การพัฒนารูปแบบการเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพเพื่อการป้องกันโรคเลปโตสไปโรซิสในประชาชนกลุ่มเสี่ยง เขตบริการโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านหนองบัว ตำบลโนนสูง อำเภอขุนหาญ จังหวัดศรีสะเกษ
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การศึกษาครั้งนี้เป็นวิจัยและพัฒนามีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) สำรวจสถานการณ์ ปัญหา และความต้องการในการเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพสำหรับการป้องกันโรคเลปโตสไปโรซิสในประชาชนกลุ่มเสี่ยง เขตบริการโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านหนองบัว อำเภอขุนหาญ จังหวัดศรีสะเกษ 2) พัฒนารูปแบบการเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพ และ 3) ประเมินประสิทธิผลของรูปแบบที่พัฒนาขึ้น การศึกษานี้แบ่งออกเป็น 3 ระยะ ได้แก่ ระยะที่ 1 ศึกษาปัญหาและความต้องการของประชาชนกลุ่มเสี่ยงภายใต้กรอบความรอบรู้ด้านสุขภาพ 6 ด้าน โดยใช้การสนทนากลุ่ม จำนวน 20 คน คัดเลือกแบบเจาะจง ระยะที่ 2 พัฒนารูปแบบการส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพ ด้วยวิธีการเรียนรู้และปฏิบัติแบบมีส่วนร่วม(PLA) โดยมีกลุ่มตัวอย่างเป็นทีมสหวิชาชีพและผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง จำนวน 33 คน คัดเลือกแบบเจาะจง และ ระยะที่ 3 ทดลองใช้รูปแบบ โดยมีกลุ่มตัวอย่างเป็นประชาชนกลุ่มเสี่ยงโรคเลปโตสไปโรซิส จำนวน 25 คน ที่คัดเลือกด้วยวิธีสุ่มอย่างเป็นระบบ เก็บข้อมูลด้วยการสนทนากลุ่ม แบบสอบถาม วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา และการวิเคราะห์ข้อมูลเพื่อประเมินประสิทธิผลของรูปแบบที่พัฒนาขึ้นด้วย สถิติ Paired t-test
ผลการวิจัยพบว่า ระยะที่ 1 ปัญหาที่พบ คือ มีข้อจำกัดด้านความรอบรู้ด้านสุขภาพ เช่น การเข้าถึงข้อมูลสุขภาพไม่ทั่วถึง ความเข้าใจเกี่ยวกับโรคยังคลาดเคลื่อน ขาดแรงจูงใจในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพ และการสื่อสารบอกต่อข้อมูลสุขภาพยังไม่มั่นใจเพียงพอ ระยะที่ 2 ได้รูปแบบการเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพ ประกอบด้วยกิจกรรม 8 สัปดาห์ ได้แก่ การให้ความรู้เชิงปฏิบัติ การฝึกทักษะ การใช้สื่อประชาสัมพันธ์ในชุมชน การเยี่ยมบ้านโดย อสม. การใช้สมุดบันทึกสุขภาพ และการสื่อสารผ่านกลุ่มไลน์ และระยะที่ 3 ใช้กิจกรรมตามรูปแบบที่พัฒนาขึ้น กลุ่มตัวอย่างมีระดับความรอบรู้ด้านสุขภาพโดยรวมและพฤติกรรมการป้องกันโรคเลปโตสไปโรซิสโดยรวมเพิ่มขึ้นกว่าก่อนทดลอง อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 โดยมีผลต่างคะแนนเฉลี่ยความรอบรู้ด้านสุขภาพ 26.72 คะแนน (95% CI: 22.37 to 31.06) พฤติกรรม 26.48 คะแนน (95% CI: 22.67 to 30.28) และมีระดับความพึงพอใจต่อรูปแบบกิจกรรมในระดับมากที่สุด
โดยสรุป พบว่า รูปแบบการเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพในการป้องกันโรคเลปโตสไปโรซิสที่ออกแบบตามบริบทชุมชน สามารถเพิ่มความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพของประชาชนได้ และจะเป็นกรอบของกิจกรรมส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพ เพื่อปรับเปลี่ยนพฤติกรรมป้องกันโรคเลปโตสไปโรซิสในพื้นที่อื่นๆ ต่อไป
Article Details
เนื้อหาและข้อมูล (เขียนข้อกำหนด)
เอกสารอ้างอิง
กรมควบคุมโรค. (2568). รายงานสถานการณ์โรคเลปโตสไปโรซิส. กองระบาดวิทยา, กรมควบคุมโรคกระทรวงสาธารณสุข.
https://dvis3.ddc.moph.go.th/. สืบค้นเมื่อ 1 มิถุนายน 2568.
กรมทรัพยากรน้ำ. (2567). แผนหลักการป้องกันและแก้ไขปัญหาอุทกภัย ลุ่มน้ำมูล. กรมทรัพยากรน้ำ กระทรวง
ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. https://division.dwr.go.th/. สืบค้นเมื่อ 1 มิถุนายน 2568.
กองระบาดวิทยา กรมควบคุมโรค. (2567). โรคเลปโตสไปโรสิส (Leptospirosis). กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข.
https://ddc.moph.go.th/uploads/ckeditor2//files/. สืบค้นเมื่อ 1 มิถุนายน 2568.
