การตรวจคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนักในประชากรอายุ 50-70 ปี ที่มีผลตรวจเลือดแฝงในอุจจาระเป็นบวก: การศึกษาแบบย้อนหลัง โรงพยาบาลราษีไศล จังหวัดศรีสะเกษ
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
ประเทศไทยมีแนวโน้มการเสียชีวิตจากมะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนักเพิ่มขึ้น การป้องกันสามารถตรวจคัดกรองด้วยการตรวจเลือดแฝงในอุจจาระแบบ immunochemical(fecal immunochemical test; FIT) ร่วมกับการส่องกล้องลำไส้ใหญ่ในผู้ที่มีผลบวก ซึ่งเป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพในการลดอัตราตาย อย่างไรก็ตาม ข้อมูลตัวชี้วัดคุณภาพของการส่องกล้องในโรงพยาบาลชุมชนยังมีจำกัด การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินอัตราการตรวจพบติ่งเนื้อชนิด adenoma (adenoma detection rate; ADR) ในผู้ป่วยที่มีผลตรวจเลือดแผงในอุจจาระเป็นบวก โดยศึกษาแบบย้อนหลังในผู้ป่วยที่มีอายุ 50–70 ปี ที่มีผล FIT เป็นบวกและได้รับการส่องกล้องลำไส้ใหญ่ที่โรงพยาบาลราษีไศล ระหว่างปี 2566–2568 เก็บข้อมูลจากเวชระเบียนและรายงานส่องกล้อง ครอบคลุมข้อมูลประชากร ดัชนีมวลกาย พฤติกรรมสุขภาพ ผลส่องกล้อง ผลชิ้นเนื้อ ระยะมะเร็ง และคุณภาพการเตรียมลำไส้ตาม Aronchick scale มีการวิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา และสถิติเชิงอนุมาน(Chi-square/Fisher’s exact test, t-test และ multivariable logistic regression) เพื่อหาปัจจัยที่สัมพันธ์กับการตรวจพบติ่งเนื้อ ผลการศึกษาพบว่า มีผู้ป่วยที่มีผล FIT เป็นบวกและได้รับการส่องกล้องลำไส้ใหญ่ จำนวนรวม 365 ราย โดยส่วนใหญ่เป็นเพศหญิงร้อยละ 51.8 อายุเฉลี่ย 60.8±6.4 ปี ตรวจพบติ่งเนื้อ จำนวน 130 ราย (35.6%) และพบติ่งเนื้อชนิด adenoma จำนวน 103 ราย ซึ่งมีค่า adenoma detection rate (ADR) เท่ากับร้อยละ 28.2 ตรวจพบมะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนักร้อยละ 4.4 โดยมากกว่าครึ่งอยู่ในระยะเริ่มต้น ตำแหน่งที่พบมะเร็งบ่อยที่สุด คือ sigmoid colon (38.8%) คุณภาพการเตรียมลำไส้ส่วนใหญ่เหมาะสม เท่ากับร้อยละ 96.2 และอัตราการส่องถึง cecum อยู่ที่ร้อยละ 96.4 ภาวะแทรกซ้อนพบร้อยละ 0.3 เป็นกรณีลำไส้ทะลุ การเปรียบเทียบชนิดยาที่ใช้เตรียมลำไส้ระหว่าง polyethylene glycol และ sodium phosphate ไม่พบความแตกต่างของอัตรา adequate bowel preparation(97.3% เทียบกับ 95.4%; p=0.36) ผลการวิเคราะห์ถดถอยโลจิสติกพหุคูณ พบว่า อายุที่เพิ่มขึ้น และการดื่มแอลกอฮอล์ มีความสัมพันธ์กับการตรวจพบติ่งเนื้อ ซึ่งมีค่า Adjusted OR เท่ากับ 1.09 (95%CI 1.05–1.14; p<0.001) และ Adjusted OR เท่ากับ 1.69 (95%CI 1.00–2.86; p=0.049) ตามลำดับ ในขณะที่ค่า BMI และการสูบบุหรี่ไม่พบความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญ โดยสรุป การส่องกล้องลำไส้ใหญ่ในผู้ป่วย FIT บวกในโรงพยาบาลราษีไศลมีค่า ADR อยู่ในระดับที่ American Society for Gastrointestinal Endoscopy (ASGE) แนะนำ และพบว่าอายุที่มากขึ้นและการดื่มแอลกอฮอล์เป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญต่อการตรวจพบติ่งเนื้อในกลุ่มนี้
Article Details
เนื้อหาและข้อมูล (เขียนข้อกำหนด)
เอกสารอ้างอิง
ประเวทย์ แสงวันลอย. (2564). สถานการณ์โรคมะเร็งในประเทศไทย พ.ศ. 2561–2563. กรุงเทพฯ: กระทรวง
สาธารณสุข.
