ผลของการดำเนินนโยบายยุทธศาสตร์แก้ไขปัญหายาเสพติดจังหวัดอุดรธานี “อุดรโมเดล”ร่วมกับ การเยี่ยมบ้าน (Home Visit) ต่อผลลัพธ์การบำบัดและภาระของผู้ดูแลผู้ป่วยสารเสพติด โดยเครือข่ายบริการปฐมภูมิ

เจริญ  เกษมสินทรัพย์

ผู้แต่ง

เจริญ เกษมสินทรัพย์ วว.เวชศาสตร์ครอบครัว โรงพยาบาลอุดรธานี

คำสำคัญ:

อุดรโมเดล, , CBTx, , การเยี่ยมบ้าน, , ผู้ป่วยสารเสพติด,, ภาระของผู้ดูแล

บทคัดย่อ

บทนำ: จังหวัดอุดรธานีมีการแพร่ระบาดของยาเสพติดอย่างเป็นวงกว้าง ศูนย์อำนวยการป้องกันและปราบปรามยาเสพติดจังหวัดอุดรธานีจึงได้จัดทำแผนการขับเคลื่อนนโยบายยุทธศาสตร์แก้ไขปัญหายาเสพติดจังหวัดอุดรธานี“อุดรโมเดล” และร่วมบูรณาการณ์กับทีมสาธารณสุขในการเยี่ยมบ้าน (Home Visit) ผู้ป่วยสารเสพติด

วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาผลของการดำเนินนโยบายยุทธศาสตร์แก้ไขปัญหายาเสพติดจังหวัดอุดรธานี“อุดรโมเดล”ร่วมกับการเยี่ยมบ้าน (Home visit) ต่อผลลัพธ์การบำบัดและภาระของผู้ดูแลผู้ป่วยสารเสพติด โดยเครือข่ายบริการปฐมภูมิ

วิธีการศึกษา: การวิจัยครั้งนี้เป็นการศึกษาเชิงวิเคราะห์แบบย้อนหลัง (Retrospective analysis study) มีกลุ่มตัวอย่างจำนวน 19 กรณีศึกษาซึ่งประกอบด้วยผู้ป่วยสารเสพติดแอมเฟตามีนและผู้ดูแล โดยกำหนดขนาดของผล (Effect Size) ที่ 0.80 และใช้วิธีการเลือกแบบเจาะจง (Purposive sampling) เครื่องมือที่ใช้ในการวิเคราะห์ผลเป็นแบบบันทึกได้แก่ข้อมูลทั่วไป, แบบประเมินอาการทางจิต (BPRS) ฉบับภาษาไทย, แบบประเมินความรุนแรงในการติดสารเสพติด (SDS) และแบบประเมินภาระการดูแล Zarit Burden ฉบับภาษาไทย วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนาได้แก่ความถี่, ร้อยละ, ค่าเฉลี่ย, ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐานและสถิติเชิงอนุมาน ได้แก่ สถิติ Paired t-test

ผลการศึกษา: หลังการดำเนินงานวิจัยผู้ป่วยสารเสพติดมีระดับอาการทางจิต (BPRS) (mean = 12.89, +/-SD = 4.16) ต่ำกว่าก่อนการศึกษา (mean = 20.53, +/-SD = 4.15) และระดับความรุนแรงในการติดสารเสพติด (mean = 5.32, +/-SD = 2.06) ต่ำกว่าก่อนการศึกษา (mean = 11.37, +/-SD = 2.95) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p-value = 0.043) และในผู้ดูแลมีระดับภาระของผู้ดูแล (Zarit Burden) (mean = 9.16, +/-SD = 3.92) ต่ำกว่าก่อนการศึกษา (mean = 15.05, +/-SD = 3.83) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p-value = 0.043) เช่นกัน

สรุปผล: การดำเนินนโยบายยุทธศาสตร์แก้ไขปัญหายาเสพติดจังหวัดอุดรธานี“อุดรโมเดล”ร่วมกับการเยี่ยมบ้าน (Home visit) ช่วยลดอาการทางจิต, ความรุนแรงในการติดสารเสพติดและภาระของผู้ดูแลได้ โดยเครือข่ายปฐมภูมิสามารถจัดบริการการเยี่ยมบ้านบูรณาการณ์ร่วมกับการดำเนินงานของภาครัฐอื่นๆได้เพื่อให้ผู้ป่วยเข้าถึงการรักษาและบริการอย่างต่อเนื่องตลอดจนการส่งต่อการช่วยเหลือทางด้านสังคมอย่างไร้ร่อยต่อ

เอกสารอ้างอิง

กรมสุขภาพจิต. (2564). คู่มือแนวทางการดำเนินงานด้านบำบัดรักษาและฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดสุรา/ยา/สารเสพติดที่มีอาการทางจิตและโรคร่วมทางจิตเวช. https://dmh-elibrary.org/

กรมสุขภาพจิต. (2567). มาตรฐานการปฏิบัติงานการบริการผู้ป่วยในจิตเวชและยาเสพติดที่บ้าน (Standard Operating Procedures: Psychiatric Home Ward [PHW]). https://www.uckkpho.com/

คำแปลง ตะไชยา. (2567). ผลการมีส่วนร่วมของเครือข่ายในการดำเนินงานบำบัดฟื้นฟูผู้ใช้สารเสพติดโดยชุมชนเป็นฐาน (CBTx) ตำบลนาแค อำเภอนายูง จังหวัดอุดรธานี. สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดอุดรธานี. https://backoffice.udpho.org/openaccess/control/download.php?id=Mjcw

พันธุ์นภา กิตติรัตนไพบูลย์. (2544). โครงการอบรมแนวทางการสัมภาษณ์และให้คะแนน BPRS ในรูปแบบของ T-PANSS. โรงพยาบาลสวนปรุง.