ปราโมทย์ เกิดผล. (2567). ประสิทธิผลของโปรแกรมการเรียนรู้ต่อพฤติกรรมการป้องกันโรคเลปโตสไปโรซิสของเกษตรกรกลุ่ม
เสี่ยงในชุมชน. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน, 1(1), 60–67.
สมศรี สามารถ. (2567). ความสัมพันธ์ระหว่างความรอบรู้ด้านสุขภาพกับพฤติกรรมการป้องกันตนเองจากโรค เลปโตสไปโร
ซิสของประชาชน อำเภอเมืองกระบี่ จังหวัดกระบี่. วารสารรายงานการเฝ้าระวังทางระบาดวิทยาประจำสัปดาห์, 55(7). 1-15.
เสถียร ปวงสุข. (2568). การพัฒนารูปแบบการป้องกันและควบคุมโรคเลปโตสไปโรซิส โดยกลไกคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพ
ชีวิตระดับอำเภอ (พชอ.) อำเภอม่วงสามสิบ จังหวัดอุบลราชธานี. วารสารการพยาบาลและวิทยาศาสตร์สุขภาพ มหาวิทยาลัยนครพนม, 3(1), 1–14.
วรรธนวิชช์ วิเศษหมื่น. (2568). การพัฒนาชุมชนรอบรู้ด้านสุขภาพในการป้องกันโรคเลปโตสไปโรซิสด้วย SLIMNAS Model
ในชุมชน อำเภอกันทรารมย์ จังหวัดศรีสะเกษ. วารสารวิชาการเพื่อการพัฒนาระบบสุขภาพปฐมภูมิและสาธารณสุข, 3(2), 333–346.
วัชรพงษ์ แสงนิล, จารุวรรณ์ วงบุตดี, และจุฑารัตน์ จิตติมณี. (2566). สหสัมพันธ์เชิงพื้นที่วิเคราะห์รูปแบบการกระจายโรคเลป
โตสไปโรซิส จังหวัดศรีสะเกษ พ.ศ. 2560–2564. วารสารวิจัยและพัฒนาสุขภาพ ศรีสะเกษ, 3(2), 80–92.
วัชราพร เชยสุวรรณ. (2560). ความรอบรู้ด้านสุขภาพ: แนวคิดและการประยุกต์สู่การปฏิบัติการพยาบาล. วารสารแพทย์นาวี,
(3), 183–197.
Allaham, S., Kumar, A., Morriss, F., Lakhanpaul, M., Wilson, E., Sikorski, C., Martin, J., Costello, A., Manikam,
L., & Heys, M. (2022). Participatory learning and action (PLA) to improve health outcomes in high income settings: A systematic review protocol. BMJ Open, 12(2), e050784. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2021-050784
Centers for Disease Control and Prevention. (2024). Clinical overview of leptospirosis. https://www.cdc.gov/leptospirosis/hcp/clinical-overview/index.html. Retrieved June 1, 2025.
Chambers, R. (2002). Participatory workshops: A sourcebook of 21 sets of ideas and activities. Earthscan.
Cherian, M. P., Johnson, A. K. S., Joseph, M. R., John, J., & Cherian, K. M. (2020). Promoting community
participation in prophylactic measures against leptospirosis outbreak following devastating floods in central Kerala: An exploratory study. International Journal of Community Medicine and Public Health, 7(9), 3568–3574.
de Brún, T., O’Reilly de Brún, M., Van Weel Baumgarten, E., Burns, N., Dowrick, C., Lionis, C., O’Donnell,
C., Mair, F., May, C., & MacFarlane, A. (2017). Using Participatory Learning & Action (PLA) research techniques for inter stakeholder dialogue in primary healthcare: An analysis of stakeholders’ experiences. Research Involvement and Engagement, 3, Article 28. https://doi.org/10.1186/s40900-017-0079-8
Guest, G., Bunce, A., & Johnson, L. (2006). How many interviews are enough? An experiment with data
saturation and variability. Field Methods, 18(1), 59–82.
Nozmi, N., Hashim, N., Fadil, N. M., Hod, R., Shah, S. A., Daud, A., & Aziah, B. D. (2018). Low levels of
knowledge, attitudes and preventive practices on leptospirosis among a rural community in Hulu Langat District, Selangor, Malaysia. International Journal of Environmental Research and Public Health, 15(4), 693.
Nutbeam, D. (2000). Health literacy as a public health goal: A challenge for contemporary health
education and communication strategies into the 21st century. Health Promotion International, 15(3), 259–267. https://doi.org/10.1093/heapro/15.3.259
Toemjai, T., Thongkrajai, P., & Nithikathkul, C. (2022). Factors affecting preventive behavior against
leptospirosis among the population at risk in Si Sa Ket, Thailand. One Health, 14, 100399. https://doi.org/10.1016/j.onehlt.2022.100399
World Health Organization. (2024). Health literacy. World Health Organization. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/health-literacy. Retrieved June 1, 2025.
World Health Organization. (2025). Communicable diseases: Addressing the burden of leptospirosis (WHO
Executive Board, 156th session). https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/205437/B4221.pdf. Retrieved June 1, 2025.