Bailey, J. A. (2024). Optimisation of faecal immunochemical test (FIT) for symptomatic colorectal
cancer diagnosis (Doctoral dissertation, University of Nottingham).
Ben, Q., Wang, L., Liu, J., Qian, A., Wang, Q., & Yuan, Y. (2015). Alcohol drinking and the risk of
colorectal adenoma: A dose–response meta-analysis. European Journal of Cancer
Prevention, 24(4), 286–295. https://doi.org/10.1097/CEJ.0000000000000077
Bray, F., Laversanne, M., Sung, H., Ferlay, J., Siegel, R. L., & Jemal, A. (2024). Global cancer statistics
: GLOBOCAN estimates of incidence and mortality worldwide for 36 cancers in 185
countries. CA: A Cancer Journal for Clinicians, 74(3), 229–263.
https://doi.org/10.3322/caac.21834
Cai, S., Li, Y., Ding, Y., Chen, K., & Jin, M. (2014). Alcohol drinking and the risk of colorectal cancer
death: A meta-analysis. European Journal of Cancer Prevention, 23(6), 532–539.
https://doi.org/10.1097/CEJ.0000000000000076
Chinaroonchai, T. (2023). Adenoma detection rate and quality indicators for colonoscopy in Phang
Nga Hospital. Reg 11 Med J, 37(4), 58–70.
Corley, D. A., Jensen, C. D., Marks, A. R., Zhao, W. K., Lee, J. K., Doubeni, C. A., Zauber, A. G., de Boer,
J., Fireman, B. H., Schottinger, J. E., Quinn, V. P., Ghai, N. R., Levin, T. R., & Quesenberry, C. P.
(2014). Adenoma detection rate and risk of colorectal cancer and death. The New England
Journal of Medicine, 370(14), 1298–1306. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1309086
Dekker, E., Tanis, P. J., Vleugels, J. L. A., Kasi, P. M., & Wallace, M. B. (2019). Colorectal cancer. The
Lancet, 394(10207), 1467–1480. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(19)32319-0
Diamond, S. J., Enestvedt, B. K., Jiang, Z., Holub, J. L., Gupta, M., Lieberman, D. A., & Eisen, G. M.
(2011). Adenoma detection rate increases with each decade of life after 50 years of age.
Gastrointestinal Endoscopy, 74(1), 135–140. https://doi.org/10.1016/j.gie.2011.03.1178
Fedirko, V., Tramacere, I., Bagnardi, V., Rota, M., Scotti, L., Islami, F., Negri, E., Straif, K., Romieu, I., La
Vecchia, C., Boffetta, P., & Jenab, M. (2011). Alcohol drinking and colorectal cancer risk: An
overall and dose–response meta-analysis of published studies. Annals of Oncology, 22(9),
–1972. https://doi.org/10.1093/annonc/mdq653
Hassan, C., East, J., Radaelli, F., Spada, C., Benamouzig, R., Bisschops, R., & Dumonceau, J.-M. (2019).
Bowel preparation for colonoscopy: European Society of Gastrointestinal Endoscopy (ESGE)
guideline—Update 2019. Endoscopy, 51(8), 775–794. https://doi.org/10.1055/a-0959-0505
Hassan, C., Wysocki, P. T., Fuccio, L., Seufferlein, T., Dinis-Ribeiro, M., Brandão, C., Regula, J., Frazzoni,
L., Pellise, M., Alfieri, S., Dekker, E., Jover, R., Rosati, G., Senore, C., Spada, C., Gralnek, I.,
Dumonceau, J.-M., van Hooft, J. E., van Cutsem, E., & Ponchon, T. (2019). Endoscopic
surveillance after surgical or endoscopic resection for colorectal cancer: European Society
of Gastrointestinal Endoscopy (ESGE) and European Society of Digestive Oncology (ESDO)
guideline. Endoscopy, 51(3), 266–277. https://doi.org/10.1055/a-0831-2522
International Agency for Research on Cancer. (2026, February 11). Agents classified by the IARC
Monographs, Volumes 1–140. IARC Monographs on the Identification of Carcinogenic
Hazards to Humans. https://monographs.iarc.who.int/agents-classified-by-the-iarc/
Juluri, R., Eckert, G., & Imperiale, T. F. (2010). Meta-analysis: Randomized controlled trials of 4-L
polyethylene glycol and sodium phosphate solution as bowel preparation for colonoscopy.
