผลของโปรแกรมการสร้างเสริมความสามารถการคัดกรองและการสื่อสารทางสุขภาพของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านในการป้องกันโรคไตเรื้อรัง. วารสารวิจัยสุขภาพและการพยาบาล, 40(2), 113–125.
ปราณี แสดคง, รัตน์ดาวรรณ คลังกลาง, ชนกานต์ จันทะคุณ, เบญจพร ฐิติญาณวิโรจน์, ธรณิศ สายวัฒน์, และสายใจ คำทะเนตร. (2566). ปัจจัยทำนายความรอบรู้ด้านสุขภาพต่อพฤติกรรมสุขภาพของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน. วารสารพยาบาลศาสตร์และสุขภาพ, 46(2), 116–127.
สุกาญดา หมื่นราษฎร์. (2566). ความรอบรู้ด้านสุขภาพและปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการป้องกันและเฝ้าระวังโรคเรื้อนของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านในพื้นที่มีข้อบ่งชี้ทางระบาดวิทยาโรคเรื้อน เขตสุขภาพที่ 11. วารสารศาสตร์สุขภาพและการศึกษา, 3(2), 96–108.
อุไรรัตน์ คูหะมณี, ยุวดี รอดจากภัย, และนิภา มหารัชพงศ์. (2563). ความรอบรู้ด้านสุขภาพกับบทบาทของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ในการป้องกันโรคเรื้อรัง. วารสารกรมการแพทย์, 45(1), 137–142.
Best, J. W. (1977). Research in education (3rd ed.). Prentice-Hall.
Blondino, C. T., Knoepflmacher, A., Johnson, I., Fox, C., & Friedman, L. (2024). The use and potential impact of digital health tools at the community level: Results from a multi-country survey of community health workers. BMC Public Health, 24, Article 650.
Cronbach, L. J. (1951). Coefficient alpha and the internal structure of tests. Psychometrika, 16(3), 297–334.
Doresha, L.-M., Williams, G., & Mash, R. (2024). The role of community health workers in non-communicable diseases in Cape Town, South Africa: Descriptive exploratory qualitative study. BMC Primary Care, 25, Article 176.
Haregu, T., Delobelle, P., Shrestha, A., Panniyammakal, J., Thankappan, K., Parasuraman, G., Schouw, D., Ramalingam, A., Issaka, A., Cao, Y., Levitt, N., & Oldenburg, B. (2024). Shifting roles of community health workers in the prevention and management of noncommunicable disease during the COVID-19 pandemic: A scoping review. Health Policy and Planning, 39(7), 771–781.
Mash, R., Hirschhorn, L. R., Kakar, I. S., John, R., Sharma, M., & Praveen, D. (2024). Global lessons on delivery of primary healthcare services for people with non-communicable diseases: Convergent mixed methods. Family Medicine and Community Health, 12(3), e002553.
Pardoel, Z. E., Reijneveld, S. A., Lensink, R., Postma, M. J., Trang, N. T. T., Walton, P., Swe, K. H., Pamungkasari, E. P., Koot, J. A. R., & Landsman, J. A. (2024). Culturally adapted training for community volunteers to improve their knowledge, attitude and practice regarding non-communicable diseases in Vietnam. BMC Public Health, 24, Article 364.
Rovinelli, R. J., & Hambleton, R. K. (1977). On the use of content specialists in the assessment of criterion-referenced test item validity. Tijdschrift voor Onderwijsresearch, 2(2), 49–60.
Sultan, M. A., Miller, E., Tikkanen, R. S., Singh, S., Kullu, A., Cometto, G., Fitzpatrick, S., Ajuebor, O., Gillon, N., Edward, A., Moleman, Y. P., Pandya, S., Park, I., Shen, J. Y., Yu, Y., Perry, H., Scott, K., & Closser, S. (2025). Competency-based education and training for community health workers: A scoping review. BMC Health Services Research, 25, Article 263.
World Health Organization. (2025, September 25). Noncommunicable diseases. https://www.who.int/
news-room/fact-sheets/detail/noncommunicable-diseases
Yamane, T. (1973). Statistics: An introductory analysis (3rd ed.). Harper & Row.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