ราชวิทยาลัยแพทย์เวชศาสตร์ครอบครัวแห่งประเทศไทย. (2565). การประเมินความพร้อมของผู้ป่วย ครอบครัว สภาพที่พักอาศัย และทีมดูแลที่บ้าน. https://thaifammed.org/

วรัญญา จิตรผ่อง. (2552). ความรุนแรงของการติดสารเมทแอมเฟตามีนซ้ำของผู้ป่วยใน ณ สถาบันธัญญารักษ์ที่เคยได้รับการบำบัดการติดสารเสพติด [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย]. Chulalongkorn University Theses and Dissertations. https://digital.car.chula.ac.th/chulaetd/44522/

ศูนย์อำนวยการป้องกันและปราบปรามยาเสพติดจังหวัดอุดรธานี. (2568). คู่มือนโยบายยุทธศาสตร์แก้ไขปัญหายาเสพติดจังหวัดอุดรธานีแบบครบวงจรอย่างยั่งยืน "อุดรโมเดล". https://www.udonthani.go.th/

สถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนี กรมการแพทย์. (2566). คู่มือการดูแลผู้ป่วยในที่บ้าน (Home ward) ยาเสพติด. https://www.pmnidat.go.th/

สถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนี กรมการแพทย์. (2562). แนวทางการดำเนินงานการบำบัดฟื้นฟูโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนและแนวปฏิบัติที่ดี (Community based treatment and rehabilitation [CBTx] and best practices). https://www.pmnidat.go.th/

สถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนี กรมการแพทย์. (2564). คู่มือแนวทางการบำบัดฟื้นฟูผู้ใช้ยาเสพติดโดยชุมชนเป็นฐาน (Community based treatment: CBTx) สำหรับผู้ปฏิบัติงานในชุมชน: วิถีใหม่การแก้ไขปัญหายาเสพติดอย่างยั่งยืน. https://www.pmnidat.go.th/

สำนักงานเลขานุการคณะกรรมการบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติด กระทรวงสาธารณสุข. (2565). แผนยุทธศาสตร์ด้านการบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ป่วยยาเสพติด ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2566–2570. https://ncmc.moph.go.th/home/upload/web_download/1doxcsiqctdwos4w4g.pdf

สำนักงานเลขานุการคณะกรรมการบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติด กระทรวงสาธารณสุข. (2567). คู่มือแนวทางการดำเนินงานบำบัดรักษาและฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติดตามประมวลกฎหมายยาเสพติด (ฉบับปรับปรุง). https://ncmc.moph.go.th/

อนิรุทธ์ ชัยสมบูรณ์พันธ์, สานิตย์ เหง้าพรหมมินทร์, พรพิมล มัฆนาโส, และคณะ. (2568). การพัฒนารูปแบบการบำบัดยาเสพติดโดยชุมชนมีส่วนร่วม ตำบลบ้านเชียง อำเภอหนองหาน จังหวัดอุดรธานี. สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดอุดรธานี. https://backoffice.udpho.org/openaccess/control/download.php?id=MzQx

อาภรณ์ ภูมี. (2567). การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยยาเสพติดที่มีอาการทางจิตแบบบูรณาการ จังหวัดมหาสารคาม. Academic Journal of Medical and Public Health. https://thaidj.org/index.php/AJMP/article/view/15495

Faul, F., Erdfelder, E., Buchner, A., & Lang, A.-G. (2009). Statistical power analyses using G*Power 3.1: Tests for correlation and regression analyses. Behavior Research Methods, 41(4), 1149–1160. https://doi.org/10.3758/BRM.41.4.1149

Limthongcharoen, C. (2017). Family physician and home visit. Srinagarind Medical Journal, 32(5), 496–502. https://li01.tci-thaijo.org/index.php/SRIMEDJ/article/view/101974

Nilaban, S., Arunya, S., Chaipichitpan, N., & Leampoo, S. (2025). Development of a nursing model for drug patients at home (Home Ward). Journal of Environmental Education Medical and Health, 10(1), 99–111. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/hej/article/view/282647

Silpakit, O., Silpakit, C., & Chomchuen, R. (2015). Psychometric study of the Thai version of Zarit Burden Interview in psychiatric caregivers. Journal of Mental Health of Thailand, 23(1), 12–23. https://doi.org/10.14456/dmhjournal.2015.13

Thongjerm, N., Sakulmanon, T., & Sitisan, L. (2023). The development of a community-based treatment and care model for drug users. Journal of Boromarajonani College of Nursing, Surin, 13(2), 17–30. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/bcnsurin/article/view/264575

United Nations Office on Drugs and Crime. (2022). Community-based treatment and rehabilitation (CBTx). https://www.unodc.org/