Alimentary Pharmacology & Therapeutics, 32(2), 171–181. https://doi.org/10.1111/j.1365-
2010.04326.x
Juntong, J., & Thammawijaya, P. (2024). Prevalence of colorectal polyp and cancer from
colonoscopy screening in adults aged 45 and above, 2022–2024. Journal of the Association
of General Surgeons of Thailand, 9(3), 75–87.
Kaminski, M. F., Regula, J., Kraszewska, E., Polkowski, M., Wojciechowska, U., Didkowska, J., Zwierko,
M., Rupinski, M., Nowacki, M. P., & Butruk, E. (2010). Quality indicators for colonoscopy and
the risk of interval cancer. The New England Journal of Medicine, 362(19), 1795–1803.
https://doi.org/10.1056/NEJMoa0907667
Kaminski, M. F., Thomas-Gibson, S., Bugajski, M., Bretthauer, M., Rees, C. J., Dekker, E., & Rutter, M. D.
(2017). Performance measures for lower gastrointestinal endoscopy: A European Society of
Gastrointestinal Endoscopy (ESGE) quality improvement initiative. Endoscopy, 49(4), 378–
https://doi.org/10.1055/s-0043-103411
Mongkhonsupphawan, A., Sethalao, N., & Riansuwan, W. (2022). Long-term oncologic outcomes after
curative surgery in stage I–III Thai colorectal cancer patients. Siriraj Medical Journal, 74(11),
–746.
Paragomi, P., Zhang, Z., Abe, S. K., Islam, M. R., Rahman, M. S., Saito, E., … Luu, H. N. (2024). Body
mass index and risk of colorectal cancer incidence and mortality in Asia. JAMA Network
Open, 7(8), e2429494. https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2024.29494
Robinson, M. H., Hardcastle, J. D., Moss, S. M., Amar, S. S., Chamberlain, J. O., Armitage, N. C.,
Scholefield, J. H., & Mangham, C. M. (1999). The risks of screening: Data from the
Nottingham randomised controlled trial of faecal occult blood screening for colorectal
cancer. Gut, 45(4), 588–592. https://doi.org/10.1136/gut.45.4.588
Rex, D. K., Boland, C. R., Dominitz, J. A., Giardiello, F. M., Johnson, D. A., Kaltenbach, T., Levin, T. R.,
Lieberman, D., & Robertson, D. J. (2017). Colorectal cancer screening: Recommendations for
physicians and patients from the U.S. Multi-Society Task Force on Colorectal Cancer.
Gastrointestinal Endoscopy, 86(1), 18–33. https://doi.org/10.1016/j.gie.2017.04.003
Ruiz-Rebollo, M. L., Alcaide-Suárez, N., Burgueño-Gómez, B., Antolin-Melero, B., Muñoz-Moreno, F.,
Alonso-Martín, C., & Santos-Fernández, J. (2019). Adenoma detection rate and cecal
intubation rate: Quality indicators for colonoscopy. Gastroenterología y Hepatología, 42(4),
–255.
Shaukat, A., Mongin, S. J., Geisser, M. S., Lederle, F. A., Bond, J. H., Mandel, J. S., & Church, T. R.
(2013). Long-term mortality after screening for colorectal cancer. The New England Journal
of Medicine, 369(12), 1106–1114. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1300720
Wang, J., Huang, L., Gao, Y., Wang, Y., Chen, S., Huang, J., Zheng, W., Bao, P., Gong, Y., Zhang, Y.,
Wang, M., & Wong, M. C. S. (2020). Physically active individuals have a 23% lower risk of any
colorectal neoplasia and a 27% lower risk of advanced colorectal neoplasia than their non-
active counterparts: Systematic review and meta-analysis of observational studies. British
Journal of Sports Medicine, 54(10), 582–591. https://doi.org/10.1136/bjsports-2018-100350
Wu, S., Zhang, Y., Lin, Z., & Wei, M. (2025). Global burden of colorectal cancer in 2022 and
projections to 2050: Incidence and mortality estimates from GLOBOCAN. BMC Cancer, 25(1),
