ผลของโปรแกรมพัฒนาความรอบรู้ด้านสุขภาพในการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับของประชาชนกลุ่มเสี่ยงโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน ตำบลศรีตระกูล อำเภอขุขันธ์ จังหวัดศรีสะเกษ

บทคัดย่อ

           โรคพยาธิใบไม้ตับเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญของมะเร็งท่อน้ำดี และยังเป็นปัญหาสาธารณสุขในอำเภอขุขันธ์ จังหวัดศรีสะเกษ การวิจัยกึ่งทดลองแบบสองกลุ่มวัดผลก่อนและหลังนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อเปรียบเทียบความรอบรู้ด้านสุขภาพ การมีส่วนร่วมของชุมชน และพฤติกรรมการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับภายในกลุ่มและระหว่างกลุ่ม กลุ่มตัวอย่างเป็นประชาชนกลุ่มเสี่ยงจำนวน 100 คน แบ่งเป็นกลุ่มทดลองในตำบลศรีตระกูลและกลุ่มเปรียบเทียบในตำบลสะเดาใหญ่ กลุ่มละ 50 คน คัดเลือกด้วยการสุ่มตัวอย่างแบบสองขั้นตอน กลุ่มทดลองได้รับโปรแกรมที่ประยุกต์แนวคิดความรอบรู้ด้านสุขภาพของ Nutbeam ร่วมกับการมีส่วนร่วมของชุมชนเป็นเวลา 8 สัปดาห์ ส่วนกลุ่มเปรียบเทียบได้รับการให้ความรู้ตามปกติ เก็บข้อมูลด้วยแบบสอบถาม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและการวิเคราะห์ถดถอยเชิงเส้นพหุตัวแปร

            ผลการวิจัยพบว่า ภายหลังการทดลอง กลุ่มทดลองมีคะแนนเฉลี่ยความรอบรู้ด้านสุขภาพทั้ง 6 องค์ประกอบ การมีส่วนร่วมของชุมชน และพฤติกรรมการป้องกันโรคเพิ่มขึ้นจากก่อนทดลองอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติทุกด้าน (p < 0.001) โดยคะแนนพฤติกรรมการป้องกันโรคเพิ่มขึ้น 6.56 คะแนน (adjusted mean difference = 6.56; 95% CI: 5.34–7.78) เมื่อเปรียบเทียบระหว่างกลุ่มภายหลังทดลอง พบว่ากลุ่มทดลองมีคะแนนผลลัพธ์ทุกด้านสูงกว่ากลุ่มเปรียบเทียบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.05) โดยมีคะแนนความรู้ การเข้าถึงข้อมูล การสื่อสาร การตัดสินใจ การรู้เท่าทันสื่อ การจัดการตนเอง และการมีส่วนร่วมสูงกว่ากลุ่มเปรียบเทียบ 1.22, 3.41, 2.24, 1.24, 1.82, 2.81 และ 4.14 คะแนน ตามลำดับ ส่วนพฤติกรรมการป้องกันโรคมีความแตกต่างระหว่างกลุ่มมากที่สุด 5.82 คะแนน (adjusted mean difference = 5.82; 95% CI: 4.64–7.01) โปรแกรมนี้มีประสิทธิผลในการยกระดับความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับ สามารถขยายผลสู่พื้นที่เสี่ยงอื่นได้โดยใช้กลไก อสม และการมีส่วนร่วมของชุมชนในการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับ