ผลของโปรแกรมพัฒนาความรอบรู้ด้านสุขภาพในการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับของประชาชนกลุ่มเสี่ยงโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน ตำบลศรีตระกูล อำเภอขุขันธ์ จังหวัดศรีสะเกษ

Prakobkit  Silachote; Putthikrai  Pramual

Authors

Prakobkit Silachote Non Subdistrict Health Promoting Hospital, Khukhan District, Sisaket Province, Thailand
Putthikrai Pramual Sisaket Provincial Public Health Office, Thailand

Keywords:

health literacy, liver fluke infection, community participation, prevention behaviors

Abstract

Liver fluke infection is an important risk factor for cholangiocarcinoma and remains a public health problem in Khukhan District, Sisaket Province. This two-group pretest–posttest quasi-experimental study aimed to compare health literacy, community participation, and liver fluke prevention behaviors within and between groups. The sample comprised 100 at-risk individuals, divided into an experimental group from Sri Trakul Subdistrict and a comparison group from Sadao Yai Subdistrict, with 50 participants in each group. Participants were selected using two-stage random sampling. The experimental group received an eight-week program integrating Nutbeam’s health literacy concept with community participation, whereas the comparison group received routine health education. Data were collected using questionnaires and analyzed using descriptive statistics and multivariable linear regression.

The results showed that, after the intervention, the experimental group had significantly higher mean scores for all six components of health literacy, community participation, and liver fluke prevention behaviors than before the intervention (p < 0.001). The prevention behavior score increased by 6.56 points (adjusted mean difference = 6.56; 95% CI: 5.34–7.78). Post-intervention comparisons between the groups showed that the experimental group had significantly higher scores for all outcomes than the comparison group (p < 0.05). The adjusted mean differences between the experimental and comparison groups were 1.22 points for knowledge, 3.41 points for access to health information, 2.24 points for health communication, 1.24 points for decision-making, 1.82 points for media literacy, 2.81 points for self-management, and 4.14 points for community participation. The greatest between-group difference was observed in prevention behaviors, with an adjusted mean difference of 5.82 points (95% CI: 4.64–7.01). The program was effective in improving health literacy and liver fluke prevention behaviors and can be scaled up to other high-risk areas by utilizing village health volunteers and community participation mechanisms.

References

กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. (2562). แนวทางการดำเนินงานโครงการกำจัดพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดีถวายเป็นพระราชกุศลฯ. สำนักโรคติดต่อทั่วไป กรมควบคุมโรค.

เกษร แถวโนนงิ้ว, ไพบูลย์ สิทธิถาวร, ศศิธร ตั้งสวัสดิ์, เสรี สิงห์ทอง, นิตยา ชุดไธสง, และวราลักษณ์ ตังคณะกุล. (2559). อุบัติการณ์และการติดเชื้อซ้ำโรคพยาธิใบไม้ตับในชุมชนของภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน ประเทศไทย. วารสารวิชาการสาธารณสุข, 25(3), 370–379. https://thaidj.org/index.php/JHS/article/view/266

ถาวร ทุมสะกะ, และสุชาดา ภัยหลีกลี้. (2558). ความรู้ ความเชื่อและพฤติกรรมที่มีความสัมพันธ์กับการเกิดโรค พยาธิใบไม้ตับของประชาชน. วารสารการพัฒนาสุขภาพชุมชน มหาวิทยาลัยขอนแก่น, 3(4), 481–494.

รจนารถ ชูใจ, ชลธิชา บุญศิริ, และกมลพร แพทย์ชีพ. (2564). ผลของโปรแกรมการส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพในการป้องกันโรคโควิด-19 ต่อความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมการป้องกันโรคโควิด-19 ของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน ตำบลดอนตะโก อำเภอเมือง จังหวัดราชบุรี. วารสารเครือข่ายวิทยาลัยพยาบาลและการสาธารณสุขภาคใต้, 8(1), 250–262. https://he01.tci- thaijo.org/index.php/scnet/article/view/245346

วรวุฒิ นามวงศ์, นพรัตน์ ส่งเสริม, และอรอนงค์ บุรีเลิศ. (2562). ความชุกและพฤติกรรมเสี่ยงต่อการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับซ้ำของประชาชนจังหวัดศรีสะเกษ. วารสารวิจัยสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี, 8(2), 13–20.

วันชัย เหล่าเสถียรกิจ, ศศิธร เจริญประเสริฐ, กันยารัตน์ เหล่าเสถียรกิจ, พุทธิไกร ประมวล, และศักรินทร์ บุญประสงค์. (2562). ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการบริโภคปลาดิบ–สุก ๆ ดิบ ๆ ของประชาชนจังหวัดศรีสะเกษ ปี 2559. วารสารวิชาการสาธารณสุข, 28(6), 974–985. https://thaidj.org/index.php/JHS/article/view/8325

ศศิธร เจริญประเสริฐ, ณัฐพันธ์ จันสมุทร, และพุทธิไกร ประมวล. (2565). ปัจจัยที่มีผลต่อการติดเชื้อซ้ำโรคพยาธิใบไม้ตับของประชาชนจังหวัดศรีสะเกษและประสิทธิผลของการใช้ E-Book ในการเพิ่มความรู้และทัศนคติในการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับ. วารสารวิจัยและพัฒนาสุขภาพศรีสะเกษ, 1(1), 16–28.

สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดศรีสะเกษ. (2560). รายงานการสำรวจความชุกโรคพยาธิใบไม้ตับ จังหวัดศรีสะเกษ.

สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดศรีสะเกษ. (2563). รายงานสถานการณ์โรคมะเร็งตับและมะเร็งท่อน้ำดี จังหวัดศรีสะเกษ.

สำนักงานสาธารณสุขอำเภอขุขันธ์. (2563). รายงานผลการตรวจหาความชุกการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลในอำเภอขุขันธ์.

อรุณ จิรวัฒน์กุล. (2551). ชีวสถิติสำหรับงานวิจัยด้านวิทยาศาสตร์สุขภาพ (พิมพ์ครั้งที่ 3). ภาควิชาชีวสถิติและ ประชากรศาสตร์ คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น.

อังษณา ยศปัญญา, สุพรรณ สายหลักคำ, บุญจันทร์ จันทร์มหา, และเกษร แถวโนนงิ้ว. (2558). ความชุกและปัจจัยที่มีผลต่อการเกิดโรคพยาธิใบไม้ตับ จังหวัดเลย ปี 2556. วารสารสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 6 จังหวัดขอนแก่น, 22(1), 89–97.

Best, J. W. (1981). Research in education (4th ed.). Prentice-Hall.

Bloom, B. S., Hastings, J. T., & Madaus, G. F. (1971). Handbook on formative and summative evaluation of student learning. McGraw-Hill.

Haldane, V., Chuah, F. L. H., Srivastava, A., Singh, S. R., Koh, G. C. H., Seng, C. K., & Legido-Quigley, H. (2019). Community participation in health services development, implementation, and evaluation: A systematic review of empowerment, health, community, and process outcomes. PLOS ONE, 14(5), Article e0216112. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0216112

International Agency for Research on Cancer. (2012). Biological agents (IARC monographs on the evaluation of carcinogenic risks to humans, Vol. 100B). https://publications.iarc.who.int/119

Kaewpitoon, N., Kaewpitoon, S. J., & Pengsaa, P. (2008). Opisthorchiasis in Thailand: Review and current status. World Journal of Gastroenterology, 14(15), 2297–2302. https://doi.org/10.3748/wjg.14.2297

Khamrin, P., Boonyathee, S., Bootsikeaw, S., Ong-Artborirak, P., & Seangpraw, K. (2021). Factors associated with health literacy, self-efficacy, social support, and oral health care behaviors among elderly in northern border community Thailand. Clinical Interventions in Aging, 16, 1427–1437. https://doi.org/10.2147/CIA.S320900

Nutbeam, D. (2008). The evolving concept of health literacy. Social Science & Medicine, 67(12), 2072–2078. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2008.09.050

Perakanya, P., Ungcharoen, R., Worrabannakorn, S., Ongarj, P., Artchayasawat, A., Boonmars, T., & Boueroy, P. (2022). Prevalence and risk factors of Opisthorchis viverrini infection in Sakon Nakhon Province, Thailand. Tropical Medicine and Infectious Disease, 7(10), Article 313. https://doi.org/10.3390/tropicalmed7100313

Prueksapanich, P., Piyachaturawat, P., Aumpansub, P., Ridtitid, W., Chaiteerakij, R., & Rerknimitr, R. (2018). Liver fluke-associated biliary tract cancer. Gut and Liver, 12(3), 236–245. https://doi.org/10.5009/gnl17102

Rakue, Y., Panasoponkul, C., Suthienkul, O., & Radomyos, P. (1998). Overview reflection of primary health care in Thailand supported from 1976 to 1996 by Japan-Thailand partnership. Southeast Asian Journal of Tropical Medicine and Public Health, 29(3), 622– 627. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10437969/

Sørensen, K., Van den Broucke, S., Fullam, J., Doyle, G., Pelikan, J., Slonska, Z., Brand, H., & (HLS-EU) Consortium Health Literacy Project European. (2012). Health literacy and public health: A systematic review and integration of definitions and models. BMC Public Health, 12, Article 80. https://doi.org/10.1186/1471-2458-12-80

Walters, R., Leslie, S. J., Polson, R., Cusack, T., & Gorely, T. (2020). Establishing the efficacy of interventions to improve health literacy and health behaviours: A systematic review. BMC Public Health, 20, Article 1040. https://doi.org/10.1186/s12889-020-08991-0